Dagblaðið Vísir - DV - 26.11.1994, Blaðsíða 16

Dagblaðið Vísir - DV - 26.11.1994, Blaðsíða 16
16 LAUGARDAGUR 26. NÓVEMBER 1994 Sögíir af nýyrdum Krossgáta Stakorð Þeir, sem mikið nota erlendar orðabækur, einkum sögulegar orðabækur, geta rekist á, að við eitthvert orð stendur hapax legom- enon. Þetta er gríska og merkir í rauninni „eitthvað, sem aðeins er sagt einu sinni", en er sem mál- fræðilegt hugtak notað um orð, sem aðeins er ein heimild um. Ég skal nefna dæmi. í vor, sem leið, var ég að blaða að gamni mínu í íslenzku fornbréfasafni. Ég rakst þá á þessa upptalningu: item Bmm skerborð og þrjár bríðkur (XI, 622; stafsetn- ing færð í nútímahorf). Ég hafði aldrei heyrt né séð orðið briðka fyrr. Ég hringdi því í vin minn á Orðabók Háskólans og bað hann að athuga fyrir mig, hvort í seðla- safni Orðabókarinnar væru fieiri dæmi um þetta orð. Svo reyndist ekki vera. Hér var, sem sé, á ferð- inni orð, sem aöeins ein heimild var til um þetta var gott dæmi um hapax legomenon. Við kennslu í Háskólanum þurfti ég vitaskuld að skýra þetta hugtak fyrir nemendum mínum, sér í lagi þeim, sem völdu orðfræðilega námsþætti. Fyrstu árin notaði ég gríska orðasambandið, en brátt tók mér að leiðast það og fór að hugsa um, hvað kalla mætti þetta á ís- lenzku. Það mun hafa verið ein- hvern tíma um eða upp úr 1960, sem mér datt í hug, að kalla mætti þetta fyrirbæri stakorð á íslenzku. Mönnum virtist falla þetta vel í geð, því að það var tekið upp í orðabækurnar, sem út komu 1963, bæði Blöndalsviðbæti og Orðabók Menningarsjóðs. Ég sé einnig, að þeir, sem skrifa um orðfræði, nota þetta orð. Gæti ég tínt til mörg dæmi þess. Það má því segja, að stakorð sé nú almennt viðurkennt, málfræðiheiti. Vera má, að sumir haldi, að stak- orð séu sjaldgæft fyrirbæri í mál- inu. Því fer þó fjarri. Mörg ljóð- skáld eru miklir orðasmiðir. Þau mynda oft ný orð, stundum vegna þess að þeim finnst ekkert orð í málinu hæfa þeirri hugsun, sem þeir vilja tjá. Stundum mynda þau ný orð vegna ríms eða stuðlasetn- ingar. Og það er undir hælinn lagt, að nokkur annar telji sig þurfa á orðinu að halda. Þannig verður það stakorð. Umsjón Halldór Halldórsson Ég athugaði einu sinni Höfuð- lausn Egils Skallagrímssonar með hliðsjón af því, hve mörg stakorð væri þar að finna. Ég fann 21 stofh- samsett orð, þ.á m. benmár, folk- hagi og broddflötur. Auk þess fann ég 11 laust samsett orð (eignarfalls- samsetningar), þ.á m. flagðsgoti, þagnarrofog hlátrahamr. Ég get auðvitað ekki sannað, að Egill hafi myndað þessi orð. Hins vegar get ég fullyrt, að ég hefi ekki fundið aðrar fornar heimildir um þessi orð en Höfuðlausn Egils. Ég er ekki sérfróður um orð- myndun í nútímakveðskap. En mér býður í grun að ljóðskáld nútímans séu frjóir orðasmiðir og finna megi, er fram líða stundir, mörg stakorð í ljóðum þeirra. Vanefndauppboð Vegna vanefnda fyrri uppboðskaupanda verður fasteignin Barrholt 23, Mosfellsbæ, þinglýst eign Rúnars Emilssonar, seld á vanefndauppboði, sem haldið verður á eigninni sjálfri 30. nóvember nk. kl. 11. Uppboðsbeiðendur eru: Pétur Pétursson, Valgarð