Morgunblaðið - 27.10.2001, Blaðsíða 34

UMRÆÐAN
34 LAUGARDAGUR 27. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
F
átt er jafnfallegt og
miðborg Reykjavíkur
á heiðskírum haust-
degi. Miðbærinn á
samt undir högg að
sækja sem verslunarstaður, sér-
staklega þegar byljandi regn, stór-
hríð eða tímaskortur herjar á okk-
ur. Þetta er meðal þess sem fælir
okkur frá því að versla í miðborg-
inni og ýtir okkur inn í Kringlur og
Lindir þar sem alltaf er hlýtt og
bjart og „hægt er að gera öll inn-
kaupin á einum stað“.
Skipulag borgarsvæðis hefur
mikið að segja. Borgargæði er orð
sem oftar hefur heyrst í um-
ræðunni undanfarið, en einkenni
miðborgar og
aðdráttarafl
gegna stóru
hlutverki við
að auka borg-
argæði.
Versl-
unarmið-
stöðvar eru alls staðar eins en mið-
borgirnar og náttúruleg sérkenni
segja til um hvar fólk er statt í ver-
öldinni. Eitthvað á þessa leið voru
orð borgarstjórans í Reykjavík á
ráðstefnu um verslun og svæð-
isskipulag í vikunni. Þar kom fram
að bundnar eru vonir við nýtt
svæðisskipulag fyrir höfuðborg-
arsvæðið en það er í samræmi við
nýjar áherslur í þróun borga sem
komið hafa fram í nágrannalönd-
unum á síðustu fimm til tíu árum.
Þá er dregið úr útþenslu borg-
arsvæða, þéttleiki byggðar aukinn,
miðborgir styrktar og almennings-
samgöngur efldar. Og svo mælti
borgarstjóri: „Í sjálfu sér má segja
að tilkoma Smáralindar sé í mikilli
mótsögn við allar þessar áherslur,
en við því er bara ekkert að segja.
Hún er orðinn hlutur en vonandi
verða mótsagnirnar ekki miklu
fleiri í bráð.“
Borgarstjóri sagði einnig að
sterkt borgarsvæði væri forsenda
öflugs efnahags- og atvinnulífs í
sérhverju nútímasamfélagi. Þessi
veruleiki verði að endurspeglast í
öllu samstarfi stjórnvalda, al-
mennri stefnumótun hins op-
inbera, grunngerð samfélagsins,
hinu landfræðilega skipulagi og
aðgerðum í efnahagsmálum. Borg-
arstjóri taldi nokkuð skorta á
skilning á þessum gildum hér á
landi.
Hjartanlega er hér tekið undir
öll þessi orð borgarstjóra. Jafn-
framt er harmað hve hamrað er á
því að verslunarmiðstöðvar séu
samverustaðir fjölskyldunnar, af-
þreyingarstaðir og eitthvað miklu
meira en verslunarmiðstövar. Eru
forsvarsmenn miðstöðvanna enn
að reyna að líkja þeim við miðbæ?
Miðbær er allt í senn, versl-
unarkjarni, samverustaður fjöl-
skyldunnar og afþreyingarstaður.
Miðbær hefur eitthvað með sál og
tilfinningu að gera og versl-
unarmiðstöð getur ekki staðist
miðbæjarsálinni og -stemningunni
snúning hvað sem hún reynir.
Á áðurnefndri ráðstefnu kom
fram í máli breska prófessorsins
Ian Clarke að til sérstakrar skoð-
unar er í Bretlandi að áhrif og völd
verslunarfyrirtækja eru að aukast
og ýmsum finnst þau vera farin að
ráða of miklu í sambandi við skipu-
lagsmál. Því þurfi að samhæfa
stefnumótun sem nái bæði til
skipulags- og samkeppnismála.
Clarke sagði einnig að með sam-
keppni við stórar verslunarmið-
stöðvar væri þróunin sú að eldri
verslunarkjarnar endurskil-
greindu stöðu sína og færu ekki í
beina samkeppni við miðstöðv-
arnar. Við ánægjulega göngu upp
Laugaveginn kemur þetta að hluta
til í ljós. Tískuverslanir eru t.d. að
stórum hluta allt aðrar í gamla
miðbænum en „nýju miðbæj-
unum“ Kringlunni og Smáralind.
