Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 32
32 MORGUNBLAÐIÐ, FMMTUDAGUR 5. MAÍ 1988 JNtotguiMiútíb Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur, Reykjavík Harajdur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þortajörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, ÁrniJörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033. Áskriftargjald 700 kr. á mánuði innaniands. í lausasölu 60 kr. eintakið. Byggðamálm Sú stefna, sem fylgt hefur verið í byggðamálum er að komast í þrot. Það er að vísu umdeilan- legt, hvort fylgt hefur verið ákveð- inni stefnu til þess að tryggja áframhaldandi búsetu á lands- byggðinni. Hitt fer ekki á milli mála, að mikil fjárfesting hefur átt sér stað I byggðum um land allt með tilstyrk ríkisvaldsins og í því felst út af fyrir sig ákveðin stefnumörkun. Þrátt fyrir mikla uppbyggingu í atvinnutækjum vfða um land eru byggðamálin komin í mikla kreppu. Árið 1985 voru íbúar landsbyggðarinnar 95 þúsund en á suðvesturhorninu bjuggu þá 147 þúsund manris. Byggðastofnun hefur gert tölvuspá, sem reiknar með því, að um aldamót hafi íbúum landsbyggðarinnar fækkað um 3.000 manns en íbúum suðvestur- hornsins hafi þá fjölgað um 35 þúsund frá því sem var 1985. Raunar þurfa menn engar slíkar tölur til þess að gera sér grein fyrir þvf, hversu alvarlegt ástandið er í byggðamálum. Það er augljóst, að íbúar lands- byggðarinnar telja, að mjög halli á þá f allri framþróun þjóðfélags- ins. Þeir horfa á gífurlegar fram- kvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu, svo sem ný- byggingu Seðlabankans, flugstöð- ina, Kringluna, væntanlegt ráðhús og veitingahús á Öskjuhlíð og telja þessar framkvæmdir til marks um, að Reykjavíkursvæðið sogi til sín allt fjármagn f óþarfa framkvæmd- ir. Þeir standa frammi fyrir því, að eignir þeirra eru verðlitlar, ef þeir vilja selja og flytja til Reykjavíkur. Þeir horfast í augu við vandamál, þegar kemur að framhaldsmenntun barna þeirra. Þeir sætta sig illa við það, að meira fjármagn komi ekki til sam- göngubóta á landsbyggðinni. Þáttur í þessu öllu er svo staða atvinnufyrirtækjanna. Svo virðist sem kaupfélögin hafi samanlagt tapað mörg hundruð milljónum króna á sl. ári. Verulegur sam- dráttur hefur staðið ýfir í land- búnaði undanfarin ár, sem hefur komið niður á þeim þéttbýlisstöð- um, sem hafa byggzt upp á þjón- ustu við landbúnaðinn. Þegar erfið staða sjávarútvegs og fiskvinnslu kemur til viðbótar, þarf engan að undra, þótt örvæntingar gæti með- al íbúa á landsbyggðinni um framt- íðina. Ungur sérfræðingur í skipulags- málum, Trausti Valsson, sagði í grein hér f Morgunblaðinu sl. haust, að „núverandi byggðastefnu hefur ekki tekizt að stöðva óheilla- þróunina - og því er hún augsýni- lega stórgölluð... Verstu mistökin voru þau að átta sig ekki á þvf, að hin dreifða byggð úti á landi, hlaut að mega búast við að eiga fyrir höndum mjög alvarlega varn- arbaráttu í þjóðfélagi, sem færist stöðugt í átt til meiri þarfa f mennt- un, þjónustu og samskiptum ... Nú er farið að koma sífellt betur í ljós, að yfirdrifin atvinna og óhemju tekjur, eru ekki nóg einar saman til að halda f fólkið; það gerir meiri og stærri kröfur." íbúar á höfuðborgarsvæðinu hafa löngum býsnast yfir þeim fjármunum, sem gengið hafa til uppbyggingar atvinnulífs á lands- byggðinni. Væntanlega getur þð enginn íslendingur hugsað sér að búa í landi, þar sem öll byggðin hefur safhazt saman á einn blett. Þess vegna verður ekki hjá því komizt að taka byggðastefnuna upp til endurmats og leita leiða til þess að efla þjóðlífið á landsbyggð- inni á nýjan leik. Fá verkefni eru brýnni nú um stundir. Viðskipta- bann á Suð- ur-Afríku? Fulltrúar fimm þingflokka, allra nema Borgaraflokksins, hafa lagt fram á Alþingi frv. um við- skiptabann á Suður-Afríku. í greinargerð kemur fram, að til- gangurinn er sá að „þrýsta á ríkis- stjórn landsins til þess að láta af stefnu sinni" og er þá átt við að- skilnaðarstefnuna og kúgun hvíta minnihlutans á hinum svarta meiri- hluta. Vel má vera, að slfkt viðskipta- bann geti haft áhrif, þótt