Morgunblaðið - 29.05.1999, Blaðsíða 64

Morgunblaðið - 29.05.1999, Blaðsíða 64
LAUGARDAGUR 29. MAI1999 MORGUNBLAÐIÐ W UMRÆÐAN j Árangur fyrir alla - og hvað svo? JA, NU er kosning- unum lokið og flest kosningaloforð komin upp á borðið - og hvað svo? Daginn eftir kosn- ingar voru laun æðstu manna þjóðfélagsins hækkuð - hækkuð ¦aWneir en meðallaun al- mennings, 60-100 þús- und krónur og rúm- lega það - og hvað svo? Jú, verkalýðshreyf- ingin kom með hávær- ar yfirlýsingar um að nú fengi Jón og meðal- Jón hækkun í launa- umslagið, hækkun sem myndi raunverulega skipta máli, því nú væri kominn grunnur til að byggja launakröfur á. Ragnheiður Ólafsdóttir vel við ings a- verður og við - Og almenningur fór að sjá til sólar. - En hvað svo?!! Kemur ekki seðla- bankastjóri Birgir ís- leifur fram í fjölmiðl- um, með Þjóðhags- stofnunarstjóra og Þórarni Viðari hjá VSI (og nú er Finnur kom- inn Kka í grátsönginn) og æpa á almenning, sem Davíð lofaði ár- angri fyrir alla, „Úlfur, úlfur! - Þið hafið eytt og sóað góð- ærinu. Dragið saman sultarólina því nú verð- ur að bregðast fljótt og því það er ykkar almenn- 5 bjarga því sem bjargað af þjóðarhag. Vextir hækka hækkum þá aftur, og enn Skattadagurinn er á morgun -* ^ ARIÐ 1995 hóf Heimdallur að halda skattadag, en skatta- dagurinn er dagurinn þegar vinnu skattgreið- enda fyrir skyldu- greiðslum til hins opin- Íiera og lífeyrissjóða ykur. Arið 1995 var skattadagurinn 10. júní, árið 1996 var hann 7. júní, árið 1997 var hann 3. júní og árið 1998 var hann 29. maí. I ár er hann hins vegar á morg- un, 30. maí. Samkvæmt þessu hefur þróunin því miður verið á verri veg á síðasta ári. Samkvæmt upplýs- ingum frá Þjóðhagsstofnun var verg landsframleiðsla síðasta árs 585.735 milljónir króna en útgjöld hins opin- bera voru 213.600 milljónir króna. Skattar tekjuskattur. Með fjár- magnstekjuskatti hefur því verið ákveðið að skattleggja sparnað þótt vitað sé að of lítill sparnaður fslendinga hafí verið alvarlegt vandamál. Til að bíta höfuðið af skömminni hrökkva tekjurnar af honum tæplega til að borga kostnað ríkis og einkaaðila við inn- heimtu skattsins. Há- tekjuskatturinn sem upphaflega var lagður á tímabundið en virðist Ingvi Hrafn ætla að verða varanleg- Óskarsson ur, hefur hins vegar þann ókost að letja fólk til vinnu sem annars lendir í víta- hring jaðaráhrifa. Báðir eru þessir skattastofhar því dæmi um skatta sem hafa eyðileggjandi áhrif á hag- vöxt, auk þess sem þeir virðast ekki einu sinni vera til þess fallnir að auka skatttekjur ríkisins svo nokkru Skattadagurinn er dag- urinn, segir Ingvi Hrafn Oskarsson, þeg- ar vinnu skattgreið- enda fyrir skyldu- greiðslum til hins opinbera og lífeyris- sjóða lýkur. •Skyldugreiðslur til lífeyrissjóða voru 27.956 miTtjónir króna. Samkvæmt þessu er skattbyrðin 41,2% sem ger- ir 150 daga á ársgrundvelli en sunnudaginn 30. maí nk. verða 150 dagar liðnir af árinu. Hagstæð þróun skattbyrði sem hlutfall af vergri landsframleiðslu stafaði engan veginn af því að tekist hafi að koma böndura á eyðslu hins opinbera, þvert á móti hefur verið miMll ofvöxtur í allri starfsemi ríkis ogsveitarfélaga. Það sem hefur kom- ið Islendingum til bjargar er gífurleg- ur hagvöxtur síðustu ára sem hefur T3fett til þess að landsframleiðslan