Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 5. MAÍ 1988 Málflutningur í kaffibaunamáli fyrir Hæstarétti: Starfsmenn SIS vissu að viðskiptin voru sviksamleg - sagði Bragi Steinarsson, vararíkis- saksóknari, í sóknarræðu sinni STARFSMENN SÍS gerðu sér grein fyrir því að af þeirra hálfu hefðu viðskipti SÍS við Kaffibrennslu Akureyrar verið sviksamleg. Þetta kom meðal annars fram í sóknarræðu Braga Steinarssonar, vararikissaksóknara, fyrir Hæstarétti í gær. Bragi hóf ræðu sína á að reifa málið og forsögu þess og fór yfir ákæruna. Þar kom fram, að Erlend- ur Einarsson, fyrrum forstjóri SÍS, og Hjaltí Pálsson, fyrrum fram- kvæmdastióri innflutningsdeildar SÍS, eru ákærðir fyrir fjársvik og þrír starfsmenn fyrirtækisins, þeir Sigurður Árni Sigurðsson, Gísli Theodórsson og Arnór Valgeirsson, eru ákærðir fyrir hlutdeild f brotum yfírmanna sinna. Héraðsdómur sýknaði ákærðu af ákæru um skjalafals og sagði Bragi að þeim sýknulið væri ekki áfrýjað, en hins vegar hefði ákæruvaldið áfrýjað sýknudómi yfir Erlendi Einarssyni. Þá vitnaði Bragi í niðurstöður hér- aðsdóms í málinu, en þeirra er get- ið á öðrum stað hér á síðunni, ásamt tildrögum málsins. Bragi fór yfir reikninga vegna viðskiptanna og tók fram, að ákæruefnið lyti að öllu því, sem teldist umfram venjuleg umboðs- laun. Hann sagði, að þegar reikn- ingar, sem hefðu verið hærri en raunverulegt kaupverð sagði til um, hefðu verið sendir til Kaffibrennsl- unnar, þá hlyti það að vera vegna þess að ákvörðun um slíkt hefði verið tekin hjá SÍS. Slíkar ákvarð- anir tækju undirmenn ekki, heldur yfirmenn. Þá væri ljóst, að sú full- yrðing, að tvöfalt kerfi vörureikn- inga, hærri og lægri, væri frá Bra- ilfumönnum komið og SÍS hefði orðið að notast við það, væri al- rðng. Það væri umhugsunarefni hvort Brasilfumenn hafi þá ein- göngu krafist þessa á ákærutfma- bilinu. Hvergi komi fram að sér- stakar óskir um slíkt kerfi hafi komið frá Brasilíumönnum, nema f tveimur tilfellum, þegar greitt var fyrir kaffið í Sviss. Allar óskir um þetta kerfi hafi ýmist komið frá SÍS eða að beiðni SÍS frá NAF, Norr- æna samvinnusambandinu, sem SÍS er aðili að. Kaff ibrennslan vissi ekki umtekjurnar Varðandi samninga um kaffi- kaup milli NAF og Brasilfumanna sagði Bragi að vottað væri að þess- ir samningar hefðu verið sendir til SÍS, þó ákærðu hafi ekki kannast við að hafa séð þá. Vitnaði hann þar til framburðar Hjalta Pálssonar fyrir sakadómi, þar sem Hjalti kvaðst ekki hafa séð reikningana fyrr og að hann áliti að þeir sem stóðu í kaffiviðskiptunum hafi ekki taiið ástæðu til að sýna sér þá. Bragi benti á, að forráðamenn Kaffibrennslu Akureyrar hefðu ekki fengið vitneskju um þær miklu tekj- ur, sem SÍS hafði af kaffiviðskipt- unum, fyrr en f ársbyrjun 1981, þegar einhliða ákvörðun hafði verið tekin hjá SÍSum að endurgreiða hluta þeirra. Á þessum tíma hafí verið farið að þrengja að Kaffí- brennslunni, sem einmitt þá lagði fram beiðni til verðlagsstjóra um hækkun á kaffiverði. Fram- kvæmdastjóri Kaffíbrennslunnar hafí sent verðlagsstjóra gögn um innkaupsverð kaffís, án þess að vita að þau gögn sýndu ekki raunveru- legt kaupverð kaffísins. Hjalti Páls- son hafí tekið þá ákvörðun, að frá fyrri hluta árs 1981 skyldi Kaffí- brennslan fá helming teknanna af innflutningnum. Hins vegar hafí forráðamenn Kaffibrennslunnar | ekki vitað að tekjur hðfðu áður runnið óskiptar til