Morgunblaðið - 05.10.1991, Blaðsíða 40

n
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 5. OKTÓBER 1991
r riL"!rl O'l /i1)—j7.,j <1 Mit. 4? 4 1
Mjnning:
00
Olvir Karlsson
bóndi, Þjórsártúni
Fregnir um andált þeirra er við
þekkjum vel koma oftast á óvart,
jafnt þótt veikindi ættu að hafa
aðvarað um að þessa gæti verið að
vænta.
Þannig var einnig er mér var
færð sú fregn að Ólvir Karlsson,
oddviti í Þjórsártúni, hefði andast
í sjúkrahúsinu á Selfossi en þar
hafði hann dvalist um um þriggja
_ vikna skeið.
Ölvir átti sæti í stjórn Sambands
Isl. sveitarfélaga um árabil og á
vegum þeirra samtaka voru honum
falin margvísleg trúnaðarstörf, þar
á meðal að vera í forsvari fyrir
samtök sveitarféiaga á sviði skóla-
og menntamála, en að þessu störf-
uðum við saman.
í störfum sínum var Ölvir ætíð
fyrst og fremst fulltrúi hinna
dreifðu byggða sem hann unni mjög
og vildi auka hag sem mest, enda
hélt hann þeirra hlut fram af festu
en hafði jafnframt til að bera þá
víðsýni að ekki gæti hlutdrægni eða
ósanngirni í málflutningi hans.
Þegar leiðir nú skilja er ljúft að
- minnast ánægjulegs samstarfs og
samstarfs við góðan dreng og vinar-
þels er mér var sýnt.
Um leið og ég kveð Ölvi með
söknuði sendi ég Kristbjörgu og
börnum þeirra innilegar samúðar-
kveðjur.
Björn Halldórsson
Ölvir Karlsson, Þjórsártúni er
látinn. Hann lést á Sjúkrahúsi Suð-
urlands 24. september.
. Þegar sterkir stofnar úr baráttul-
iði samfélagsins faila, „verður skarð
fyrir skildi“.
I marga áratugi stóð Ölvir í far-
arbroddi á mörgum sviðum í samfé-
lagi sínu, í heimasveit sinni Ása-
hreppi og hjá Rangæingum, en
einnig í landshluta sínum meðal
Sunnlendinga og í starfi sínu hjá
Sambandi íslenskra sveitarfélaga.
Hann treysti vissulega á sinn eig-
in mátt, „en maðurinn einn er ei
nema hálfur“. Eiginkona hans,
Kristbjörg Hrólfsdóttir og börn
þeirra hjóna stóðu saman að því
að gera Þjórsártún að mikilli og
góðri bújörð. Sá kjarni sem heima
fyrir var, gerði Ölvi kleift að sinna
„því umfangsmikla starfi, er hann
sinnti fyrir samfélagið. Þeirri kenn-
ingu má slá fram að hann hafi ver-
ið góður fyrir sig, en hann var ekki
síður góður fyrir aðra.
Sveitarfélag hans kaus hann til
forystu, þar beitti hann sér fyrir
framvindu margi’a góðra verka á
sviði ræktunar í landbúnaði fiski-
rækt o.fl. er nágrannasveitir nutu
góðs af. Hann var um langt skeið
stjórnarmaður í Kaupfélagi Rangæ-
inga og nokkur ár í stjórn Mjólkur-
bús Flóamanna. í sveitarstjórn Ása-
hrepps var hann fyrst kosinn 1954
og oddviti var hann 1958 til 1990.
Samstarf sveitarfélaga knúði
mjög á huga Ölvis. Hann vann ötul-
!ega ásamt öðrum að stofnun Sam-
taka sunnlenskra sveitarfélaga
1969. Hann var þar varaformaður
fyrstu 2 árin en formaður 1971 til
1980. Þegar litið er yfir hina fjöl-
breyttu verkefnaskrá samtakanna
þennan fyrsta áratug þeirra, þá er
fróðlegt að bera það saman við
markmið samtakanna. Þessi sam-
tök sveitarfélaganna settu sér það
markmið að vinna að hagsmunum
í atvinnu og efnahagsmálum, skipu-
lags- og samgöngumálum, félags-
og menntamálum. Ölvir vakti yfir
öllum þessum málaflokkum og
kynnti sér framvindu þeirra í öðrum
landshlutum. Einstök verkefni
verða ekki rakin í stuttri frásögn.