hef- ur aukist hraðar en útgjöld ríkis og sveitarfélaga. Það liggur hins vegar í augum uppi að útgjöld munu halda áfram að þenjast út þrátt fyrir að spáð hafi verið samdrætti í hagvexti. Dæmi um óæskilega skatta m^\ síðustu árum hafa verið teknir upp fjármagnstekjuskattur og há- Hægt er að fara annað ef skatt- heimtan verður óhófleg Aukin alþjóðavæðing viðskipta hefur leitt til þess að það er orðinn raunhæfur kostur að flytja höfuð- stöðvar fyrirtækja til svæða þar sem hagkvæm löggjöf er við lýði. Þannig hefur fjármagn og mannauður verið að streyma úr þeim löndum sem hafa háa skatta til landa þar sem byrðin er minni. Tækniþróun hefur leitt til þess að smærri fyrirtæki og jafnvel einstak- lingar geta hagnýtt sér þessar leiðir án þess að hið opinbera fái rönd við reist. Sú bylting hefur átt sér stað að nú er hægt að flytja fjármála- starfsemi til annarra landa án þess að yfirgefa ísland. A Netinu er hægt að starfrækja heimabanka, greiða laun og kaupa vörur í gegnum vefþjóna sem eru staðsettir utan landamæra íslands, án þess að skattyfirvöld hafi nokkur tök á því að fylgjast með því sem þar fer fram. Þegar fólk fer að nýta sér þessa tækni Mjóta helstu tekjustofnar hins opinbera að dragast saman. Því er mögulegt að innan fárra ára muni tál- færslur fjármuna að miklu leyti eiga sér stað utan landamæra íslands í ríkjum þar sem bankaleynd ríkir. I slíku þjóðfélagi er um annað tveggja að velja, skattleggja þá sem ekki eiga tölvu eða lækka skatta. Heimdallur leggur til að skattar verði lækkaðir. Höfundur er formaður Heimdallar, f.u.s. aftur ef þið verðið ekki góð." Því góðærið var bara fyrir kosningar; fyrir Davíð og Halldór, æðstu menn og þingmenn þjóðarinnar, svo Davíð og Halldór geti aftur sett saman ríkisstjórn, sem býr til enn meira góðæri fyrir landann - því engir geta það nema þessir goðumlíku herrar, Davíð og Hall- dór. Og þeir hafa alla æðstu menn og þingmenn í vasanum, þeir voru svo góðir við þá og nú er það þeirra að hjálpa til við að láta íýðinn þegja. En hvað svo - hver er raunveru- leikinn? Verðbólgan falin - skoðið lánin ykkar! Gengi íslensku krónunnar er bú- ið að vera rangt skráð um þó nokk- urt skeið. Og seðlabankastjóri Birgir ísleifur getur ekki lengur verið í feluleik fyrir Davíð og Hall- Góðærið Ég á þá ósk heitasta okkur Vestfirðingum til handa, segir Ragnheið- ur Olafsddttir, að þing- menn okkar bretti upp ermarnar. dór með rangt skráð gengi og vaxtahækkanir. Svo Birgir segir: „Við ættum kannski að taka hús- næðiskostnaðinn og annars konar neysluvísitölu upp og þá gömlu úr sambandi, eins og hin Evrópusam- bandsríkin hafa gert. Ef við tökum þá vísitölu erum við eiginlega með lægstu vísitölu í Evrópu - en hús- næðið hefur vegið mjög þungt í vísi- tölumælingum okkar," sagði Birgir fsleifur í DV. 17. maí sl. Ég spyn „Hvar er góðærið? - Árangur fyrir alla?" Er ekki sérkennilegt að Kaupfé- lag Þingeyinga skuli vera gjald- þrota tveimur dögum eftir kosn- ingar og enginn vissi neitt? Er ekki sérkennilegt að laun æðstu manna þjóðfélagsins skuli hækka daginn eftir kosningar og enginn sMlur neitt, síst af öllu þeir sem fá launa- hækkanirnar? Er ekki sérkenni- legt að vextir hækki og hækki með olíu, bensíni og matvöru nokkrum dögum eftir kosningar? Er ekki raunverulega verið að