Morgunblaðið - 29.10.1998, Blaðsíða 8

8 FIMMTUDAGUR 29. OKTÓBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
ÞEIR röfla nú varla yfir því hvort maður hafi migið í saltan sjó eða bara skvett úr koppnum sínum í hann til
að næla sér í þennan sjómannaafslátt Sigga mín.
Isknattleikur á Rauðavatni
EKKI er alltaf tekið út með sældinni að stunda ísknattleik frekar en aðrar íþróttir. í skemmtilegum leik má
þó þola marga byltuna í baráttunni við mótherjana. Þessir piltar léku listir sínar á Rauðavatni í gær.
Bók um stjórnskipunarrétt
Skýrir kjarnann
í íslenskri
stjórnskipan
Gunnar G. Schram
FYRIR nokkru kom
út bók um stjórn-
skipunarrétt á veg-
um Háskólaútgáfunnar.
Höfundur bókarinnar er
Gunnar G. Sehram en
hann er prófessor í stjórn-
skipunarrétti og þjóðarétti
við lagadeild Háskóla Is-
lands.
-Er þessi bók ætluð
sérfræðingum eða getur
almenningur haft gagn af
henni?
„Bókin er skrifuð á auð-
skiljanlegu máli og al-
menningur á að geta haft
mikið gagn af henni. Is-
lendingar hafa alltaf haft
áhuga á lögum og rétti
sem er til marks um ríka
menningarvitund þjóðar-
innar og sem flestir ættu
að kunna skil á stjórnar-
skrárákvæðunum því þau snerta
hvern einasta borgara landsins.
í bókinni er fjallað um gnmd-
vallarlög þjóðarinnar. Stjórnar-
skráin er öllum lögum æðri og lög
víkja ef þau ganga í bága við
stjórnarskrána." Gunnar segir að
bókin skýri öll meginatriði eða
kjamann í íslenskri stjómskipun.
„Það voru gerðar ýmsar breyting-
ar á stjórnarskránni árið 1995 og
um þær er fjallað." Hann segir að
skoðuð séu íslensk mál sem skotið
hefur verið til Mannréttindadóm-
stólsins í Strassborg og gerð
grein íyrir Mannréttindasamningi
Evrópu sem varð að lögum hér á
iandi árið 1994 og hafði í för með
sér réttarbót fyrir íslendinga á
sviði mannréttinda. „Fjallað er
um áhrif EES-samningsins hér á
landi og á hvaða hátt ákvæði hans
eru gerð bindandi í íslenskum
rétti. Þá er rætt um réttindi og
skyldur íslenskra ríkisborgara og
ítarlega gerð grein fyrir æðstu
stjórn ríkisins, forsetanum og
völdum hans svo og völdum ráð-
herra og ábyrgð þeirra á stjórnar-
gerðum sínum.“
-Er íslenskur stjórnskipunar-
réttur vanþróaður miðað við meg-
inland Evrópu?
„Fjarri því. Hann er vel þróað-
ur og uppsprettulind hans er
sjálfstæðisbaráttan. Þess vegna
hafa Islendingar látið sig stjórn-
skipun landsins og grundvallar-
lögin miklu skipta í meira en heila
öld.“
- Rætt hefur verið um að bæta
mannréttindaákvæðum í stjórnar-
skrána?
„Já, og þá á sama hátt og við
innleiddum nokkur ný mannrétt-
indi 1995 úr mannrétt-
indasamningi Evrópu.
Ymsar þjóðir hafa til
dæmis ákvæði í sinni
stjórnarskrá um þjóð-
aratkvæði en það er
ekki að finna í ís-
lensku stjórnar-
skránni nema ef kirkjuskipan er
breytt, þá þarf þjóðaratkvæða-
greiðsla að fara fram svo og ef
forseti neitar að undirrita lög.
Gunnar segir það í samræmi við
lýðræðislega stjórnarhætti að
taka upp í stjórnarskrána heimild
fyrh' ákveðinn hluta kjósenda til
að óska eftir því að þjóðarat-
kvæðagreiðsla fari fram um mikil-
væg mál. Hann segir að í áliti
stjórnarskrárnefndai', sem fór
fyrir Alþingi árið 1982, hafí verið
lagt til að fjórðungur alþingiskjós-
enda gæti óskað eftir því að fram
færi ráðgefandi þjóðaratkvæða-
greiðsla um einstök málefni en
það náði ekki fram að ganga.
-Er framkvæmdavaldið orðið
►Gunnar G. Schram er fæddur
á Akureyri árið 1931. Hann lauk
lagaprófi frá Háskóla Islands
árið 1956 og doktorsprófi í þjóð-
arrétti og hafrétti frá háskólan-
um í Cambridge árið 1961.
Gunnar var ritstjóri Vísis til
ársins 1966 og starfaði í utan-
ríkisþjónustunni f 8 ár m.a. sem
varafastafulltrúi Islands hjá SÞ
í New York.
Hann hefur verið prófessor
við Háskóla íslands frá árinu
1974 í stjórnskipunar- og þjóð-
arrétti og jafnframt haft umsjón
með kennslu í mannréttindum,
umhverfisrétti og hafrétti.
Gunnar er formaður Alþjóða-
málastofnunar Háskóla Islands
og Mannréttindastofnunar Há-
skóla Islands.
Eiginkona hans er Elísa Stein-
unn Jónsdóttir leirlistakona og
eiga þau fjögur börn.
of sterkur þáttur í löggjafarvald-
inu?
„Það er vaxandi áhyggjuefni.
Mjög flóknir lagabálkar eru
samdir í ráðuneytum eða af sér-
fræðingum utan þings sem koma
síðan inn á borð þingmanna sem
hafa taksmarkaðan tíma og sér-
þekkingu til að fjalla um flókna
lagabálka. Þess vegna má segja
að þingmenn þyi'ftu á frekari að-
stoð að halda til að fjalla um
flóknin mál heldur en þeir hafa í
dag. Það er þörf á að styrkja
nefndir Alþingis og fá jafnvel
fleiri sérfræðinga til liðs við þær.
Þá gætu nefndarfundir verið
opnir, sérstaklega þegar mál eins
og hálendismálin koma upp þar
sem mikill meirihluti
þjóðarinnar var and-
vígur niðurstöðu Al-
þingis.“
-Þú fjallar líka um
landgrunnið og efna-
hagslögsöguna í bók-
inni?
„Já, og nú misstu Bretar 200
sjómílna lögsögu í kringum Roc-
kall fyrir nokkrum mánuðum. Það
er nauðsynlegt að íslendingar
hefji sem fyrst aðgerðir í því sam-
bandi og krefjist landgnmnsrétt-
inda suður fyrir Rockall eins og
við gerðum árið 1985 með reglu-
gerð.“
Þá segh' Gunnar að vert sé að
minna á merk nýmæli mannrétt-
inda. „Nú er bundið í stjómarskrá
að menn hafa rétt til að standa utan
félaga. Leigubílstjóri mótmælti því
að þurfa að vera í Félagi leigubíl-
stjóra og málinu var skotið til dóm-
stóls í Strassborg sem komst að
þeirri niðurstöðu að það væri ekki
hægt að skylda menn til þess.“
Stjórnarskrár-
ákvæðin
snerta alla
borgara
landsins