SÍS. WBBiBBHHi Þessu næst ræddi Bragi hversu mjög þessar tekjur SÍS vegna af- sláttar af kaffikaupum hefðu aukist árið 1980 og 1981. Þá hefðu háar fjárhæðir safnast upp hjá skrifstofu SÍS f London, sem fékk senda greiðslu Kaffíbrennslunnar og greiddi sjálf lægri reikninginn til seljanda. Vegna þessara uppsöfn- uðú tekna hefði þurft að taka ákvörðun um það innan SÍS hvert þær skyldu renna. Þessar tekjur hafí verið fluttar á reikning SÍS fyrir umboðslaun innflutningsdeild- arinnar. Bragi vitnaði f skýrslu Geirs Geirssonar, endurskoðanda SÍS, þar sem fram kemur að þar sem um háa fjárhæð hafi verið að ræða, sem hafí verið flutt milli reikninga á óvenjulegan hátt, hafí verið getið um þetta í skýrslu hans til stjórnar SÍS. Þar hafí verið gerð sú athugasemd, að tekjur þessar stöfuðu af sérstökum afslætti f kaffíviðskiptum. Seljendur veittu afslátt, sem greiddur væri í formi ávfsana á frekari kaffíkaup, en ekki greiddur út f reiðufé. Þá benti Bragi á, að Geir hafí borið að árið 1980 hafí afslátturinn aukist mjög og verið orðinn stór hluti af kaffí- verði. Þvf hefði mátt vera ljóst að tekjur vegna afsláttarins ættu betur heima hjá endanlegum kaupanda kaffísins, Kaffíbrennslunni, heldur en SÍS. Vorið 1980 fór Geir Geirsson á skrifstofu SÍS f London til að endur- skoða gögn þar. Bragi benti á að Geir hefði þá ekki rekist á tvöfalda reikninga vegna kaffiviðskiptanna og hefði borið fyrir dómi að hann hefði frétt að þáverandi forstöðu- maður skrifstofunnar, Gfsli Theó- dórsson, hefði haldið þessum gögn- um aðskildum fra þeim bókhalds- gögnum, sem verið var að endur- skoða. Þá hafi Geir borið að hann hefði heyrt að Hjalti Pálsson hafi gefið fyrirskipanir um að tvöfalt kerfi reikninga skyldi notað f við- skiptunum. Bragi Steinarsson fjallaði þessu næst um viðbrögð við skýrslu Geirs Geirssonar endurskoðanda, til stjórnar SÍS. Komið hefði fram að Valur Arnþórsson, stjórnarformað- ur SÍS og Kaffibrennslunnar, hefði fengið vitneskju um miklar tekjur SÍS vegna afsláttarins daginn fyrir aðalfund Sambandsins. I samtali hans við Geir hefði komið fram að það væri álit Erlendar Einarssonar og Hjalta Pálssonar að SÍS bæru þessar tekjur vegna aðildar Sam- bandsins að NAF. Valur hefði hins vegar kannað málið nánar og sent Geir til London til að kanna gögn þar. Sigurður Árni Sigurðsson, þá- verandi forstoðumaður skrifstof- unnar f London, hafi borið að Geir hafi komið þangað fyrirvaralaust f september 1981, að beiðni Vals. Sigurður hafi þá beðið um frest ti) að ræða við yfírmann sinn, Erlend Einarsson, og hafí Erlendur sagt að Geir gæti skoðað gögn um við- skiptin f Reykjavík. Bragi benti á, að þegar Geir var þá á ferð í Lon- don hafí verið skammt liðið síðan hann var þar við endurskoðun síðast, en þá hafí gögnum verið haldið frá. Bragi sagði, að f máli þessu vörpuðu yfirmenn sökum á undirmenn sína, en undirmenn gerðu slfkt síður, enda ættu þeir atvinnu sfna undir velvild yfirmann- anna. Valur Arnþórsson skipaði sfðan nefnd til að kanna þessi viðskipti nánar og hverjum bæru þessar af- sláttargreiðslur. Hann fékk Geir GeirsBon og Guðmund Skaftason, lögfræðilegan ráðunaut Kaffí- brennslunnar, til að sitja í nefnd- inni. Með þeim störfuðu Geir Magn- ússon, yfirmaður fjármáladeildar SÍS og Snorri Egilsson, skrifstofu- stjóri innflutningsdeildar. Guð- mundur Skaftason taldi kaffí- brennsluna eiga afsláttinn, þar sem