Framvinda og átök í hveiju og einu
væri efni í dtjúga frasögn. Ölvir
gekk ótrauður fram í hveiju og
einu. Sporleti spurðist ekki hjá hon-
um. Hann var mikill og dijúgur
baráttumaður, laginn og hygginn
samningamaður, stóð mjög fast á
málstað sínum og sannfæringu. í
öllum málflutningi og á manna-
fundum sat prúðmennskan í fyrir-
rúmi.
í fræðsluráði Suðurlands sat
hann frá 1974 til 1990, einnig sat
hann í skólanefnd Skálholtsskóla.
Þá vann hann mikið í þessum mála-
flokki á vegupm Sambands Isl. sveit-
arfélaga. Menntun hans víðsýni og
þekking naut sín vel í þessum mál-
um.
Hann lagði Sambandi ísl. sveitar-
félaga mikið lið. Þar var hann
stjórnarmaður frá 1967 til 1990. Á
þeim vettvangi náði hann mikilli
yfirsýn yfir þá mörgu málaflokka
sem þar voru jafnan til meðferðar.
Síðan miðlaði hann öðrum og veitti
dijúga aðstoð.
Ölvir gerði sér snemma grein
fyrir hinni miklu og óbeisluðu orku
og auðlegt íslenskra fallvatna og
jarðefna. Hann hafði einnig ákveðn-
ar skoðanir á því hver ætti að vera
eign og forgangsréttur heima-
manna á þessu sviði, enda þótt það
nefndist með réttu þjóðarauðaur.
Hann sat í stjórn Jarðefnaiðnaðar
hf. frá stofnun þess 1976 til 1990
og dótturfyriitæki þess Eldbergs
hf. frá 1984. Þarna tóku þeir félag-
ar að sér langtímaverkefni í vikur-
vinnslu. Þeir gerðu sér grein fyrir
að í þessu fyrirtæki væru daglaunin
ekki hirt að kveldi. Vinnsla og
markaðssetning var mjög erfið,
bæði innanlands og erlendis.
Öll sunnlensk svéitarfélög stóðu
á bak við þá. Það er ekki á þá félag-
ana í JEI, hallað, þó greint verði
frá því að þrautsegja Ölvis hafi
verið alveg einstök.
Samhliða uppbyggingu JEI við
vikurvinnslu og fyrirhugaða Stein-
ullai’verksmiðju í Þorlákshöfn var
unnið að stofnun Iðnþróunarsjóðs
Suðurlands. Þegar Ölvir hætti for-
mennsku hjá Samt. sunnlenskra
sveitarfélaga, þá var Iðnþróunar-
sjóðurinn tilbúinn á teikniborðinu
og tók hann til starfa í sept. 1980.
Þar starfaði Ölvir óslitið fyrir mái-
efni sjóðsins og í stjórn hans fram
til 1990. Mitt hugboð er að sú fram-
kvæmd hafi verið Ölvi mjög hug-
leikin. Þar rættust hugsjónir hans
og þar hefur samstarfsmáttur sveit-
arfélaganna komið sterklega í ljós.
Það er sama hvar rennt er augum
yfir sögu og samstarf sunnlenskra
sveitarfélaga hvort heldur sem litið
er á atvinnu- efnahags- og orkumál-
in, eða á sviði samgöngu-, félags-
og menntamála á liðnum tveim ára-
tugum, þá stendur hlutur Ölvis þar
t
Innilegar þakkir fyrir auðsýnda samúð og hlýhug við andlát og útför
HERDÍSAR ZAKARÍASDÓTTUR
frá Djúpadal.
Samuel Zakaríasson og fjölskylda,
Ingibjörg Eggertsdóttir, Gísli Gíslason.
víða í fremstu röð meðal annarra
mjög góðra jafningja og samferða-
manna.
í fyrrasumar fór heilsu hans að
hraka og þrekið að dvína. Viðbrögð
hans þá sýndu að hann kunni ekki
að meta sér auðsýnda hlífð og vel-
vild, en því síður véfengingu á rétti
sunnlendinga til setu og áhrifa á
stjórnarfundi Sambands Isl. sveitar-
félaga.
