Morgunblaðið - 26.09.1997, Blaðsíða 30

30 FÖSTUDAGUR 26. SEPTEMBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI: Árvakur hf., Reykjavík.
FRAMKVÆMDASTJÓRI: Hallgrímur B. Geirsson.
RITSTJÓRAR: Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
HÖGGVA VERÐUR
Á HNÚTINN
UM LANGT skeið hefur það almennt verið viðurkennt
í þjóðfélaginu, að launakjör kennara séu of lág
miðað við þá miklu ábyrgð, sem starf þeirra felur í sér.
Á þetta við um kennara á öllum skólastigum. Ástæðan
er að sjálfsögðu sú, að kennurum er falin umönnun og
menntun barna og ungmenna og foreldrar vilja eðlilega,
að þau njóti aðeins hins bezta í uppeldi sínu og á mennta-
brautinni. Það er einnig almennt viðurkennt, að efnahags-
leg og menningarleg framtíð þjóðarinnar er komin undir
aukinni og bættri menntun, hvort sem námið er verklegt
eða lært til bókar. Allavega hafa stjórnmálamenn þetta
sífellt á orði, svo og talsmenn atvinnuvega og launþega-
hreyfingar, að ekki sé talað um foreldrafélögin.
Sveitarfélögin í landinu eiga nú í fyrstu samningsgerð
sinni við grunnskólakennara eftir að þetta skólastig var
fært til þeirra frá ríkinu. Ekki er óeðlilegt, að samning-
arnir taki sinn tíma eftir þessa grundvallabreytingu,
ekki sízt þegar á sama tíma er verið að koma á einsetn-
ingu grunnskólans. Samningarnir eru þvi flóknir.
Grunnskólakennarar hafa miklar væntingar um bætt
kjör í þessari samningslotu, m.a. með vísan til ummæl-
anna um mikilvægi starfa þeirra, svo og vegna þess
góðæris, sem hafið er í efnahagslífinu eftir langvarandi
samdrátt. Sveitarfélögin hafa lýst vilja til þess að ganga
eins langt til að mæta óskum kennara og þeim er frek-
ast unnt. Þau benda hins vegar réttilega á, að fjárhags-
getu þeirra eru takmörk sett og verulegum launahækkun-
um verði ekki mætt nema með skattahækkunum. Þar
stendur hnífurinn í kúnni og kennarar greiða nú at-
kvæði um verkfall, sem allir eru sammála um að muni
stórspilla skólastarfi.
Hvað er þá til ráða? Eru skattgreiðendur, sem margir
hverjir eru foreldrar með börn í skóla, reiðubúnir að taka
á sig auknar byrðar til að bæta menntun barna sinna
og koma í veg fyrir áframhaldandi atgervisflótta úr
kennarastétt? Er hugsanlegt fyrir sveitarfélögin að efna
til atkvæðagreiðslu eða skoðanakönnunar meðal borgar-
anna til að kanna hug þeirra um auknar álögur til að
standa undir kjarabótum til kennara og jafnvel annarra
umönnunarstétta, eins og t.d. þeirra er annast farlama,
aldrað fólk. Öll þessi mikilvægu störf þarf að launa betur.
Þessari hugmynd er varpað fram til að leita leiða út
úr þeim ógöngum, sem við blasa í skólakerfi og öldrunar-
þjónustu, verði ekki höggvið á hnútinn.
SAMKEPPNISRAÐ
OG ÁTVR
SAMKEPPNISRÁÐ mælir með því að stofnað verði
sérstakt hlutafélag um innflutning Áfengis- og tób-
aksverzlunar ríkisins, eins og gert hefur verið bæði í
Noregi og Svíþjóð. Þar þótti þessi breyting nauðsynleg,
þegar innflutningur áfengis var gefinn frjáls, til að koma
í veg fyrir að aðili með einkaleyfi í smásölu væri jafn-
framt í samkeppni við aðra heildsala. Verzlunarráð ís-
lands hvetur á hinn bóginn fjármálaráðherra til að leggja
ÁTVR niður og gefa smásölu áfengis frjálsa.
Ríkisrekin sölustarfsemi heyrir víðast og á flestum
sviðum sögunni til. Það er því tímabært að ræða á op-
inskáan og fordómalausan hátt um það, hvort ekki sé
kominn tími til að afnema þá einokun sem lengi hefur
verði við lýði í áfengissölu hér á landi. Ef öðrum aðilum
en ríkinu verður leyft að selja áfengi yrðu sú sala að
sjálfsögðu áfram háð þeim ströngu reglum, takmörkunum
og eftirliti, sem við hæfi teljast. Og ríkið héldi tekjum
sínum af sölunni í formi neyzluskatta, þótt það hætti
verzlunarrekstri.