þess séu fá dæmi ef nokkur. Hitt er alveg ljóst, að ef þingmenn Sjálfstæðis- flokks, Framsóknarflokks, Alþýðu- flokks, Alþýðubandalags og Kvennalista, vilja vera samkvæmir sjálfum sér, hbóta þeir að breyta þessu frumvarpi í meðfðrum Al- þingis á þann veg, að þetta við- skiptabann nái til allra þeirra rfkja, þar sem rfkisstjórnir kúga þegna sfna, eins og f Suður-Afríku. Um þessar mundir fylgjumst við með fréttum um slíka kúgun í Pól- landi. Hún hefur viðgengist ára- tugum saman f öllum A-Evrópu- löndunum og raunar víða um heim. Því verður vart trúað, að þing- menn þessara flokka vilji bara setja viðskiptabann á þær þjóðir, sem við höfum efni á að setja f við- skiptabann! Við íslendingar getum ekki verið þekktir fyrir að sýna sömu hræsni f afskiptum okkar af alþjóðamálum, eins og hinar Sam- einuðu þjóðir gera aftur og aftur. Hér verður eitt yfir alla að ganga. í greinargerð er vitnað til fordæm- is Norðurlandaþjóða. Það er vont fordæmi. Sumar þeirra hafa sett Suður-Afríku í viðskiptabann en stundað jafnframt lífleg vopnavið- skipti við ríkið framhjá viðskipta- banninu. Eru slfk vinnubrögð til eftirbreytni? Athugasemdir við eftír Einar Odd Krístjánsson Margt breytist í tímans rás. Hér áður fyrr var það ein helsta skemmtan þeirra sem boðuðu rót- tæka vinstri stefnu að bera vammir og skammir á útgerðarmenn þessa lands og kenna þeim um allt sem aflaga fór. Þau eru kynleg örlög Morgunblaðsins að vera nú arftaki þessara meinlegu skrifa, eða það gæti maður að minnsta kosti haldið eftir lestur Reykjavíkurbréfs 1. maí sl. í sem stystu máli virðist það skoðun bréfritara að stjórnendur fslenskra sjávarútvegsfyrirtækja séu upp til hópa hreinir aular, sem ekki kunni fótum sínum forráð, hafi hvorki vit né þekkingu til að reka fyrirtæki sín á hagkvæman hátt. Að dómi bréfritara virðist svo illa komið fyrir þessum mönnum að þeim er fyrirmunað að hugsa um annað en að heimta gengislækk- un af stjórnvöldum. Eða eins og bréfritari orðar það: „ ... Það er einungis eitt sjávarútvegsfyrirtæki á öllu landinu, sem grípur til ann- arra ráðstafana en þeirra einna að óska eftir gengisfellingu..." Bréfritari vill meina að hjá öðrum fyrirtækjum á öðrum sviðum gæti nú mjög nýrra viðhorfa í rekstri. Þar hafi komið fram ungir menn með vit, þekkingu og burði til að gera fyrirtækin að yfirburðafyrir- tækjum, en ekki bryddi mikið á nýjungum af þessu tagi í undir- stöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. í bréfinu er síðan rakinn hluti af ræðu Jóhannesar Nordal seðla- bankastjóra sem hann flutti nýlega á árshátfð Seðlabankans. Glöggt má ráða af þeim tilvitnunum að seðlabankastjórinn og höfundur Reykjavíkurbréfsins eru mjög á sama máli. Þar sem sá hugarheimur sem Reykjavíkurbréf þetta er sprottið úr er allrar athygli verður, er rétt að fara hér nokkrum orðum um hinar furðulegu staðhæfingar bréf- ritara. Gengisstefnan Engir f þessu landi eiga jafn mikið undir þvf, að fslenska krónan Einar Oddur Krisrjánsson „ Verðlag sjávarafurða hefur nú fallið verulega og ekki séð fyrir end- ann á þvi. Borin von er að stjórnvöldum takist að þessu sinni að kveða niður verðbólguna. Það er við þessar aðstæður sem hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafi full- yrt að þýðingarlaust sé að halda við núgildandi stefnu í gengismálum. Slíkt mundi á örstuttum tima leiða til hruns, ekki eingöngu í sjávar- útvegi heldur mest alls efnahagslífsins með skelfilegum afleiðing- um, ekki síst fyrir laun- þega þessa lands." megi halda verðgildi sínu eins og fyrirtæki í útflutnings- og sam- keppnisgreinum. Þvf það bitnar bæði fyrst og þyngst á þeim, þegar grafið er undan verðgildi krónunn- ar. Allir aðilar í fslenskum sjávarút- vegi, bæði veiðum og vinnslu, hafa á undanförnum árum stutt af heil- um hug þá opinberu stefnu stjórn- valda að auka hér festu í efnahags- málum og reyna að varðveita verð- gildi gjaldmiðilsins. Jafnframt hafa aðilar í sjávarútvegi aftur og aftur áréttað þá skoðun að frumskilyrði þess að fastgengisstefna stjórn- valda fengi staðist væri að verðlag hér innanlands héldist