Morgunblaðið - 10.06.2001, Blaðsíða 11

aldrei skyldi veitt meira en fjórðung-
ur úr veiðistofninum ár hvert, en þó
ekki minna en 155 þúsund tonn.
Með slíkri nýtingarstefnu töldu
sérfræðingar Hafrannsóknastofnun-
ar að innan við 1% líkur væru á hruni
stofnsins og ef aflareglunni yrði fylgt
myndi hrygningarstofn stækka nokk-
uð og fiskveiðidánarstuðlar lækka
verulega á næstu tveimur árum.
Stofnunin taldi að aflareglan myndi
gefa góða raun til lengri tíma litið og
lagði til að þeirri stefnu yrði fylgt
enda miðaðist úthlutað aflamark
hvers árs við að afli á Íslandsmiðum
héldist innan þeirra marka sem afla-
reglan kvæði á um hverju sinni.
Fjórðungur veiðistofnsins árið
1995 var talinn samsvara um 140 þús-
und tonnum, en Hafrannsóknastofn-
un taldi engu að síður að með 155 þús-
und tonna nýtingu gæti veiðistofninn
vaxið þannig að óhætt yrði að veiða úr
honum 168 þúsund tonn á fiskveiði-
árinu 1996/1997 og um 200 þúsund
tonn 1997/1998. Stofnunin taldi að
hrygningarstofninn myndi vaxa hægt
á næstu árum. Erfitt yrði að byggja
hann hraðar upp þótt veiðar yrðu
skertar meira.
„Þessi ákvörðun um heildarafla nú
markar nokkur tímamót,“ sagði Þor-
steinn Pálsson í samtali við Morgun-
blaðið í júlí 1995. „Þetta er í fyrsta
skipti síðan 1988 að ákvörðun um
heildarafla felur ekki í sér niðurskurð
á þorskveiðiheimildum milli ára. Þær
verða nú óbreyttar milli fiskveiðiára.
Það eru vissulega kaflaskipti og við
bindum vonir við að framhaldið verði
á þann veg, að við getum hægt og bít-
andi aukið þorskveiðiheimildir á
næstu árum. Þetta sýnir að sú
stranga uppbyggingarstefna, sem við
höfum fylgt, er að byrja að skila ár-
angri.“
1996: Merkileg tímamót
Það þótti tíðindum sæta að Haf-
rannsóknastofnun lagði til 20% aukn-
ingu þorskafla á fiskveiðiárinu 1996/
1997. Þorskkvótinn skyldi aukinn úr
155 þúsund tonnum í 186 þúsund
tonn. Jakob Jakobsson, forstjóri Haf-
rannsóknastofnunar, sagði m.a. af
þessu tilefni: „Þetta eru merkileg
tímamót sem verða með framlagn-
ingu þessarar skýrslu. Í fyrsta skipti
síðan ég tók við stöðu forstöðumanns
þessarar stofnunar fyrir 12 árum er-
um við ekki að leggja til samdrátt í
þorskveiðum.“
Í skýrslunni kom greinilega fram
það mat Hafrannsóknastofnunar að
botninum í þorskveiðum hafi verið
náð á þessu ári og að leiðin lægi upp á
við. Veiðistofn þorsks hafði sam-
kvæmt mælingum verið 550–670 þús-
und tonn undanfarin fimm ár. Taldi
stofnunin að veiðistofninn mundi
verða 814 þúsund tonn 1997 og 850
þúsund tonn í árslok 1998.
Þessum tíðindum var tekið fagn-
andi af stjórnvöldum og hagsmuna-
aðilum. Þorsteinn Pálsson, sjávarút-
vegsráðherra, sagði það vera mikil
tímamót þegar kæmi ráðgjöf frá Haf-
rannsóknastofnun um aukna þorsk-
veiði í fyrsta skipti í mörg ár. Nú sæ-
ist árangur mikilla erfiðleika og
margra niðurskurðarára. „Sjálfur er
ég mjög ánægður með að sú stefna
sem mörkuð var í þeim efnum er nú
byrjuð að skila árangri,“ sagði Þor-
steinn.
Á kynningarfundi Hafrannsókna-
stofnunar í maí 1996 sagði Gunnar
Stefánsson, tölfræðingur og formað-
