Morgunblaðið - 10.06.2001, Blaðsíða 25

arnir vinnum á spilum og við talningu. Einstaka
sinnum, á örgustu afkjálkum, erum við nauð-
beygðir til að hjálpa við lestunina. Það er bless-
unarlega sjaldgæft og samningsbrot – ef ég man
rétt.
Við erum snöggir að lesta í gullfallegumGrundarfirðinum, þótt fiskkassarnirkomi á brettum sem er tíma- ogmannfrekt að losa, líkt og mjölið í sín-
um 50 kg sekkjum. Rútínan hefst aftur: Loka
lúgum, fella bómur, ganga frá fragtinni, það er
versnandi veður og haugasjór í Látraröstinni og
Lagginn veltur einsog korktappi. Nýliðarnir
æla lifur og lungum.
Patreksfjörður, Tálknafjörður, síðan rekur
hvert fiskiplássið annað einsog níðþungir svita-
dropar; Bíldudalur, Þingeyri, Flateyri, Bolung-
arvík, Ísafjörður. Við erum í snöpunum. Örfá
tonn lestuð, þar sem verst lætur. Fjarlægðin svo
lítil á milli hafnanna að maður nær aldrei að
sofna. Vetrarveðrið djöfullegt, við verðum ávallt
að sjóbúa á milli hafnanna, sem eru handan við
næsta skaga. Erum opnandi og lokandi lúgum,
fellandi og heisandi bómur allan sólarhringinn.
Á þessum árum þótti smávegis smygl sjálfsagð-
ur hluti farmennskunnar og nauðsynleg búbót.
Því réð fyrst og fremst fæð áfengisverslana,
skortur á öllum mögulegum og ómögulegum
varningi, auk þess sem erfiðara var ríkisins toll-
gæslumönnum, að finna vodkalögg í þessum
margslungnu flutningakláfum, en nál í heysátu.
Auk skylduvinnunnar þurfti því að sinna þörfum
almennings í landinu; engu líkara en sérhver
kjaftur í hverju krummaskuði frá Rifshöfn til
Reyðarfjarðar, væri að sálast úr þorsta, tóbaks-
og sælgætisleysi. Einhverjir áttu sitthvað óselt
og viðskiptin fjörug í matmálstímum. Einn selur
krakkakrílum makkintoss í lausu. Sjoppumaður
kaupir af mér nokkrar tylftir af kveikjurum,
eitthvað af tyggigúmmíi, finnsku líkjörkonfekti
og danskri lifrarkæfu. Bjórinn löngu uppurinn
og vodkinn að gufa upp. Allir þéna og kreppa og
höft eru góð ...
Úrvinda, órakaðir og kveikstuttir fáum við
loksins nótt á Ísafirði. Sem í miðri viku er stein-
dauður bær á sjöunda áratugnum.
Við fáum blindbyl og haugasjó fyrir Horn og
inn Húnaflóann. Það liggur við að Lagginn
bleyti möstrin í verstu hrinunum. Mösulbeina-
smyrjari situr lengst af skælandi af hræðslu og
sjóveiki inní vélamessa og þylur bænirnar sínar.
Hann nánast fylgir kastlínunni uppá bryggj-
ustúfinn á Hólmavík og er þar með úr sögunni.
Fyrir Norðurlandi gengur veðurofsinn niður
og við komum inná Siglufjörð í sæmilegu veðri.
Þar lestum við mjöl og saltsíld í tvo daga og un-
um hag okkar vel. Ólafsfjörður og Dalvík heilsa
og kveðja með nokkrum fiskkössum. Hrísey er
næst á áætluninni og veðrið aftur orðið svo af-
spyrnuvont að við rétt náum að binda, eftir
nokkurra klukkutíma törn og með hjálp allra
hugsanlegra landfesta, jafnvel spilvírarnir fara í
land.
Mitt í þessu hávetrarvolki verður tilveran
björt og fögur um sinn. Við fáum helgi og fallegt
veður á Akureyri, sem skartar sínu fegursta.
Sjallinn og KEA og mjúkt og ilmandi Hólsfjalla-
hangikjöt.
Sigling út frostkyrran, spegilsléttan Eyja-fjörðinn með sinn fjölbreytilega og fag-urformaða fjallahring, er nánast forrétt-indi að fá að upplifa. Síðan birtist
Flatey, mín gamla, góða vinkona, er við komum
inná Skjálfandaflóann og vítistörnin byrjar aft-
ur. Húsavík, Raufarhöfn, Þórshöfn, uppskipun-
arbátur á Bakkafirði; Vopnafjörður, Seyðis-
fjörður. Stundum er verið að vinna í öllum
lestunum fjórum, annars staðar einni. Það
skiptir ekki máli. Þegar Lagginn er kominn á
Suðurfirðina er tekið að draga af dekkliðinu.
