Morgunblaðið - 27.10.2001, Side 6

FRÉTTIR
6 LAUGARDAGUR 27. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
MILTISBRANDUR er ekki eina
sýklavopnið sem raunveruleg ógn
stafar af. Engin leið er að útiloka að
hryðjuverkamenn noti ýmsar fleiri
tegundir sýklavopna til árása á fólk að
ótöldum eiturefnum sem geta valdið
miklu manntjóni á takmörkuðu svæði.
Þetta kom fram á opnum fræðslu-
fundi um sýkla- og eiturefnavopn sem
læknaráð Landspítala – háskóla-
sjúkrahúss (LSH) stóð fyrir í gær.
Starfsfólk LSH fjölmennti á fund-
inn en þar fluttu Gísli H. Sigurðsson,
prófessor á svæfinga- og gjörgæslu-
deild LSH, og Haraldur Briem sótt-
varnalæknir fyrirlestra um sýkla- og
eiturefnaógnina, afleiðingar og nauð-
synlegan viðbúnað vegna hugsan-
legra hryðjuverka.
Hótunin um notkun sýklavopna og
viðbrögðin við beitingu þeirra geta
valdið því sem Haraldur nefndi „far-
aldur skelfingar“ meðal íbúa. Gísli
sagðist hafa miklar áhyggjur af þeirri
miklu hræðslu sem gæti gripið um sig
meðal fólks vegna hótunarinnar um
beitingu þessara vopna, og lamað
gæti heilu þjóðfélögin.
Sýklavopn geta valdið meira
manntjóni en flest önnur vopn
Haraldur sagði að skv. skilgrein-
ingu Alþjóðaheilbrigðismálastofnun-
arinnar (WHO) væri sýklavopnum
ætlað að valda skaða með sýkingu af
völdum sýkla, sýkjandi kjarnasýra
eða smitefna á borð við príon. Eitur-
efnavopn væru annars vegar vopn
sem byggðust á eiturefnum sýkla og
hins vegar á öðrum kemískum efnum.
Fram kom í máli hans að þrátt fyrir
undirritun samnings um stöðvun
framleiðslu sýkla- og eiturefna til
hernaðarnota 1972 hefðu Sovétmenn
verið stórtækir í framleiðslu sýkla-
vopna allt þar til þau liðu undir lok og
talið væri víst að Írakar hefðu fram-
leitt sýklavopn undanfarna tvo ára-
tugi.
„Svo er talið að rússneskir vísinda-
menn með þekkingu á framleiðslu
slíkra vopna hafi verið ráðnir til starfa
í öðrum löndum eftir hrun Sovétríkj-
anna og það er ekki ótrúlegt að sam-
tök hryðjuverkamanna með gnótt fjár
hafi getað keypt slíka þekkingu,“
sagði hann.
Haraldur sagði að sýklavopn gætu
valdið meira manntjóni en flest önnur
vopn. Ýmsar tegundir slíkra vopna
væru til, bæði bakteríur og veirur.
Meðal baktería sem unnt er að nota
sem sýklavopn eru miltisbrandur,
svarti dauði, brucellosis, tularemia, q-
fever, kólera og hugsanlega berkla-
bakterían. Bólusóttarveiran er það
sýklavopn sem menn óttast hvað
mest, að því er fram kom í máli Har-
aldar. Aðrar veirutegundir sem koma
til greina sem sýklavopn eru m.a.
ýmsar svonefndar blæðandi veiru-
hitasóttir, s.s. gula og ebola.
Ósennilegt að bólusetningin
virki að fullu í dag
Í framhaldi af miltisbrandsárásun-
um í Bandaríkjunum eru uppi vax-
andi áhyggjur í mörgum löndum af að
hryðjuverkamenn komist yfir og
reyni að dreifa bólusóttarveirunni,
sem veldur einum mannskæðasta
sjúkdómi sem herjað hefur á mann-
kynið. Bólusótt var útrýmt í heimin-
um seint á áttunda áratugnum og var
bólusetningum hætt. Hér á landi var
bólusetning aflögð í byrjun áttunda
áratugarins. Bólusóttarveiran hefur
verið geymd á rannsóknarstofum í
Bretlandi og Rússlandi en grunur
leikur á að hún sé einnig til í Írak,
Norður-Kóreu og jafnvel víðar.
Fram kom í máli Haraldar að
Rússar hefðu framleitt bólusóttar-
veiruna í tonnavís.
Til eru um 15 milljónir bóluefna-
skammta í Bandaríkjunum og til-
kynntu yfirvöld í vikunni að ákveðið
hefði verið að framleiða allt að 300
milljónir skammta vegna viðbúnaðar
við mögulegum hryðjuverkaárásum,
en langan tíma tekur, jafnvel tvö til
þrjú ár, að koma framleiðslu bóluefna
á fullan skrið.
Einnig hafa fjölmörg Evrópulönd
ákveðið að fara yfir og auka bóluefna-
birgðir sínar vegna mögulegra
hryðjuverka. WHO
beindi því til ríkja
heims um seinustu
helgi að birgja sig á
ný upp af bóluefn-
um.
Haraldur Briem
sagði í samtali við
Morgunblaðið í gær að eftir því sem
hann kæmist næst væru engar gaml-
ar birgðir af bóluefni gegn bólusótt til
hér á landi. Hann sagði að Íslending-
ar yrðu eins og aðrar þjóðir að gera
ráð fyrir því að bólusóttarveiran
kynni að verða notuð í hryðjuverka-
árásum og því þyrfti að gera ráðstaf-
anir til að afla bóluefna. „Þau yrðu
sennilega ekki notuð í fjöldabólusetn-
ingu heldur til að stöðva útbreiðslu
bólusóttar ef svo ólíklega vildi til að
hún birtist,“ sagði hann.
Bólusótt er bráðsmitandi og dreif-
ist á milli manna. Eingöngu fólk yfir
35 ára aldri er bólusett gegn veirunni
og fram hafa komið efasemdir í um-
ræðu í Bandaríkjunum um að ónæmið
sé enn fyrir hendi. Aðspurður um
þetta segir Haraldur að skv. mati
WHO endist bólusetning í fimm til tíu
ár og því sé hæpið að hún muni koma í