Briem, Mosfellsbær, Lífeyrissjóður verslunar- manna, Sparisjóður vélstjóra, Byggingarsjóður ríkisins og Lífeyrissjóður Dagsbrúnar og Framsóknar. Sýslumaðurinn í Reykjavík LOKAÐ VEGNA ÚTFARAR Vegna útfarar fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og við- skiptaráðherra, Lúðvíks Jósefssonar, verða skrifstofur ráðuneytanna lokaðar mánudaginn 28. nóvember 1994 milli kl. 1 og 3 síðdegis. Sjávarútvegsráðuneytið Iðnaðar- og viðskíptaráðuneyti Einn sá glæsilegasti! Ford Clubwagon XLT 4x4 '92 Vel búinn, m.a.: V8 351, 210 hö., loftlæsingar/Dana 60 framan og aftan, hár toppur, tvær miðstöðvar, rafmagn í öllu, 4 captain stólar, 11 manna, gangbretti m/ljósum, raftrappa, álfelgur, 35" dekk. Vel með farinn bíll, ekinn aðeins 39 þ. km og lítur út sem nýr. Verð 3.950.000, hagstæð greiðslukjör, t.d. % út og eftirstöðvar til 48 mán. Nánari upplýsingar hjá Aðalbílasölunni, s. 91-15014, eða í hs. 91-14362. 0 .rt u G 5 ,-'-> ö.. 9 JO - - ! ö " o \/nftN. IKfíUP 1 <?* // -~~ VUFL- fRiÍNÞI ST/LLft UPP ^" "t © O * -"" "-"w„y.-0° « '*' "i ° °, ÖTÖ V<OS?0 -OA O O' -K o °- <J\ o Q - ° o í o O % - u u O - o >.- ¦ .:no 0 ö > ¦ O - VQ ZZ .u Ol QUS~\ - - ¦ k " " >- 6Ú-.Q íTu Ci'"Y=\ O O - 'lSLfiND YMm f$fímST. 5 i \STfíOR. 1/5/? I 55/9 % \&ui<-tiftÐ % 3 \RlSTJ m F £Y5T~ RF> HfíR/Ð GuFi/Bfít KiftKfl £vZ>/ möRK H HÖGG DR/flUR, FuA VRumli UR 'OL'/KiR LYHT SLfc/n 5 OP rámn 9 SKV£-TTA . IZ b BUíLfíR 'lTE/ftf £/</<! rO/NNfl \ /6 VVÆTT ufi'/f 11 7 £KK/ t PifTDNPj Zo f FóT//i'fíL £/¦/£>. 1 VEL HVÍLT L'/F F/ERiÐ 'voTt/h U/nKO/L SKEL. 9 AND~ VAR/ BRftSK ftP/ / A RElKH. /yijOG Þ£KI< i 15 10 SLElFlH \ Sm£Y6 91: 8 Uf*PJi,-UNftR. £F/v/ 9/STUR II 2£lKS 'Sf/E/ilM ____± GfíGGfí / GftRrrx 11 fíUM/N GJA l3£TXft í U ífllVJXr 13 HiRFiLL GL'OFA /V/9 6 KRoTfl Z7<r- n ÍUNV STYG6 RR HlY/VT SK.'l<r- asrj. > ' KjflRM £/TuR LYF H 15 KL/ÐUg \ n FoRN STflFfi 6ERZ> CjERlR K'Sfí 19 /6 3£INS 'osfám SKRPiVT • ftflUSF) 'OSKFs 17 BO/.LR HRPPDR. SKÓLI* 1% GRÓÐ ufí 'OUMÐ-f)Z>/ ÆÞ/ \ /3 R.ST J 10 /9 FlTLfíR £/</£>¦ 17 'o/n£RI< UR DRZHdl 20 SKö lsvjh VinÞUR : IH SvflR<- Zl HfíLLI t SULL. IH ¦ KomfíST i% SRor '/ fí l\ bL'/i-eiR ) fíifli'fíTr U6UR 3 23 KEYR » 11 : M H£IÍ>UR H£y 'ftvÖKT UR VOT/R SKfiNJ)! NfíVfí 7 | co w O i-t M B 1 xO Sf-I tn I -4 ,"k K "^. 4 ^5 X s: fö •^. Uj ^: >4 :o ^: vo s ^ > U4 VO ^ -a 3 ^: VD «) W <£ PJ ^ q: QC ^í 4 ^) ^ ^/ ^ ^ - öj ^ ^ ^. ^ S q: & ^J v^ V) X. -=J h <t: ^ Qí ^ VQ V5 ^ Qi -ij ^ ^o ^ ^ vn 'Z ^ V) £ s: ?; • O —v -4 - ^o ^ "^ V^ o: ^ <sr ^ Vö ^ ^ ^ 3 V «j) ¦>* ^ <^ -a ÖC «: U) «: Qc ^ k • ^ p: ^ fe ^ ^ ¦4 >: <X VA •^v <s> V <x: ^ o Qc K q: u. ^ ^ÍJ h. v<r: ^ *s •J <c \- ^ t* V\j 5 5 o: > :0 Qí \/ 3 ^ -4 VD vu Ck£ s: ^í ^: ^ ^ <c -4 *0 Vfl 5 9: -4 ^ > j > O ¦4 p> ^> vo ^ > ^ <^ co vi. ^ Pí a: w ¦O •4 x. - •vi M> ^ - 5; ¦*s. ^ VO ^ » VD <tr ^l V o: C?s «5 ^ ^c ^ ^ .o «c VÖ «3: fc - '41 0, >» ^ .0 4 01 <?: «k ^ ^ o: í: X ^ <£ -j 4 ^ Pö «t öt- <C u. ^ * •A ^•>v V >s >4 4 • > í> K ¥ 4 ^ 4 •N. •4 S X >: Pl ^ k 4 Ui VD 3 öí CQ Q -J -l • • • *». • "^ ÍSl •< CCL C5 • ctj
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.