ur fiskveiðiráðgjararnefndar Haf-
rannsóknastofnunar, að erfitt yrði að
spá fyrir um hver þróunin yrði eftir
1998. Nýir þorskárgangar síðustu ára
væru flestir lélegir og ólíklegt að
vöxtur í veiðinni yrði mjög hraður
meðan svo væri.
Það olli og fiskifræðingum áhyggj-
um að nýliðun í þorski var áfram lé-
leg. Árgangar frá 1991 og 1992 voru
mjög lélegir, 1993 árgangurinn í tæpu
meðallagi, 1994 árgangurinn mjög lé-
legur og 1995 árgangurinn talsvert
undir meðallagi.
1997: Stofninn styrkist
Samkvæmt úttekt Hafrannsókna-
stofnunar vorið 1997 var stærð veiði-
stofns þorsks 1997 áætluð 889 þús.
tonn, þar af var hrygningarstofninn
talinn um 406 þús. tonn. Þetta var
nokkuð umfram fyrri væntingar og
var það að mestu leyti rakið til þess að
meira dró úr sókn í yngri fisk en áætl-
að hafði verið. Skýringar á stærri
hrygningarstofni voru m.a. að veiði-
stofn var nú metinn stærri, auk þess
væru hlutfallslega fleiri fiskar í stofn-
inum kynþroska, en áður var talið.
Hafrannsóknastofnun lagði til að
þorskkvóti fyrir fiskveiðiárið 1997/
1998 yrði aukinn um 32 þús. tonn og
yrði alls 218 þús. tonn. Var það gert í
samræmi við veiðiregluna frá 1995.
Þorsteinn Pálsson sjávarútvegs-
ráðherra fór í meginatriðum að tillög-
um Hafrannsóknastofnunar og sagði
m.a.: „Þorskstofninn heldur áfram að
styrkjast og það er árangur þeirra
hörðu stjórnunaraðgerða, sem við
höfðum gripið til. Það er verulegur
áfangi að koma veiðiheimildunum vel
yfir 200 þúsund lestir á nýjan leik.
Það sem veldur þó enn áhyggjum
varðandi þorskstofninn er að yngstu
árgangarnir, sem eiga að koma inn í
veiðina á næstu árum, eru enn mjög
veikir. Við getum því ekki vænst þess
að það verði jafnhraður vöxtur á
næstu árum nema við fáum nýja og
sterka árganga. Þess vegna skiptir
núna miklu máli að fylgja fast fram
þeirri veiðireglu, sem hefur leitt til
þess árangurs, sem nú þegar hefur
náðst, því við þurfum að styrkja stofn-
inn enn frekar.“
1998: Ávöxtur aflareglunnar
Hafrannsóknastofnun lagði til að
aflahámark í þorski yrði 250 þús. tonn
fiskveiðiárið 1998/1999. Var það aukn-
ing um 32 þúsund tonn frá fyrra ári.
Stærð veiðistofns þorsks var áætluð
975 þús. tonn og þar af var hrygning-
arstofninn talinn um 528 þús. tonn.
Þetta var töluvert meira en úttekt
ársins 1997 gaf til kynna. Breytingin
var m.a. skýrð með því að árgangarn-
ir frá 1992 og 1993 væru nú taldir
stærri en áður. Þetta átti alveg sér-
staklega við um árgang 1992, sem
hafði gætt meir í veiðunum en búist
hafði verið við.
Samkvæmt aflareglunni ráðgerði
Hafrannsóknastofnun að veiðast
myndu 250 þús. tonn fiskveiðiárið
1998/1999 og fiskveiðiárið 1999/2000
248 þús. tonn. Veiðistofninn myndi
vaxa úr 975 þús. tonnum í ársbyrjun
1998 í 999 þús. tonn í ársbyrjun 2001
en hrygningarstofn úr 528 þús. tonn-
um 1998 í 565 þús. tonn 2001.
Hafrannsóknastofnun reiknaði árið
1998 áhrif mismunandi afla á þorsk-
stofninn. Samkvæmt þeim útreikn-
ingum var talið að ef veidd yrðu 155
þús. tonn árin 1999 og 2000, mundi
veiðistofn vaxa í rúm 1.200 þús. tonn