Oss er tjáð að við séum í síðustu höfn. Vitum
tæpast hvar við erum niðurkomnir, löngu hættir
að velta fyrir okkur slíkum smámunum. Lands-
lagið allt orðið eins og söluvara löngu uppurin.
Kannski eins gott. Nýr síldarbátur liggur við
bryggju, hann hefur greinilega komið færandi
hendi. Dæmið snýst við, jafnvel fermingarbörn
bjóða okkur áfengi til sölu.
Eftir „ströndina“, einsog lestunartarnirnar
eru kallaðar, kemur vel þegið stímið til meg-
inlandsins. Eftir að allt er þrifið ofandekks á
fyrsta degi siglingarinnar, er eingöngu sinnt
hefðbundnu viðhaldi. Á þessum árstíma, einkum
málningarstörf neðanþilja og staðnar vaktir.
Maður fer að gefa matseðlinum og nýju þern-
unni hýrt auga. Fæðið feikigott og hátíðarmatur
tvisvar í viku, á miðvikudögum og sunnudögum.
Veislan hefst með morgunverðarborði, síðan
hálfellefukaffi, hádegismatur, síðdegiskaffi,
kvöldverður, loks fá vaktirnar að borða á öllum
vaktaskiptum á kvöldin og
nóttinni.
Áhöfnin er undantekn-
ingarlítið samvalinn hópur
úrvalsmanna. Einstöku yfir-
menn skrölta þó inní ein-
kennisbúningnum. Í því
sambandi er hollt að hafa í
huga að mismununin sem
ríkti þá hjá Eimskip, var af-
ar persónubundin og átti sér
rætur frá stofnun félagsins
á öðrum tug 20. aldarinnar.
Allt var sniðið að dönskum
hætti; skip, menn og hefðir.
Ekki síst hin illræmda
stéttaskipting, sem gaf viss-
um manngerðum undir fót-
inn. Undirmenn voru heldur
ekki allir vængjaðir.
Fyrir kvöldmatinn
skrúbba menn af sér erfiði
dagsins, hásetarnir skipta
um föt, fara gjarnan í
„khakigallann“. Félagslífið
gott, svo langt sem það nær.
Við höfum sjónvarp, sem
sjaldnast virkar og alls ekki
úti á sjó. Myndbandið ekki komið til sögunnar,
mikið lesið, telft og spilað. Mörgum þykir gott
að væta kverkarnar, drykkja um borð þekktist
ekki annars staðar en í fríi í höfn og menn að
smokra sér í dansskóna
Fyrsta losunarhöfnin er Gdynia í Póllandi. Á
þessum árum Paradís ungra og einhleypra sæ-
fara. Kreppan og höftin heima sannkallaður un-
aðsreitur í samanburði við allsleysið og eymdina
undir handleiðslu almættisins gerska, sem tekið
er til við að blóðmjólka þetta frjósama land, þeg-
ar Þjóðverjinn er loks snáfaður til sins heima.
Fólkið er dæmalaust glaðvært og glæsilegt að
ekki sé minnst á gestrisnina! Vodkinn? Prýði-
legur, takk fyrir. Við fáum langa og ljúfa helgi í
þessum Edensranni, þar sem 20 pund sterling,
margfölduð á svartamarkaðnum í slotý, duga
jafnvel þurftarfrekustu lífsnautnaseggjum í sól-
arhring. Ómerkilegar plastregnkápur, maður
raðar þeim inná sig, ummyndast í vænan seðla-
bunka. Því næst er kúrsinn tekinn á Gdynia
góða bar, Bristol eða Café Baltyk. Nóttin er ung
og gaman að lifa og vera til. Þaðan haldið til
Ventspils í Lettlandi, á þessum tíma lítill og rot-
inpúrulegur bær sem lumar á djásnum – ef mað-
ur er fundvís og fylginn sér.
Á austantjaldshöfnum var stoppað allt uppí
þrjár vikur á þessum árum, þegar hvað mestur
hörgull var á frystivögnum í öreiganna sælureit.
Vopnaðir stríðsmenn við landganginn, land-
gönguleyfið gilti aðeins til miðnættis, hraust-
menni láta það gjarnan flakka síðustu nóttina.