undirbúa gengisfellingu í góðær- inu? (Með þessa líka frábæru fisk- veiðastjórnun Davíðs og Halldórs og eo. ha-ha!) Eg spyr, Hvað næst? Ég óska nýkjörnum þingmönn- um til hamingju með kosninganið- urstöðurnar - þar sem allir sigr- uðu. Eg á þá ósk heitasta okkur Vest- firðingum til handa að þingmenn okkar bretti upp ermarnar og hysji upp um sig buxurnar, og láti raun- verulegan hag okkar Vestfirðinga verða sér að leiðarljósi, ekki flokkslínur eða flokkapólitík. Kvótabraskið burt. Ekki fleiri „önglabeygjur". (Sjá DV. 12. maí, 99: „Milljónatugir við bryggjuna..." og DV. 14. maí 99: „Kvótahoppið opnaði braskið.") Gleðilegan sjómannadag. Höfúndur er sjómannskona og býr á Þingeyri. ISLENSKT MAL Umsjónarmaður Gísli Jónsson 1007. þáttur Sigursteinn Hersveinsson, hollvinur þáttarins og móður- málsins, skrifar svo: „Kæri Gísli. Alltaf hefi ég jafn mikinn áhuga á þáttum þínum sem ég vil enn þakka fyrir. Eg tek undir áskorun með þér og öðrum góð- um mönnum að RÚV taki upp þáttinn Daglegt mál. Ég las af áhuga tilgátu Björns Ingólfssonar sem kom fram í þætti þínum s.l. laugardag. Hann minnist á málfátækt og óheppi- lega orðasmíð og nefhir þar dæmi. Þá kom mér í hug að orð og orða- tiltæki geta verið bráðsmitandi enda ganga þau sum undrafhott milli manna um landið vítt og breitt. Sum virðast manni nokkuð góð í fyrstu en svo eru þau ofnot- uð og verða afar leiðinleg þegar staglast er á þeim nær því í hverri ræðu sem maður hlustar á. Verst er þegar hreinar ambögur fara á stjá. Nýtt dæmi um ankannalegt „nýyrði" heyrði ég í viðtali á Rás 1 miili kl. 11 og 12 s.l. mánudag. Tal- að var við mann sem lætur sér annt um umhverfi okkar og er lík- lega sérfræðingur á sínu sviði. Hann talaði af þekMngu og vakti traust mitt en þegar hann var spurður um hvað skyldi haft í huga þegar velja ætti neysluvöru, t.d. gosdrykki, í hvaða umbúðum varan ætti að vera, þá komu ýmis sjónarmið til greina en niðurstað- an var sú að það var nauðsynlegt að skoða allt lífsferli vörunnar. Hann átti við ferilinn frá því hrá- efhið var tekið í framleiðsluna til þess að umbúðum og öðrum leif- um er fargað. Nú getur verið að ekki sé til orð yfir þennan feril eða þetta ferli en leitt er ef hvaða fram- leiðsluvara sem er er álitin eiga sinn lífsferil. Ég get alveg hugsað mér að þetta orð lífsferli, þegar um vöru er að ræða, gæti komist á kreik, smitast milli manna. Mik- ið væri gott ef sérfræðingar fyndu orð sem væri lýsandi fyrir þennan feril sem svo algengur er en of fáir hugsa um af alvöru. Með kveðju." Umsjónarmaður þakkar Sigur- steini bréfið og mörg önnur áður og vísar síðari hluta efhisins til les- enda. [Notar tækifærið í leiðinni til þess að andæfa orðinu lífshlaup og minna á orðin ævi og æviferill. Sem ég var rétt búinn að skrifa þetta, barst mér svofelld viðbót frá Sigursteini: „Mér þótti gaman að sjá fjall- að um forskeytið ör- í 1003. þætti þínum. Þetta (varasama) forskeyti, ör-, er mikið notað þegar þýtt er forskeytið micro- úr ensku, t.d. í rafeindatækni og í ýmsum hátæknigreinum. Dæmi: örbylgja, örgjafi, örrás, örvera, öreind og margt fleira. Stundum er notað annað for- skeyti í stað ör- svo sem dverg- sbr. dvergrás. Eg veit ekki hver fann upp á því að nota ör- í stað micro- en ég veit að menn kunna vel við það í mörgum