Á sjötugsafmæli hans 1. febr.
1985 var eftirfarandi orðum beint
til hans og skulu þau ítrekuð að
leiðarlokum.
Með þolinmæði og þreki manns
þrautir vinnast
Það var dýrmætt þegnum lands
þér að kynnast.
Samúðarkveðja skal flutt fjöl-
skyldu, en söknuður er meðal sam-
ferðarfólks með þökk fyrir forystu
og framtak.
Blessuð sé minning Ölvis.
Hjörtur Þórarinsson
Mig langar til þess að þakka afa
mínum fyrir allar þær ánægjulegu
stundir sem ég, systkini mín og
frændsystkini, höfum átt upp í sveit
hjá afa og ömmu. Afi er nú farinn
frá okkur eftir erfiða sjúkdómslegu
en við getum huggað okkur við það
að honum líður vel núna. Afi var
alltaf önnum kafinn við ýmis konar
félgasstörf og ófá voru þau skipti
sem hann lagði leið sína í bæinn
að rnorgni til og aftur austur í Þjórs-
ártún að kvöldi þar sem afi og
amma hafa búið síðustu 48 ár en
þar leið honum alltaf best.
Við munum alltaf eiga minning-
arnar um afa sem virðulegan og
ákveðinn mann með sitt kolsvarta
hár fram á síðasta dag.
Elsku amma við biðjum Guð al-
máttugan að standa með þér og
styrkja þig í þinni miklu sorg.
Það er sárt til þess að hugsa að
í dag 5. október þegar afi er jarðað-
ur, hefði elsta barnabarn hans og
nafni, Ölvir Gunnarsson, orðið 25
ára, en hann lést af slysförum 14
ára gamall og tók afi það afar
nærri sér.
Þótt líði árin, líði líf
við líkam skilji önd
ég veit að yfír dauðans djúp
mig drottins leiðir hönd..
(Margr. Jónsd. Sálm 417)
Kristbjörg Marta Jónsdóttir
Ölvir Karlsson var Norðlendingur
en flutti suður og hóf búskap í
Þjórsártúni 1943, 28 ára gamali.
Fljótlega kom í ljós mikill áhugi
hans á sveitarstjórnarmálum og
öðrum félagsmálum.
Hann sat í hreppsnefnd Ása-
hrepps í 36 ár og var oddviti hrepps-
nefndar í 32 ár, 1958-1990.
Þegar hann var kominn í sveitar-
stjórn þótti honum sveitarfélögin
fámenn og lítils megandi. Gerðist
hann ötull talsmaður þess að sam-
eina sveitarfélögin og taldi að með
stækkun þeirra myndu þau vera
miklu færari um að gegna hlutverki
sínu og verða byggðunum styrkari
stoð. Þessi sjónarmið Ölvis áttu lít-
inn hljómgrunn og formælendur
þeirra voru fáir framan af. Hann
lét þetta áhugaleysi ogjafnvel and-
stöðu lítt á sig fá og hélt ótrauður
áfram að halda fram skoðun sinni.
Kom þar ekki síst til þrautsegja
hans og áræðni þótt mál hans ætti
tómlæti að mæta.
Það er fyrst nú að þessum sjónar-
miðum um sameiningu og stækkun
sveitarfélaga sem Ölvir hóf máls á
fyrir um þremur áratugum vex fisk-
ur um hrygg.
Ölvir var áhugasamur um aukna
samvinnu og samstarf nágranna-
sveitarfélaga og var þar virkur þátt-
takandi enda sá hann þar góðan
árangur þess starfs. Hann gerði sér
grein fyrir því að „allar leiðir liggja
í vestur“ og mótaði afstöðu sína í
Samræmi við það. Breytti þar engu
um þótt aðrir vildu stundum skipa
málum með öðrum hætti.
Hann beitti sér fyrir stofnun
Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga
og sat þar í stjórn fyrstu 11 árin.
Þar af níu ár sem formaður.
Ölvir átti sæti í stjórn Sambands
ísl. sveitarfélaga í 23 ár. Á þeim
vettvangi hafði hann mikil afskipti
af skólamálum. Einnig sat hann í
stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga um
árabil.