Á Laugaveginum eru flestar búð-
irnar frekar litlar, hafa sérstakan
en mismunandi stíl sem ekki er
allra, og þar selja íslensku hönn-
uðirnir afrakstur vinnu sinnar. Í
miðstöðvunum eru alþjóðlegu
merkin og tískuverslanir þar sem
allir geta fundið eitthvað við sitt
hæfi en þetta er að hverfa af
Laugaveginum og nágrenni. Það
gæti svo sannast sem haldið hefur
verið á lofti að eldri versl-
unarmiðstöðvar fari fremur hall-
oka í samkeppninni við þær nýju.
Sú þróun að eldri kjarnar end-
urskilgreini sig er alls ekki nei-
kvæð, svo lengi sem verslun helst í
miðbænum sem hún vonandi gerir
þrátt fyrir allt. Öll kaffihúsin og
veitingastaðirnir eru í miðbænum
og útlit er fyrir enn fleiri hótel.
Miðbæir eru líka það sem ferða-
menn sækjast eftir, eins og flestir
Íslendingar sem eru ferðamenn í
útlöndum.
Á allra síðustu árum hafa skipu-
lagsfrömuðir lagt áherslu á að þétta
þurfi byggðina og draga úr út-
hverfatilhneigingunni með allri
þeirri bílaumferð sem henni fylgir.
(Vinir bílsins búa líklega í úthverf-
unum og hafa því tengst bílunum
sínum nánum tilfinningaböndum og
vilja veg þeirra sem mestan.) Þetta
er núna að skila sér inn í skipulag
höfuðborgarsvæðisins og er það
vel. En allar skipulagsbreytingar
taka óratíma. Þannig þurfum við
t.d. að bíða a.m.k. til ársins 2016
með að byggja í Vatnsmýrinni.
Fimmtán ár til viðbótar með flug-
vélagný yfir miðborginni er óratími.
Sem íbúi í hundraðogeinum vil
ég veg miðborgar Reykjavíkur
sem mestan. Og þótt ég væri íbúi í
tvöhundruð vildi ég veg miðborgar
Reykjavíkur sem mestan. Kópa-
vogsbúar klóra svosem í bakkann
og segja Smárann miðsvæðis á
„höfuðborgarsvæðinu“. Gott og
vel, en að búa til nýjan miðbæ hef-
ur ekki reynst vel. Búseta og
vinnustaður hefur m.a. áhrif á hvar
við verslum. Við sem viljum veg
miðborgarinnar sem mestan verð-
um að sýna það í verki og versla,
dvelja og reka okkar erindi í mið-
bænum sem mest við megum.
Nú má ekki túlka orð mín svo að
ég fari gangandi allra minna ferða,
hafi aldrei stigið fæti inn í versl-
unarmiðstöð og reyni að blandast
iðandi mannlífi miðbæjarins (?) við
hvert tækifæri. Hreint ekki, ég er
ágætis vinur bílsins míns, hef kom-
ið tvisvar í Smáralind, kem næst-
um daglega í Kringluna en bara í
miðbæinn um helgar. En æ hvað
ég vildi að Mogginn væri kominn
aftur í Aðalstrætið.
Borgar-
miðjan
Með samkeppni við stórar verslunarmið-
stöðvar verður þróunin sú að eldri versl-
unarkjarnar endurskilgreina stöðu sína og
fara ekki í beina samkeppni við miðstöðv-
arnar. Við ánægjulega göngu upp Lauga-
veginn kemur þetta að hluta til í ljós.
VIÐHORF
Eftir Steingerði
Ólafsdóttur
steingerdur
@mbl.is
FJÖLDI fatlaðra
barna hér á landi fær
ekki lögbundna þjón-
ustu vegna þess að
Greiningar- og ráð-
gjafarstöð ríkisins fær
ekki nægt fjármagn til
að sinna þeim verkefn-
um sem henni eru fal-
in. Þetta staðfesti fé-
lagsmálaráherra á
Alþingi í síðustu viku.
Þrátt fyrir þessa stað-
reynd eru ekki áform
um að ráða bót á
ástandinu því fjár-
framlög í fjárlaga-
frumvarpi næsta árs
eru rétt nægileg til að
halda úti þeirri skertu þjónustu sem
nú er veitt.