tilvikum. Mér skilst að mikro- vísi til milljónasta hluta mælieininga og þess vegna vísar það til mikillar smæðar. Þú kannt efalaust góð skil á þessu og mig langar til að fræðast af þér." Hér ofmat bréfritari kunnáttu umsjónarmanns, enda forskeytið ör- ekki auðvelt viðureignar, sem sjá má af mórgum orðabók- um. En þá er að leita til próf. Baldurs Jónssonar sem leysir löngum úr vandræðum manna sem Njáll forðum. Hann rakti fyrir mig að af þeim orðum, sem Sigursteinn til tók, væri öreind trúlega ^ langelst. Sjáum nú dæmi: í grein í Iðunni 1916, Heimsmyndin n£ja, segir próf. Ágúst H. Bjarnason: „Aðrir eru þeirrar skoðunar, og þeir munu ekki hafa minna til síns máls, að gamma-geislarnir séu orðnir til úr þeim smæstu eindum; er vér getum hugsað oss, sannkölluðum öreindum (uratom- um), er vér getum ekki hugsað oss smærri og enga þyngd hafa." Sama ár kom út Sálarfræði eftir sama höfund og þar kemur einnig fyrir orðið öreind. Baldri finnst því ekki of djarft að álykta sem svo, að próf. Ágúst sé höf- undur orðsins, enda hafi hann verið meiri og betri nýyrðasmið- ur en margir viti. Ætla má að aðrar samsetning- ar, sem Sigursteinn nefnir, séu gerðar að fyrirmynd Agústs, en vel kynni hann að hafa búið til orðið öreind með hliðsjón af ör- smár og örlítill. • Glaður ítreka ég, að áeggjan Magnúsar Aðalbjörnssonar á Akureyri, andmæli okkar við vit- leysu þeirri og rökleysu sem lýsir sér í tali manna sem segja til dæmis „einhverjar tíu milljónir". Einhver er óákveðið fornafn, en tíu er ákveðin tala. Vitleysan hjá okkur er ættuð úr ensku, „some ten millions". Við þurfum ekki á þvflíkri rökleysu að halda. Við getum sagt margt annað: um það bil tíu milljónir, allt að því, sem næst, á að giska, rúmlega eða tæplega, eftir atvikum. • Holdsauki er „dödt Köd" segir í Blöndalsorðabók. í „Arna- postillu" er það þýtt með „of- hyldgun" og hjálpar það ekki mikið. í Islenskri samheitabók er það alls ekki, þannig að það er eins og þetta „dauða kjöt" hafi eitthvað vafist fyrir mönnum. Holdsauki kann að koma á menn vegna meiðsla. Til mín kom Guð- mundur Jónsson, ættaður úr Skagafirði, og hafði fengið fingur- mein. Út frá því kom á hann holdsauki sem hann nefndi villi- hold og var að grennslast eftir hvort ég kannaðist við það orð. Mig rámar í það, óljóst. Eg hringdi í Orðabók Háskólans, og þau höfðu tvö dæmi. Annað þeirra var frá Pálma Hannessyni rektor, sýslunga Guðmundar. Nú langar okkur Guðmund til að vita hvort orðið villihold = holdsauki kunni að vera sérstaklega skag- firskt eða hvað annað menn geti sagt okkur um þetta. • Hlymrekur handan kvað: Landskunnur leikarafósinn var langstaðinn niðri við ósinn og þá stelling sér kaus að standa á haus, því þá passaði að pissa í skó sinn. Auk þess er íþróttarheitið „eurling" ónothæft í íslensku. Umsjónarmaður leggur til að leikurinn kallist krulla, með rödduðum I-um, eins og í ulla og tjull. Curling og krulla eru af sömu rót, skiptast á ur og ru (metathese/hljóðvíxl). Eðli íþrótt- arinnar curling brýtur hreint ekki í bága við sögnina að krulla, og svo búum við til samsvarandi nafnorð og höldum krulluniót. Langt í fjarska við curling/krulla glittir í latneska orðið cursus sem við þekkjum í mörgum sambönd- um. ¦fl
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.