árið 2001 og hrygningarstofn stækka
úr rúmum 500 þús. tonnum 1998 í
rúm 770 þús. tonn árið 2001. Við 250
þús. tonna afla næstu ár myndi veiði-
stofninn vaxa í milljón tonn og hrygn-
ingarstofn í 560 þús. tonn árið 2001.
Við 300 þús. tonna afla næstu ár
mundi veiðistofn minnka um tæp 10%
og hrygningarstofn um rúm 14%
fram til ársins 2001. Samkvæmt afla-
reglunni frá 1995 átti veiðistofninn að
vaxa í milljón tonn og hrygningar-
stofn í 565 þús. tonn árið 2001.
Jakob Jakobsson, forstjóri Haf-
rannsóknastofnunar, benti á að þetta
væri þriðja árið í röð sem Hafrann-
sóknastofnun legði fram tillögur um
aukinn þorskafla eftir að aflareglan
var tekin upp. „Við teljum að það hafi
tekist að snúa við þeirri alvarlegu
þróun sem var í þorskstofninum með
aflareglunni og með þeim ráðstöfun-
um sem gerðar hafa verið. Við meg-
um heldur ekki gleyma því að einmitt
á þessum tíma hefur náttúran verið
okkur býsna hliðholl, sérstaklega að
því er varðar vöxt og viðgang loðnu-
stofnsins. Þetta eru tveir mikilvæg-
ustu og fyrirferðarmestu fiskstofn-
arnir í íslenska vistkerfinu og þeir
virðast báðir vera í góðu standi;
þorskstofninn á uppleið og loðnan
sjaldan ef nokkurn tímann verið í
betra ástandi. Það er því bjart yfir að
þessu leyti því þorskurinn dafnar vel
þegar nóg er af loðnunni.“ Þorsteinn
Pálsson sjávarútvegsráðherra sagði
að ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar
væri um margt ánægjuleg. „Hún
staðfestir viðreisn þorskstofnsins og
að þær erfiðu aðgerðir sem við grip-
um til á sínum tíma eru að skila ár-
angri.“ Studdist ráðherrann í einu og
öllu við tillögur Hafrannsóknastofn-
unar við ákvörðun leyfilegs hámarks-
afla á fiskveiðiárinu 1998/1999.
1999: Jafnstaða í þorski
Hafrannsóknastofnun taldi veiði-
stofn þorsks nánast jafnstóran og árið
áður. Samkvæmt aflareglunni mætti
veiða 247 þús. tonn fiskveiðiárið 1999/
2000 og 2000/2001 yrði þorskaflinn
249 þús. tonn. Talið var að veiðistofn
þorsks myndi vaxa og verða 1.150
þús. tonn í byrjun ársins 2002 og
hrygningarstofninn 575 þús. tonn.
Jóhann Sigurjónsson, forstjóri
Hafrannsóknastofnunar, sagði m.a.:
„Spár okkar frá fyrra ári um þorsk-
stofninn standast vel. Það má gera
ráð fyrir að þorskaflamark á næsta
fiskveiðiári verði nánast það sama og
á þessu ári. Mat okkar á ástandinu nú
er svipað og það var í fyrra, eins og
við spáðum þá. Varðandi þorskinn eru
það góðar fréttir að minnsta kosti
tveir meðalstórir árgangar séu að
komast á legg, árgangarnir frá 1997
og 1998, þótt það sé kannski heldur
snemmt að segja til um framvinduna.
Reyndar er komin svolítil reynsla á
1997 áranginn og hann virðist að
minnsta kosti vera meðalárgangur,
sem er mjög mikilvægt. 1998 árgang-
urinn sem samkvæmt seiðatalningu
átti að vera mjög sterkur, virðist ætla
að verða að minnsta kosti í meðal-
lagi... Þetta eru auðvitað jákvæðar
fréttir og jákvætt að þorskstofninn er
á uppleið og við höfum náð stýringu á
nýtingu hans.“
Ríkisstjórnin ákvað að fara í meg-
indráttum að tillögum stofnunarinn-
ar. Þó var þorskafli aukinn um 3.000