Klaipeda í Litháen, stundum á áætlun, eða hinar
fögru Riga og Leningrad. Að ógleymdri Tallin,
sem var eina borgin sem virkaði óvinsamleg, þar
eystra.
Þegar skipið hefur verið losað, þrífum viðlestarnar hátt og lágt, sópum, spúlumog snurfusum. Þá er komið að lestun,sem stundum fer fram á fyrrgreindum
höfnum, þó oftar að miklum hluta vestan járn-
tjaldsins; Norðurlöndunum, Bretlandi, Rotter-
dam og Hamborg. Ógnartíma tekur að ferma
skipið, enda gámaflutningar ekki til í orðabók-
inni og nánast óþekktir á þessum tíma. Farm-
urinn hífður á brettum um borð, þar sem mýg-
rútur verkamanna losar hann og stúar í
lestarnar. Timbrið kemur t.d. í litlum búntum
sem eru losuð og því raðað síðan í lestarnar líkt
og eldspýtum í stokk. Það eru langar og líflegar
inniverur í þessum ágætu höfnum, við háset-
arnir nýtum þennan eina, lögboðna „verslun-
arfrídag“, sem okkur ber mánaðarlega í erlendri
höfn. Höfum í mörg horn að líta.
Eimskipafélagsmenn eru jafnan áberandi vel
klæddir, hreinir og fínir, einsog skipin, sem þeir
eru stoltir af. Okkur er því tíðförult í tískubúð-
irnar. Svo eru það óskir sem þarf að uppfylla,
innkaupalistar frá fjölskyldunni og ekki má
gleymast að fylla uppí tómarúmin.
Höfum hugfast að á þessum árum þótti það
eðlileg sjálfsbjargarviðleitni, í augum allra ann-
arra en tollaranna, að drýgja láglaunin. Okurpr-
ísar á víni og tóbaki og bjórinn bannaður! Við
störfuðum, rétt einsog aðrir kaupsýslumenn,
eftir hinu gamla, góða markaðslögmáli fram-
boðs og eftispurnar.
Enginn kom nálægt eiturlyfjum af neinu tagi
(áfengið var enn „guðaveigar sem lífguðu sálar-
yl“, og langt yfir slíka skilgreiningu hafið). Ef
upp kom minnsti grunur eða ábending um að
nýr áhafnarmeðlimur væri viðriðinn slíkan
ófögnuð, var hann umsvifalaust látinn finna að
hann var ekki velkominn og ekki leið á löngu uns
sá hinn sami hafði aftur þurrt land undir fótum.
Afstaða okkar mótaðist ekki eingöngu af skömm
á fíkniefnum – þótt hún væri algjör. Það sem
gerði gæfumuninn var að tollararnir fínkembdu
gjarnan þau skip þar sem „hasshaus“ var í
áhöfninni, og þá voru þessi örfáu vodkatár, bjór-
dósir og tóbaksagnir okkar í uppnámi!
Skipið smáfyllist, oftar en ekki þarf að nýta
dekkpláss undir farminn í síðustu höfn. Á
heimstíminu er haldið áfram að mála og þrífa
skipið. Að endingu er allt ofandekks þvegið upp-
úr sápu og ferskvatni á síðasta degi siglingar-
innar. Á ytri höfninni bíða okkar tollararnir og
rússneska rúllettan, innan skamms liggur
Lagginn bundinn við Austurbakkann, sex vikna
túr lokið. Ekki skortir vinina, sem bergja Hulst-
kamp og Heineken með augljósri velþóknun.
Maður verður rómantískur og meir. Ætli sumir
séu hættir með sumum? Skynsamlegast að vera
ekkert að velta sér uppúr því. Það er nógur fisk-
ur í sjónum, fáein kvöld er stefnan tekin á Röðul
og Þórskaffi.
Fyrr en varir eru ný ævintýri í uppsiglingu.
Við aftur á gamalkunnum slóðum útaf Rifi og
einhverjir undarlega þyrstir þennan febrúar-
morgun …
Sigurður Eyjólfsson og Reinhard Sigurðsson, betur þekktir sem Siggi bátur og Harry, við lunninguna
á Lagganum í Riga 6́4, eða fimm.
Þríburarnir voru reisuleg og svipmikil skip sem báru sig vel í höfn sem í hafi.Unnið við Gullfoss, u.þ.b. 6́5, meðan gaffallyftarar flokkuðust undir hátæknibúnað
Stjórntækin í brúnni á þríburunum þóttu vísindaskáldskapur um
miðja, 20. öldina!
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 10. JÚNÍ 2001 25