Hinar miklu virkjunarfram-
kvæmdir Landsvirkjunar innan við
Tungnaá eru í Ásahreppi og voru
allar unnar í oddvitatíð Ölvis. Sam-
skipti hans við Landsvirkjun voru
því mikil. Þar sem annars staðar
reyndist hann hinn ötuli og traust-
asti fulltrúi sveitar sinnar. Kom þar
ekki síst til hið ákveðna en látlausa
fas sem var einkennandi fyrir hann
og vakti athygli annarra.
í litrófi stjórnmálanna taldi Ölvir
sig eiga samleið með Framsóknar-
flokknum og þar gegndi hann fjöl-
mörgum trúnaðarstörfum.
Samhliða öllum þessum störfum
var Ölvir gildur bóndi í Þjórsártúni
og hafði veruleg afskipti af hags-
munamálum bænda auk fjölda ann-
arra starfa þótt hér verði ekki rakið.
Með Ölvi Karlssyni er genginn
áhugasamur samvinnu og félags-
málamaður sem kom víða við og
var einkar farsæll í störfum enda
hafði hann mikil áhrif á gang mála
í byggðarlagi sínu og héraði. Sam-
ferðamönnum sínum var hann eftir-
minnilegur samstarfsmaður og góð-
ur félagi. Við þessi vegamót er rík
ástæða til að þakka þá samfylgd.
Kristbjörgu, börnum þeirra og
öðrum vandamönnum eru sendar
samúðarkveðjur.
Jón Þorgilsson
í dag er til moldar borinn héraðs-
höfðinginn Ölvir Karlsson, bóndi og
fyrrverandi oddviti, Þjórsártúni í
Ásahreppi.
Ölvir var fæddur á Tyrfingsstöð-
um á Kjálka í Akrahreppi í Skaga-
fii'ði. Sem ungur maður var hann
tvo vetur við nám í Laugaskóla í
Reykjadal og eitt ár í lýðháskólan-
um í Askov í Danmörku. Árið 1943
fluttist hann að Þjórsártúni í Ása-
hreppi í Rangárvallasýslu og bjó
þar til dánardægurs.
Myndarskapurinn að Þjófsártúni
fer ekki framhjá þeim, er aka þar
hjá garði. Þar var starfsvettvangur
Ólvis bónda, sem ræktaði jörðina,
. reisti hús og stýrði góðu búi. Starfs-
vettvangur Ölvis átti þó eftir að
verða umfangsmeiri en tún og hag-
ar jarðarinnar Þjórsártúns.
Snemma valdist hann til marghátt-
aðara ti'únaðarstarfa fyrir sveit sína
og hérað og samtök sinnar stéttar.
Margháttuð félagsmálastörf hans
voru yfirgripsmikil á löngum starfs-
tíma og auk þess að vinna að félags-
málum sinnar sveitar og héraðs
vann hann um langt skeið að mál-
efnum sveitarfélaganna í landinu
og varð einn áhrifamesti forystu-
maður þeirra.
Ölvir Karlsson sat Búnaðarþing,
var formaður Veiðifélags Þjórsár
og Veiðifélags Holtamannaafréttar,
sat í stjórnum Kaupfélags Rangæ-
inga og Mjólkurbús Flóamanna og
stjórn Jarðefnaiðnaðar og til
skamms tíma var hann formaður
stjórnar fiskeldisstöðvarinnar í
Fellsmúla. Meðan kraftar entust tók
hann þannig virkan þátt í félags-
og atvinnumálum bændastéttarinn-
ar og vann að hagsmunamálum
hennar.
