Morgunblaðið - 09.10.2001, Page 38

UMRÆÐAN
38 ÞRIÐJUDAGUR 9. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Alþjóðlegu Alfanámskeiðin
hafa farið sigurför um heiminn
Hver er tilgangur lífsins?
Er kristin trú blekking,
úrelt eða leiðinleg?
Léttur málsverður, fyrirlestrar, opinskáar umræður.
Þú ert velkomin í Hafnarfjarðarkirkju á fimmtudaginn
11. október kl. 19.00. Skráning í síma 854 8605 og 695 4490.
Óinnréttað tæplega 800 m² húsnæði á 2. hæð á
Draghálsi með fallegu útsýni yfir borgina.
Hleðsludyr með gálga og talíu. Áhv. um 22 millj.
Verð tilboð!
Hrátt og ódýrt!
TÍUNDI október er
ekki aðeins dagur þeg-
ar meira en hundrað
búðir bætast við á höf-
uðborgarsvæðinu. Al-
þjóðageðheilbrigðis-
dagurinn hefur verið
haldinn hátíðlegur
þennan dag á Íslandi
undanfarin ár. Eins og
á síðasta ári er þema
dagsins vinna og geð-
heilbrigði. Geðhjálp
sem aðili að World
Federation For Mental
Health ber ábyrgð á
skipulagningu dagsins
á Íslandi. Í ár fórum
við þá leið að eiga samráð við önnur
félagasamtök í Reykjavík sem láta
sig einnig velferð geðsjúkra varða.
Það er von mín að það samráð skili
sér í áhugaverðum umræðum og
uppákomum í Iðnó í dag. Á það hef-
ur verið bent að þetta sé dagur allra
þar sem geðheilbrigði sé allra mál.
Það er rétt. En fyrst og fremst er
þetta dagur þeirra sem þekkja af
eigin raun hyldýpi geðveikinnar og
aðstandenda þeirra sem í ótta og ör-
væntingu hafa staðið hjá. Þetta fólk
veit raunverulega hvað er í húfi. Það
veit að oftast verður bilið milli geð-
veikinnar og geðheilbrigðisins brúað
en ekki alltaf. Stundum er brúin
stutt en stundum heljarinnar hengi-
brú sem engan enda ætlar að taka.
Ég trúi því og hef nokkuð fyrir mér í
því, að allir eigi möguleika á að lifa
með góðu geði. Allt of oft hefur það
gerst að geðheilbrigðiskerfið og ætt-
ingjar hafa afskrifað einstaklinga
sem króníska geðsjúklinga sem ekki
er viðbjargandi. Sem betur fer er
það svo að langsjúkum einstakling-
um fer fækkandi vegna betri lyfja-
úrræða en það viðhorf
sem lýst er hér að
framan er fráleitt og
ómanneskjulegt. Það
geta allir tekið fram-
förum. Þess eru dæmi
að einstaklingar sem
hafa áratugum saman
verið á stofnunum og
sambýlum nái sér að
fullu með réttri aðstoð.
Ef vilji yfirvalda, sem
birtist í stefnuræðu
forsætisráðherra, er
raunverulega sá að
minnka innlagnarþörf
og tíðni sjálfsvíga
verulega, er það for-
senda árangurs að reynsla og sjón-
armið notenda geðheilbrigðisþjón-
ustunnar fái notið sín. Einstaklingur
sem hefur átt við þunglyndi að
stríða en er í afneitun gagnvart
sjúkdómnum eða lyfjaþörf er mun
líklegri til að hlusta á þann sem svip-
aða reynslu hefur að baki en er bú-
inn að komast yfir afneitunina, held-
ur en ættingja eða fagfólk. Með
þessu er ég ekki að kasta rýrð á
störf fagfólks í geðheilbrigðiskerfinu
sem flest vinnur gott starf við erf-
iðar kringumstæður. Þú tengir þig
einfaldlega betur við þá sem skilja
tilfinningar þínar og viðbrögð af eig-
in raun. Þannig er hægt að stytta
innlagnartíma, fækka bráðainnlögn-
um og veikindadögum. Með öðrum
orðum spara samfélaginu verulegar
upphæðir. Ég kalla eftir fólki sem
vill aðstoða Geðhjálp við að koma
trúnaðarmannakerfi á. Við þurfum
líka að koma upp þjónustu við að-
standendur. Þeir gleymast oft í öll-
um darraðardansinum en þjást í
vanmætti sínum. Við þurfum að
hjálpa þeim að styðja hver annan,
hugga og hughreysta. Aðstandend-
ur gera sér oft ekki grein fyrir því
hve mikilvægir þeir eru hinum sjúku
sem í veikindum sínum eiga það til
að afneita þeim. Ég hvet aðstand-
endur til að taka sig saman og leita
til Geðhjálpar sem mun veita ykkur
húsnæði og veitingar rétt eins og
öðrum sjálfshjálparhópum sem eru
sjálfstætt starfandi í Geðhjálp. Það
þarf að breyta lögum um nauðung-
arvistanir og sjálfræðissviptingar,
færa ábyrgð frá ættingjum yfir á
lækna og það þarf að koma á fót
raunverulegri eftirmeðferð í því
skyni að auka líkurnar á varanlegum
bata. Verkefnin eru óþrjótandi.