um umboðsviðskipti hefði verið að ræða, en Sambandsmenn tðldu að afslátturinn skyldi renna til SÍS, þar sem hann væri til kominn vegna aðildar SÍS að NAF. Engin niðor- bandinu. Hann vfsaði til framburðar Gísla Theódórssonar hjá lögreglu um að hann hafí fengið fyrirmæli frá Hjalta Pálssyni og Sigurði Árna Sigurðssyni um að innheimta brúttóreikninga hjá Kaffíbrennsl- unni. Fyrirmæli til seljenda kaffís- ins um tvöfalda reikninga hafí kom- ið frá innflutningsdeild SÍS, en mis- munur upphæðanna á reikningun- um hafí verið lagður inn á reikning skrifstofunnar f London. Gfsli hafí sfðan sagt fyrir dómi að hann hafí fengið boð frá fóðurvörudeild SÍS um að tveir reikningar vegna við- 8kiptanna væru væntanlegir og ætti að innheimta brúttóreikninginn reglurannsókn, en Hjaltí dró þau tíl baka fyrir dómi og vildi kalla viðskiptin „samráðskaup". Þá benti Bragi á að Sigurður Árni, Gísli og Arnór teldu allir að um umboðs- viðskipti hafí verið að ræða. Kaffí- kaupin hafi verið færð í bókhaldi Kaffíbrennslunnar sem bein að- fangakaup og Kaffibrennslan talin innflytjandinn. SÍS hafí hins vegar ekkert bókað hjá sér um viðskiptin nema hvað tekjur vegna þeirra voru færðar sem umboðslaun. Þessu næst fjallaði vararíkissak- sóknari um þær varnarastæður að um bein kaup SÍS hafí verið að ræða, en ekki umboðsviðskipti. Hann taldi slfkt fjarstæðu, enda hefði SÍS þá þurft að leggja spilin á borðið, færa viðskiptin til bókar hjá sér og senda verðlagsstjóra verðútreikninga. Verjendur hafi bent á, að SÍS hafí tekið lán f Lon- don til að fjármagna kaffíkaupin og á sumum reikningum hafí SÍS verið tilnefnt sem kaupandi. „En hvað Uggur að baki því að SÍ S greið- ir reikningana í London?", spurði Bragi. Hann bentí á að eðii viðskipt- anna hafi ekkert breyst við þá til- högun og það hafí aldrei verið ætl- Við upphaf sóknarræðu vararík- issaksóknara, Braga Steinars- sonar, þegar málflutningur i kaffibaunamálinu hófst fyrir Hæstarétti í gær. Sex dómarar hlýða á málflutning, en fimm munu dæma málið. Er þetta gert vegna umfangs málsins, svo tryggt sé að dómur sé f ullskipað- ur þó einn dómara forfallist. Keiknað er með að málflutningur standi f ram f miðja næstu viku. staða fékkst, en SÍS ákvað sfðar einhliða að endurgreiðá Kaffí- brennslunni. „Oftekin umboðslaun" endurgreidd Bragi fjallaði um samþykkt stjórnar SIS, þar sem tekjur af kaffibaunainnflutningnum voru til umræðu. Hann benti á, að stjórnin hafi talið að SÍS hafi eignað sér hærri umboðslaun en efni stóðu til. Þvf bæri að endurgreiða Kaffí- brennslunni afslátt fyrir árin 1979, 1980 og 1981. Þá lagði Bragi á það mikla áherslu, að stjórn SÍS hafi samþykkt að láta gera könnun á hverjir bæru ábyrgð á þessari til- högun viðskiptanna. Stjórnin hafi tekið fram, að hver vörutegund ætti að standa undir sér og hagstæð innkaup ættu að koma neytendum til góða. Þá sé það orðað svo f sam- þykkt stíórnarinnar að samþykkt sé að endurgreiða Kaffíbrennslunni oftekin umboðslaun, samtals rúmar 42 milljónir. Nefndin, sem kanna átti hver bæri ábyrgð á viðskiptun- um, hafi aldrei starfað og verið lögð niður þegar opinber rannsókn á málinu hófst. Þessu næst ræddi Bragi nánar þá fuUyrðingu sína, að kerfí tvö- faldra reikninga væri ekki frá Bras- ilíumöhnum komið, heldur Sam- hjá Kaffibrennslunni. Gfsli kyaðst hafa rætt þetta við Sigurð Árna, en ekki við Hjalta eða Erlend. Hann teldi þó að