tonn frá því sem tillögurnar kváðu um
eða í 250 þúsund tonn.
Morgunblaðið leitaði álits ýmissa
aðila á ráðgjöf Hafrannsóknastofnun-
ar, m.a. þeirra Jóns Kristjánssonar
fiskifræðings og Kristins Pétursson-
ar framkvæmdastjóra á Bakkafirði,
sem gagnrýndu aðferðir stofnunar-
innar. Jóhann Sigurjónsson, forstóri
Hafrannsóknastofnunar, vísaði því á
bug að ekki væri sjáanlegur árangur
af uppbyggingu þorskstofnsins hér
við land og benti á að frá fiskveiði-
árinu 1995/1996 hafi heildaraflamark
verið aukið úr 155 þúsund tonnum í
250 þúsund tonn. Tillaga stofnunar-
innar um þorskafla á fiskveiðiárinu
1999–2000 væri ennfremur í fullu
samræmi við fyrri áætlanir, enda hafi
ekki verið gert ráð fyrir aukningu á
næsta fiskveiðiári. „Við fiskvernd-
unina hafa einstaklingar í þorskstofn-
inum náð að vaxa og bæta við sig
þyngd. Aukningin á undanförnum ár-
um felst í þessu en ekki vegna fleiri
einstaklinga í stofninum. Vissulega
sjáum við merki þess að þorskurinn
sé rýrari en á undanförnum árum en
það er ekkert sem við þurfum að hafa
verulegar áhyggjur af á þessum tíma-
punkti en engu að síður full ástæða til
að fylgjast vel með þessu og það höf-
um við gert mjög nákvæmlega. Það er
hinsvegar ekki ástæða til að ætla að
þorskurinn sé að éta sig út á gadd-
inn,“ sagði Jóhann.
2000: Niðurskurður
Tillögur Hafrannsóknastofnunar
fyrir fiskveiðiárið 2000/2001 fólu í sér
verulegan niðurskurð á leyfilegum
hámarksafla af þorski. Lagt var til að
þorskaflahámarkið yrði 203 þús. tonn
eða 47 þús. tonnum minna en árinu
áður.
Áætlað var að í ársbyrjun 2000 hafi
veiðistofn þorsks verið 756 þús. tonn
en árinu áður var hann talinn vera
1.031 þús. tonn. Samkvæmt aflaregl-
unni, sem heimilaði veiði á 25% af
veiðistofni, var reiknað aflahámark
því 203 þús. tonn. Á sama tíma taldi
Hafrannsóknastofnun að fiskveiðiárið
2001/2002 yrði þorskaflahámarkið 234
þús. tonn. Stofnunin áætlaði og að
veiðistofninn færi úr 756 þús. tonnum
í ársbyrjun 2000 í 1.140 þús. tonn í árs-
byrjun 2003 og að hrygningarstofninn
yxi úr 406 þús. tonnum í 586 þús. tonn.
Að mati Hafrannsóknastofnunar
var breytilegur veiðanleiki þorsks frá
ári til árs líklegasta skýringin á mun-
inum á stofnmatinu vorið 2000 og
árinu áður, auk aukinnar sóknar í
elsta fiskinn.
Jóhann Sigurjónsson, forstjóri
Hafrannsóknastofnunar, sagði m.a.
um 20% minna stofnmats þorsksins:
„Eflaust veldur þetta vonbrigðum í
greininni því menn hafa lagt mikið á
sig við uppbyggingu stofnsins á und-
anförnum árum. Aflareglunni hefur
verið fylgt og teljum við það hafa verið
mjög farsælt skref en einmitt vegna
þess er svo komið að hrygningastofn
og veiðistofn þorsks er ekki í bráðri
hættu eins og horfur voru á fyrir fimm
til sjö árum. Þó einhverjir hafi túlkað
þetta sem bakslag í fiskveiðiráðgjöf
okkar eða fiskveiðistefnu er mikil-
vægt að átta sig á langtímahugsuninni
í þessari nýtingarstefnu og séu þess
meðvitaðir að meðal annars vegna
þessarar veiðistefnu séu þrír meðal-
stórir og jafnvel sterkari árgangar í
farvatninu, sem koma strax inn í veið-