Starfsfólk Geðræktarinnar hefur
tekið upp þráðinn í forvarnarátakinu
þaðan sem frá var horfið í vor sem
sýnir að frjáls félagasamtök eins og
Geðhjálp geta átt samleið með op-
inberum aðilum. Við erum að leggja
upp í langferð. Ferð sem við vitum
ekki hvert ber okkur. Við vitum
bara að ferðina verðum við að fara
og margar hindranir verða á veg-
inum. Með opnum huga, ákveðni og
skilningi komumst við á betri stað.
Þ.e.a.s. ef þið sem lesið þetta, veitið
okkur brautargengi.
Veitum öllum tækifæri
Sigursteinn Másson
Geðheilbrigði
Með opnum huga,
ákveðni og skilningi,
segir Sigursteinn
Másson, komumst
við á betri stað.
Höfundur er formaður Geðhjálpar.
HVAÐ eftir annað
hefur það komið fram í
áhorfskönnunum á
liðnum árum að leikið
innlent sjónvarpsefni
er vinsælasta efni sem
íslenskar sjónvarps-
stöðvar geta haft á
boðstólum. Þetta er
reyndar ekkert sérís-
lenskt fyrirbrigði, því
sama er uppi á ten-
ingnum hjá öðrum
þjóðum. Leiknir þætt-
ir, sem spretta úr
þeirri menningu og
samfélagi sem áhorf-
endur tilheyra, eru
einfaldlega það sem
fólki finnst áhugaverðast að horfa á.
Í ljósi þess hve fámennt mál-
samfélag með sjálfstæða menningu
og sögu hlýtur sífellt að eiga í vök
að verjast gegn alþjóðavæðingu
hugsunarinnar og sjálfsmyndarinn-
ar, skyldi maður ætla að lögð væri
sérstök rækt við gerð svo vinsæls
og mikilvægs sjónvarpsefnis hér á
landi. Það væri líka í takt við marg-
yfirlýsta stefnu yfirvalda varðandi
vöxt og viðgang íslenskrar tungu og
menningar. En það er öðru nær.
Á ör-markaði, eins og Ísland
vissulega er, er það borin von að
framleiðsla á sjónvarpsefni af þessu
tagi, sem stenst samanburð og sam-
keppni við hið erlenda, geti verið
ábatasöm iðja. Hún getur, rétt eins
og bíómyndaframleiðsla, í besta
falli náð að standa undir beinum
kostnaði með verulegum styrkjum
frá innlendum og erlendum sjóðum.
Að ímynda sér annað er sjálfs-
blekking.
Það skýtur því skökku við, að um
leið og framlög eru að öðru leyti
aukin til kvikmyndagerðar, af fram-
sýni og röggsemi, skuli þessi mik-
ilvægi þáttur hennar skilinn eftir.
En sú er raunin.
Það er dapurlegt, en engu að síð-
ur óhrekjanleg stað-
reynd, að eftir að
Menningarsjóður út-
varpsstöðva var lagður
niður, hvarf mikilvæg-
ur fjármögnunar-
möguleiki fyrir gerð
leikins sjónvarpsefnis.
Þetta er enn alvar-
legra en það kann að
virðast við fyrstu sýn,
fyrir þær sakir að er-
lendir sjóðir gera það
einatt að skilyrði fyrir
styrkveitingum, að
viðkomandi verkefni
hafi áður hlotið styrki
til framleiðslunnar úr
„heimasjóði“.
Allir eru vísast sammála um að
Menningarsjóður útvarpsstöðva
hafði gengið sér til húðar og eðli-
legt að leggja hann niður, þótt
vissulega hafi margt gott sjón-
varps- og útvarpsefni orðið til með
þátttöku hans.
Leikskáldafélag Íslands og marg-
ir fleiri eru hins vegar afar ósáttir
við það, að öfugt við þær fyrirætl-
anir sem áður höfðu verið ræddar,
var ekki opnuð önnur fjármögnun-
arleið fyrir leikið sjónvarpsefni,
Hvar eru
leiknu íslensku
sjónvarpsþátta-
raðirnar?
Sveinbjörn I.
Baldvinsson
Sjónvarpsefni
Hvers virði er það okk-
ur sem sjálfstæðri en fá-
mennri þjóð, spyr
Sveinbjörn I. Baldvins-
son, að vandað íslenskt
leikið sjónvarpsefni sé
að jafnaði í boði á sjón-
varpsskjánum?