Kjósi landsfeður á hinn bóginn að hjakka áfram í ríkis-
rekinni sölustarfsemi er það lágmarkskrafa að orðið verði
við tilmælum samkeppnisráðs um stofnun hlutafélags
um innfluting ÁTVR. Ótækt er að starfsemi á vegum
ríkisins stríði gegn markmiðum samkeppnislaga, eins og
Samkeppnisstofnun telur að um sé að ræða hjá ÁTVR.
*
Ar frá því meðferðarstöðin Stuðlar
W0:

t
....—.
SPJALLAÐ við unglingana i kennslustofunni.
STUÐLAR, meðferðarstöð
fyrir unglinga, hefur nú
verið starfrækt í ár en þar
dveljast unglingar sem
þurfa á meðferð að halda vegna ein-
hvers konar hegðunarvanda. Þar er
einnig tekið við unglingum sem þurfa
bráðavistun, t.d. vegna_ ofneyslu
áfengis- eða vímuefna. „Á Stuðlum
trúum við á lausnir. Lausnin er ávallt
til en oft þarf að leita að henni,“ eru
einkunnarorð meðferðarstöðvarinnar
en það er Áskeil Örn Kárason, sál-
fræðingur og forstöðumaður, sem
greinir frá starfseminni en Stuðlar
eru til húsa skammt frá Korpúlfs-
stöðum í Reykjavík.
„Hér fer annars vegar fram grein-
ing, meðferð og eftirmeðferð fyrir
unglinga sem eiga við hegðunar-
vanda að glíma, sem leitt hefur yfir
þau ýmis vandræði og þau þurfa
hjálp við að ráða framúr, og hins
vegar neyðarmóttaka fyrir unglinga
sem ratað hafa í raunir vegna óhóf-
legrar neyslu áfengis eða annarra
vímuefna," segir Áskell Örn. Hægt
er að taka við átta unglingum í senn
í meðferð og rými er fyrir fjóra í
neyðarmóttöku sem Áskell segir að
sé sjaldnast fullskipuð, t.d. er þar
aðeins einn unglingur í dag en yfir-
leitt er hvert rúm skipað í meðferð-
inni og biðlisti. Tekið er við 12-16
ára börnum og unglingum en fiestir
hafa verið á bilinu 13-15. En af
hveiju þurfa unglingar að vistast á
slíkri meðferðarstöð?
Hegðunarvandi í
einhverri mynd
„Aðalástæðan er hegðunarvandi í
einhverri mynd, vandi sem foreldrar
og skólar hafa gefist upp á að ráða
við, og leitt hefur unglinginn í slík
vandræði að grípa verður inní ef
ekki á að fara illa,“ segir Áskell.
„Stundum hafa þau leiðst út í af-
brot, þau eru farin að slá slöku við
í skóla, eru jafnvel hætt, foreldrar
hafa misst sambandið við þau og
segja má að krakkarnir hafi komið
sér út úr húsi víðast hvar.“
Barnaverndaryfirvöld sveitarfé-
laganna sækja þá um vist á Stuðlum
í samráði við foreldra og unglingana
og segir Áskell reynt að leiða ungl-
ingunum það fyrir sjónir að þeir
þurfi á hjálp að halda, að þeir þurfi
ekki einir og óstuddir að ráða bót á
öllum vanda sínum. „Sum koma
hingað mjög fúslega og eru strax
opin fyrir allri aðstoð en öðrum finnst
þau koma nauðug og þá getur tekið
tíma að vinna traust þeirra. Öll fara
þau í nokkuð stífa meðferð í bytjun
og getur hún varað frá einum mán-
uði uppí fjóra sem er hámark og er
hún sniðin að þörfum hvers og eins.“
Auk meðferðar stunda ungling-
arnir nám og sjá tveir kennarar frá
Einholtsskóla um að kenna 20 tíma
Lausn á hegð
vanda ávallt til
þarf að leita at
Átta unglingar dvelja í
senn á meðferðarstöð-
inni Stuðlum í Reykja-
vík sem kom í stað
þriggja meðferðarheim-
ila sem starfrækt voru
af Unglingaheimili
ríkisins. Jóhannes
Tómasson leit þar inn
í gær en ár er í dag
liðið frá því Stuðlar
hófu starfsemi.
FORSTÖÐUMAÐURINN, Áskell
með Berglindi Gunnarsdóttur da
syni deilc
OFT skreyta unglingarnir herbergin til að gera þau sem vistlegust.
á viku þannig að þau missa ekki úr
skóla. Er fjórum kennt í senn hálfan
daginn meðan hin fjögur eru í með-
ferð og síðan skipt á hádegi. En
hveijir eru helstu þættir meðferðar-
innar?
„í raun er málið oft ekki flóknara
en svo að við erum að kenna þeim
góða siði. Æfingar í kurteisi og til-
litssemi auka á sjálfsvirðingu ungl-
ingsins og sjálfstraust. Þetta gerist
bæði í einstaklings- og hópmeðferð.
Þá er mikilvægt að kynna unglinginn
fyrir nýrri og gefandi upplifun í stað