ákvörðun um slfkt hefði Sigurður Árni tæpast tekið, hún hlytí að vera frá Hjalta komin. Máli sínu til stuðnings benti Bragi einnig á framburð Sigurðar Áma, sem bar að hann teldi SÍS hafa beðið NAF um tvöfalda reikn- inga og NAF komið skilaboðum um það til seljenda f Brasilfu, eða SÍS óskað beint eftir því við seljendur. Ákvörðun um þennan þátt viðskipt- anna hafi komið frá íslandi. Þá hafi Sigurður Árni gefíð Lundúna- skrifstofunni fyrirmæli um að senda hærri reikningana tíl Kaffíbrennsl- unnar, að skipan yfírmanns sfns, Hjalta. Bragi sagði að SÍS hefði lagt áherslu á að Kaffibrennslan frétti ekki af afslættinum. í skeyti SÍS til brasilfskra seljenda kæmi fram að fyrir misskilning hefðu reikning- ar vegna viðskiptanna verið sendir beint til banka á Akureyri, þrátt fyrir samning um að þeir yrðu send- ir til skrifstofunnar f London. Voru seljendurnir beðnir um að tilkynna banka sínum að þessir reikningar yrðu aldrei greiddir á íslandi. Eina leiðin til að fá greiðslu væri að fá bankann á Akureyri til að senda skjölin tíl London. Þá hafí Sigurður Árni sent NAF skeyti með tilmæl- umum að sendur yrði nýr reikning- ur yfír ákveðna sendingu, þar sem eingöngu yrði tilgreint brúttóverð. Umboðsviðskipti í máli þessu hefur mjög verið deUt um hvernig líta beri á við- skipti Sambandsins og Kaffí- brennslunnar. Bragi sagði f ræðu sinni að ekki léki vafí á þvf að um umboðsviðskipti væri að ræða. Vfsaði hann þar til ummæla Þrastar Sigurðssonar, framkvæmdastjóra Kaffíbrennslunnar, Vals Arnþórs- sonar, Guðmundar Skaftasonar og ummæla Hjalta Pálssonar við lög- unin. Því sé röksemd verjendanna að þessu leyti léttvæg. Og það að SÍS hafí verið tilgreint sem kaup- andi á einhverjum reikningum stafi einungis af því að NAF leit á SÍS og Kaffíbrennsluna sem eitt og hið sama, Viðskiptin hafí þrátt fyrir þetta verið umboðsviðskipti og SÍS hafí aðeins getað krafist hæfilegr- ar, sanngjarnrar póknunar fyrir miUigönguna. Loks fjallaði Bragi um þá laun- ung, sem verið hefði á viðskiptunum gagnvart Kaffíbrennslunni og sagði, að ástæða hennar hefði verið sú, að forráðamenn Sambandsins og aðrir starfsmenn hafi vitað, að um sviksamlegt athæfí var að ræða. Hann vitnaði f framburð Þrastar Sigurðssonar, framkvæmdastjóra Kaffibrennslunnar, en þar kom fram, að Þröstur vissi ekkert um tilvist tveggja reikninga fyrir hverja sendingu. Hann hefði ekki vitað betur en allar bætur vegna kaup- anna hefðu runnið til Kaffibrennsl- unnar, eftir að SÍS hafði tilkynnt að greiðslur skyldu renna þangað. Bragi benti á að Valur Arnþórsson hefði ekki vitað um afsláttargreiðsl- urnar fyrr en hann sá skýrslu end- urskoðandans. Þá hafí Sigurður Gils sagt að það væri Ijóst að verið var að plata Kaffíbrennsluna og það hefði lengi tíðkast og Geir Geirsson hafí ekki vitað um tilvist tvöfaldra reikninga fyrr en hann fór til Lon- don til að endurskoða gögn skrif- stofunnar þar. Geir Magnússon hefði heldur ekkert um þetta vitað fyrr en hann fékk yfirlit um tekjur Lundúnaskrifstofunnar. „Þetta sýnir hvflfk leynd var viðhöfð," sagði vararfkÍBsaksóknari og bætti við að ljóst værí að ákærðu f málinu hafi vitað að viðskiptin væru svik- samleg. Bragi Steinarsson lauk ekki sóknarræðu sinni f gær og heldur áfram f dag þar sem frá var horfíð. Að ræðu hans lokinni taka verjend- ur til við að flytja ræður sínar.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.