veg fyrir bólusótt í dag. ,,Hins vegar
tel ég líklegt að hún dragi eitthvað úr
dánartíðni vegna sjúkdómsins,“ segir
hann.
Mikilvægt að þekkja einkenni
miltisbrands og bólusóttar
Haraldur fjallaði nokkuð um ein-
kenni og greiningu bólusóttar í fyr-
irlestri sínum meðal starfsfólks LSH í
gær. Fram kom í máli hans að með-
göngutími bólusóttar væri yfirleitt
um tólf dagar. Mikilvægt væri að
þekkja einkennin, því villast mætti á
þeim og t.d. hlaupabólu.
Haraldur fjallaði ítarlega í fyrir-
lestri sínum um miltisbrandssýking-
ar, einkenni hennar eftir því hvort um
sýkingu um húð, meltingarveg eða
öndunarveg er að ræða og viðbrögð
heilbrigðisstarfsfólks
ef grunur kemur upp
um smit af völdum
miltisbrands.
Alvarlegustu afleið-
ingar notkunar miltis-
brands til árása á fólk
eru ef sýking fer um
öndunarveg. Veldur sjúkdómurinn þá
dauða 95% þeirra sem sýkjast ef með-
ferð hefst ekki fyrr en 48 klst. eftir að
fyrstu einkenni koma fram. Haraldur
lagði áherslu á að miltisbrandur smit-
aðist ekki frá manni til manns og ekki
þyrfti að bólusetja eða gefa fyrir-
byggjandi sýklalyf til þeirra sem um-
gengjust smitaða.
Fjallaði hann einnig um mat sér-
fræðinga á hugsanlegum afleiðingum
þess ef miltisbrandssporum er úðað
út í andrúmsloftið við hagstæð skil-
yrði til árása. Sýndi hann útbreiðslu-
svæði mögulegrar sýkingar á korti af
Íslandi skv. útreikningum þar sem
miðað er við dreifingu 10 kg af milt-
isbrandsdufti samanborið við áhrif af
10 kg kjarnorkusprengju (sjá með-
fylgjandi kort). Afleiðingar sýkla-
vopnaárásarinnar gætu orðið síst
minni en af kjarnorkusprengingunni.
Haraldur sagði einnig að skv. út-
reikningum sem gerðir hefðu verið
væri áætlað að ef 50 kg af miltis-
brandsgróum væri úðað undan vindi
yfir 5 millj. manna borg ylli það dauða
um 95 þúsund manna og 125 þús.
myndu veikjast. Reiknað væri með að
dreifing 100 kg af gróum yfir Wash-
ingtonborg gæti leitt til dauða allt að
þriggja milljóna manna, sem jafna
mætti við áhrif vetnissprengjuárásar.
Upplifði ótta almennings
við eiturefnavopn í Kúveit
Gísli H. Sigurðsson fjallaði um eit-
urefnavopn í fyrirlestri sínum og
greindi m.a. frá reynslu sinni sem
læknir í Kúveit um árabil af þeim ótta
og skelfingu við mögulegar eitur-
vopnaárásir Íraka og Írana sem gróf
um sig meðal íbúa. Saddam Hussein
hefði notað sarín-taugagas á Kúrda
og heyrst hefði að um 5.500 manns
hefðu látið lífið. „Þótt það hafi ekki
verið mikið í fréttum á Vesturlöndum
voru menn óskaplega hræddir við
þetta á öllu svæðinu. Þótt flestir væru
mjög hræddir við menn Saddams
Husseins var aðalhræðslan við sýkla-
og eiturefnavopn. Það var algjör terr-
or í borginni. Það var notuð ákveðin
aðferð við fréttamiðlun í þessari
tveggja milljóna manna borg. Engar
fréttir bárust utan frá heldur ein-
göngu frá fréttamiðli Husseins, þar
sem hann hræddi þjóðina skipulega
og lamaði venjulegt fólk. Það var
ótrúlegt að horfa upp á fólk lamast af
hræðslu,“ sagði Gísli.
Hann fjallaði m.a. um möguleikana
á árásum með eiturefnum á borð við
sarín-taugagasið sem Aum Shinri
Kyo-hryðjuverkaflokkurinn úðaði í
neðanjarðarlestakerfi Tókýóborgar
1995.
„Sarín er mjög eitrað, það er til-
tölulega auðvelt að búa það til og það
er auðvelt að komast yfir efnið. Að
minnsta kosti fimmtán lönd eiga efni í
sarín eða eiga sarínið sjálft,“ sagði
Gísli.
Fjallaði hann um fleiri kemísk efni
sem líklegast mætti telja að notuð
yrðu í eiturefnaárásum. Sagði hann
að auðveldara væri að búa til ýmis slík
efni en t.d. að hreinsa ópíum yfir í
heróín.
Gísli sagði að markmið hryðju-
verkamanna væri að skapa ringulreið
og ótta við árásir í fjölmenni, s.s. á
samgöngutæki, í neðanjarðarlestum
eða stórhýsum. Afleiðingarnar gætu
orðið þær að heilu þjóðfélögin löm-
uðust ef fólk þyrði ekki lengur að fara
upp í flugvélar eða nota lestarkerfin.
Sagðist Gísli hafa miklar áhyggjur af
þeim ótta sem gæti gripið um sig. Það
hefði verið nánast ólýsanlegt að upp-
lifa þetta í Kúveit, þar sem fólk sem
hann þekkti hefði verið lamað af
hræðslu. „Ég tel að fjölmiðlar verði að
vara sig á að birta ekki allar tilkynn-
ingar frá þessum hópum vegna þess
að þá eru þeir í rauninni að hjálpa
þeim að hræða fólk,“ sagði hann.
Rætt um sýkla- og eiturefnavopn á opnum fræðslufundi læknaráðs LSH í gær
Áhyggjur
af faraldri
skelfingar
Ekki eru til bóluefnabirgðir gegn bólusótt
hér á landi eftir því sem næst verður komist
og þarf að gera ráðstafanir til að afla bólu-
efna vegna viðbúnaðar við mögulegum
afleiðingum hryðjuverka skv. upplýsingum
Haraldar Briem sóttvarnalæknis.
Ómar Friðriksson fylgdist með fræðslu-
fundi um sýkla- og eiturefnavopn í gær.