Árið 1954 er Ölvir kosinn í
hreppsnefnd Ásahrepps og oddviti
hreppsnefndarinnar er hann frá
árinu 1958 til 1990. Óslitið starfar
hann því í hreppsnefndinni í 36 ár
eða 9 kjörtímabil og þar af er hann
32 ár oddviti. Á þeim langa ferli
tekst hann á við fjölda erfiðra og
margslunginna viðfangsefna fyrir
sveitarfélag sitt .og hérað eins og
uppbyggingu skóla, samningagerð
um virkjunarframkvæmdir og veiði-
rétt, nýtingu jarðhita, o.m.fl. Við
stofnun Sambands sunnlenskra
sveitarfélaga 1969 er hann kjörinn
í stjórn samtakanna og situr þar
samfellt til ársins 1980 og á því
tímabili er hann stjórnarformaður
í 9 ár. Auk þess á hann sæti í fjöl-
mörgum starfsnefndum samtak-
anna um árabil, m.a. fræðsluráði
og stjórn Iðnþróunarsjóðs Suður-
lands. Fáum málum sveitar og hér-
aðs var til lykta ráðið án þess að
Ölvir Karlsson kæmi þar við sögu.
Vegna mikillar og fjölþættrar
reynslu af sveitarstjórnarmálum og
sérstökum aðstæðum dreifbýlis-
sveitarfélaganna er hann valinn til
starfa á vettvangi Sambands ís-
lenskra sveitarfélaga. Í stjórn þess
er hann kjörinn 1967 og situr þar
til ársins 1990 og í stjórn Lánasjóðs
sveitarfélaga á hann sæti frá 1971
til 1986. I 23 ár er Ölvir Karlsson
einn ötulasti og áhrifamesti forystu-
maður Sambands íslenskra sveitar-
félaga og þegar hagsmunir sveitar-
félaganna voru annars vegar spar-
aði hann hvorki tíma né fyrirhöfn.
Öll þessi ár sótti hann stjórnarfundi
og sinnti nefndarstörfum af fá-
dæmu eljusemi og dugnaði. Ferða-
lög, langar fundarsetur og félags-
málastörf af því tagi skila ekki fjár-
hagslegum ávinningi til þess er í
hlut á, enda var aldrei um það spurt
af Ölvi Karlssyni. Markmið hans
var hagsmunagæsla og efling sveit-
arfélaganna og samtaka þeirra, til
að þau gætu betur sinnt þörfum
íbúnna og aukið hagsæld þeirra.
Þekking hans og reynsla leiddu til.
þess að hann gerðist snemma sér-
stakur talsmaður sambandsins í
skólamálum dreifbýlisins og öðrum
hagsmunamálum þess. Sveitar-
stjórnarmenn úr öllum landshlutum
leituðu aðstoðar hans og leiðbein-
inga varðandi sveitarstjórnarmál
almennt og þó einkum varðandi
skólamál og samningagerð við ríkis-
valdið, um byggingar skóla og
íþróttamannvirkja. Hann sat í fjölda
nefnda og stjórna fyrir hönd Sam-
bands íslenskra sveitarfélaga,
ásamt ýmsum fleiri nefndum og
ráðum. Hann hélt fast og örugglega
fra’m málstað sveitarfélaganna og
gætti hagsmuna þeirra af kost-
gæfni. Þó var hann lipur samstarfs-
og samningamaður og laginn að
koma vilja sínum fram með hægð
og yfirvegun.
Ölvir Karlsson var oddviti lítils
sveitarfélags í dreifbýli og í stjórn
sambandsins og út á við fyrir þess
hönd var hann oftast sérstakur
málsvari dreifbýlisins og litlu sveit-
arfélaganna. Víðsýni hans og sann-
girni leiddu til þess að hann naut
víðtæks stuðnings og trausts sveit-
arstjórnarmanna. Á síðasta starfs-
ári hans í stjórn sambandsins var
Ijóst að hann gekk ekki heill til
skógar. Þó sinnti hann stjórnar- og
nefndarstörfum af fádæma ósér-
hlífni meðan kraftar entust. Haps
takmark var að leggja sveitarfélög-
unum og samtökum þeirra lið og
láta gott af sér leiða í þeirra þágu.
Samband íslenskra sveitarfélaga,
stjórn þess og starfsfólk kveðja nú
þennan atorkusama forystumann
sinn og þakka honum langt og gift-
usamt samstarf. Eftirlifandi eigin-
konu Ölvis, Kristbjörgu Hrólfsdótt-
ur, börnum þeirra og öðrum að-
standendum eru sendar innilegustu
samúðarkveðjur.
Þórður Skúlason,
framkvæmdastjóri Sam-
bands ísl. sveitarfélaga.