arnar á næsta ári og sérstaklega árin
þar á eftir.“
Árni M. Mathiesen, sjávarútvegs-
ráðherra sagði að slæmt ástand
þorskstofnsins kæmi sérstaklega á
óvart. „Þetta er ekki sú niðurstaða
sem við bjuggumst við og þar af leið-
andi eru þetta vonbrigði. Sú niður-
staða sem kemur mest á óvart er mat-
ið á þorskstofninum og við þurfum að
skoða hvaða ástæður liggja þar að
baki. Við munum fara gaumgæfilega
ofan í þetta á næstu vikum.“ Ríkis-
stjórnin ákvað síðan að leyfilegur
heildarafli í þorski á fiskveiðiárinu
2000/2001 yrði 220 þús. tonn, sem var
30 þús. tonnum minni afli en árinu áð-
ur. Þetta var 17 þúsund tonn umfram
tillögur Hafrannsóknastofnunar.
Ákvörðun þorskaflamarksins tók nú
mið af breyttri aflareglu. Í breyting-
unni fólst að þorskafli breytist aldrei
meira en 30 þúsund tonn milli ára og
sagði Árni M. Mathiesen sjávarút-
vegsráðherra að þannig mætti vega
upp á móti óvissu í stofnstærðarmati
og draga úr óhagkvæmum sveiflum á
hámarksafla. Árni sagði þessa nýju
reglu ekki síður hafa jákvæð áhrif á
viðgang þorskstofnsins en eldri regl-
an þegar litið væri til næstu framtíð-
ar, auk þess sem hún mundi draga úr
sveiflum í ákvörðunum um hámarks-
afla milli ára. Hann lagði áherslu á
aflareglunni yrði ekki breytt á næsta
ári, heldur verði hún endurskoðuð eft-
ir nokkur ár.
Sjávarútvegsráðherra sagði niður-
stöður Hafrannsóknastofnunar, fyrr
um vorið varðandi þorskstofninn, hafa
komið á óvart enda fáir búist við 300
þús. tonna minnkun veiðistofns á milli
ára. Væru tölur hins vegar skoðaðar
væri augljós breytileiki og óvissa í
stofnstærðarmati, að minnsta kosti
20% og jafnvel meiri. Árni sagði að
þrátt fyrir það bæri ætíð að byggja á
bestu vísindalegri þekkingu. „Við
verðum að læra að gera okkur grein
fyrir þeirri óvissu sem þessu fylgir og
taka hana með í reikninginn þegar afl-
inn er ákveðinn.“
Jóhann Sigurjónsson, forstjóri
Hafrannsóknastofnunar, taldi það já-
kvætt að endurskoða aflaregluna með
reglubundnu millibili. „Nú, þegar það
hefur verið gert, er nauðsynlegt að
hún verði látin gilda um skeið nema
forsendur gjörbreytist,“ sagði Jó-
hann. Hann benti og á að gamla regl-
an hefði gilt í fimm ár og með þessari
ákvörðun ríkisstjórnarinnar væri litið
svo á að búið væri að festa þessa
breytingu á aflareglunni í sessi næstu
fimm árin, nema forsendur breytist
eitthvað verulega á þessum tíma.
2001: Meiri samdráttur
Nýjasta ráðgjöf Hafrannsókna-
stofnunar gerir ráð fyrir að enn verði
þorskafli skorinn niður. Það fer ekki á
milli mála að sú niðurstaða hefur vald-
ið vonbrigðum enda mikið í húfi. Því
þrátt fyrir aukna fjölbreytni í atvinnu-
lífi er þorskurinn enn mikilvægur fyr-
ir þjóðarbúið.






 
 


 



  


  

 !"##
 $ % &   #  '" "'( ('  '$ $'% %'& &' ' '## ##'#
)


 *
 


##
($#
(##
"$#
"##
$#
##
$#
#








 






+ +
+
, 



 -


 
 





 





 





 





 





 





 








   
  
  
! "
 

#$
 

 
"$
  
   
 %
.
+ 
gudni@mbl.is/join@mbl.is
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 10. JÚNÍ 2001 11