 

 
 
 
 !  " #$%
& '( &
' 
)  *
)
)  % 

( &+
 
,   
-.*








/  (
) +%* 
 !#((




 
     
 
 


 


      

 


  


 
 

 
     

   
  

 ! omfr@mbl.is
’ Bólusóttar-veiran það sýkla-
vopn sem menn
óttast mest ‘
STARFSMÖNNUM Stálsmiðj-
unnar í Reykjavík, 55 að tölu, var
kynnt sú ákvörðun fyrirtækisins á
fundi í gær að þeim yrði sagt upp
frá og með næstu mánaðamótum.
Stálsmiðjan er eitt dótturfyrir-
tækja Stáltaks, sem hefur verið í
greiðslustöðvun frá því í lok sept-
ember sl. vegna mikilla rekstr-
arerfiðleika. Fyrr í vikunni var
greiðslustöðvunin framlengd fram
í janúar 2002. Aðeins eru rúmir
tveir mánuðir síðan Stáltak stofn-
aði þrjú dótturfélög um rekstur
fyrirtækisins, þ.e. Slippstöðina á
Akureyri, Stálsmiðjuna í Reykja-
vík og Kælismiðjuna í Garðabæ og
á Akureyri. Alls hafa tæplega 200
manns starfað hjá þessum félögum
þannig að rúmur fjórðungur
starfsmanna á vegum Stáltaks fær
uppsagnarbréf eftir helgi.
Uppsagnirnar hluti
af endurskipulagningu
Að sögn Ólafs Hilmars Sverris-
sonar, framkvæmdastjóra Stál-
taks, eru uppsagnirnar hluti af
þeirri endurskipulagninu sem fyr-
irtækið þurfti að ráðast í eftir
greiðslustöðvunina. Hann sagði að
starfsmönnum Stálsmiðjunnar
hefði í gær jafnframt verið boðið að
koma að nýju fyrirtæki sem hlut-
hafar, ef grundvöllur reyndist vera
fyrir því. Aðspurður um önnur
dótturfélög Stáltaks sagði Ólafur
engin áform uppi um uppsagnir
þar að svo stöddu. Þar væri unnið
að því að fá aðra aðila til samstarfs
um reksturinn. Stáltak varð til á
árunum 1999 og 2000 með samruna
Slippstöðvarinnar á Akureyri,
Stálsmiðjunnar í Reykjavík og
Kælismiðjunnar Frosts.
Öllum sagt upp í
Stálsmiðjunni