stöðugt. Því miður hefur þetta ekki geng- ið eftir eins og alþjóð er kunnugt. Verðlag hér innanlands hefur ætt áfram og virðist ekki á því lát. Á síðastjiðnu ári hækkaði verðlag hér innanlands um 23%, á sama tíma og verðbólgan í okkar helstu við- skiptalöndum var þetta á bilinu 0 til 4%. Hlutfallslegur munur á verð- bólgunni hér og í viðskiptalöndum okkar er því mun meiri nú en oft- ast áður á undanförnum áratugum. Þrátt fyrir þessa óðaverðbólgu hér innanlands og fastgengisstefnuna er nú nokkuð ljóst að sjávarútvegs- fyrirtæki, bæði veiðar og vinnsla, voru ekki rekin með halla á síðast- liðnu ári ef litið er á heildina. Þetta sýnir svo ekki verður um villst hversu gífurlega mikil aðlögunar- hæfni fslensks sjávarútvegs er. Mjög miklar breytingar hafa átt sér stað í rekstri fyrirtækjanna, þó eflaust megi gera miklu betur á flestum sviðum sjávarútvegsins eins og reyndar allstaðar. Fjölmargar nýjungar hafa komið fram, ný tækni hefur rutt sér til rúms, nýjar pakkningar og ný framleiðsla verið markaðssett. Fullyrðingar höfundar Reykjavíkurbréfs um hið gagn- stæða er aðeins vitnisburður um ókunnugleika hans. Á tímum hækkandi verðlags á útflutningsafurðum okkar geta út- flutningsfyrirtækin staðist svo mikla hækkun raungengis, eins og varð á sfðastliðnu ári. En það er hrein óskhyggja að ætla að slfkt ástand geti varað nema mjög stutta stund. Um mitt sfðastliðið ár hætti verðlag á fiskafurðum að hækka og seinni hluta ársins fór að gæta sölutregðu. Allflest fyrirtæki í sjáv- arútvegi voru rekin með rekstr- artapi sfðustu mánuði ársins. Eigi að síður reyndu fiskvinnslu- fyrirtækin f landinu að mæta Framkvæmdalán eri stöðu hjá Húsnæðissl BIÐSTAÐA er nú hjá Húsnæðisstofnun í afgreiðslu framkvæmda- lána. Þau lán hafa verið veitt fyrirtækjum og stofnunum til að Dy8f83a íbúðir, sem síðan eru seldar einstaklingum, eftir að þeir hafa fengið lánsloforð frá stofnuninni. Ekki hefur reynst unnt að af greiða þessi lán nú um nokkurt skeið vegna fjárskorts stofnun- arinnar. Gunnar S. Björnsson stíórnarmaður í Husnæðismálastjórn ríkisins segir, að miðað við þær umræður sem hafa verið f stjórn- inni, muni verða lögð áhersla á að veita f ramkvæindalán tíl fyrir- tækja og félaga úti á landi, þegar lánveitíngar hefjast að nýju. Gunnar sagði að mjög margar umsóknir um framkvæmdalán lægju nú fyrir frá fyrirtækjum, bæði utan af landi og af Reykjavíkursvæðinu. „Við getum ekki sinnt þeim málum ennþá vegna fjárskorts f kerfinu, lán til einstaklinga hafa verið látin ganga fyrir. Þetta byggist talsvert á því hve mikið lffeyrissjóðirnir koma inn f dæmið. Það vantar enn upp á að hlutfall þeirra f fjármögnun kerfisins skili sér. Framlag þeirra á að aukast vegna meira ráðstöf- unarfjár sjóðanna," sagði Gunnar. Hann sagði að umsækendum hefði verið skýrt frá þessari stöðu mála, en engum umsóknum hefði verið synjað. Sigurður E. Guðmundsson framkvæmdastjóri Húsnæðis- stofnunar sagði að sárafá fyrir- tæki hefðu fengið þessi fram- kvæmdalán undanfarin ár. Þau hafi yfirleitt verið veitt sveitar- stjórnum, stjórnum verkamanna- bústaða og sjálfseignastofnunum sem byggja fyrir aldraða. Á síðasta ári hefðu þrjú til fjögur fyrirtæki úti á landi fengið fram- kvæmdalán til að byggja íbúðir á almennan markað, enda vildi Hús- næðismálastjórn styðja við bakið á byggingaframkvæmdum á landsbyggðinni. Sigurður sagði að það hefði gert Husnæðisstofhun erfitt um vik þegar fjárframlög til stofnunarinnar voru skorin niður um 100 milljónir krðna í ársbyrj- un. Þess vegna hefði verið ákveðið að fresta um sinn öllum ákvörðun- um um framkvæmdalánin. Sigurður taldi að landsbyggðin ætti ekki að fara halloka f þessum málum. Hann benti á að til Dalvfk- ur hefðu farið tvö framkvæmdalán á sfðasta ári og þar hefðu verið byggðar um 20 íbúðir í vetur. Ennfremur var veitt slíkt lán til ísafjarðar. „Húsnæðisstofnun hef- ur ekkert að gera með hvar menn byggja samkvæmt lánsloforðum, það er algjörlega í valdi handhafa loforðanna," sagði Sigurður. Hann benti á að sveitarfélög hefðu reynt
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.