Helmingi fleiri
fötluð börn
Greiningar- og ráðgjafarstöð rík-
isins hefur búið við verulega aukna
eftirspurn og þörf fyrir þjónustu á
sama tíma og hún hefur verið að-
kreppt fjárhagslega.
Atgervisflótti háir starfsemi
stöðvarinnar, hún er ekki sam-
keppnishæf í launum og ekki hefur
verið unnt að ráða staðgengla und-
anfarið fyrir þá sem hættu störfum
eða fóru í barneignarfrí. Í greiningu
og meðferð fatlaðra eru miklar
framfarir og því mikilvægt að
starfsmenn stöðvarinnar eigi þess
kost að fylgjast með því sem er að
gerast í greininni. Það hafa þeir
ekki getað, sem kemur niður á þeim
fötluðu börnum sem þurfa þjónustu.
Á sama tíma og börnum sem stöðin
þjónar fjölgar um meira en 100% og
tilvísanir til hennar tvöfaldast, fjölg-
ar stöðugildum um tvö,
úr tæplega 28 í um 30
stöður.
Verkefnum
fjölgar
Verkefni Greining-
arstöðvarinnar hafa
aukist gífurlega án
þess að fjárveitingar
hafi fylgt sem skyldi.
Fyrir fjórum árum tók
stöðin við þjónustu við
einhverf börn af
barna- og unglingageð-
deild Landspítala og
hefur nú fyrst fengið
jafnmargar stöður til
að sinna þeirri þjón-
ustu og BUGL var með þegar hún
gafst upp vegna starfsmannafæðar.
Auk þess hafa nýjar skilgreiningar
og skilningur á einhverfu orðið til
þess að fleiri börn greinast með þá
fötlun og hið sama á við um Asberg-
er-heilkenni. Þörfin fyrir þjónustu
við börn og ungmenni á skólaaldri
hefur aukist verulega, en slíkar til-
vísanir hafa tvöfaldast á síðustu 4
árum. Það segir sig sjálft að blönd-
un fatlaðra barna í skólakerfinu
kallar á aukna þjónustu stöðvarinn-
ar.
Ákall frá
foreldrum
Foreldrar barna sem bíða eftir
þjónustu eða fá skerta þjónustu
hafa skrifað þingmönnum og beðið
um að stöðinni verði gert kleift að
rækja hlutverk sitt. Hér er kafli úr
bréfi frá móður, sem bíður eftir
þjónustu fyrir barn sitt. Hún segir:
„Yngsta barn mitt, 8 ára drengur í
Laugarnesskóla, bíður eftir grein-
ingu hjá Greiningarstöð ríkisins
vegna gruns um að hann sé ann-
aðhvort með Asperger-heilkenni
eða einhvers staðar á einhverfu-
rófinu eins og sagt er. Beiðni frá
skólasérfræðingi er frá í maí í vor
og mér er sagt að það sé engin von
um greiningu á þessu skólaári.
Þetta er algjörlega óviðunandi.
Heilt ár í námi og þroska barns fer
algjörlega í vaskinn vegna þess að
réttur stuðningur frá réttum aðilum
fæst ekki fyrr en greining liggur
fyrir og því glatast mikilvægt tæki-
færi til að koma honum til þroska á
heilu ári. “
Faðir lítillar telpu á öðru ári, sem
haldin er ógreindum vöðvasjúk-
dómi, segir m.a. í bréfi til formanna
flokka á Alþingi þar sem hann biður
um að Greiningarstöðin fái nægt fé
til að sinna þeim fötluðu börnum
sem þarfnast þjónustu hennar:
„Dóttir mín er með alvarlegan sjúk-
dóm og Greiningarstöðin spilar
stórt hlutverk í lífi hennar jafnt sem
okkar foreldra hennar. Veiking á
stöðu Greingarstöðvarinnar þýðir
Greiningarstöð
eða gæluverkefni?
Ásta R.
Jóhannesdóttir
Börn
Þessum gæluverkefnum
ríkisstjórnarinnar
mætti fresta, segir
Ásta R. Jóhannesdóttir,
svo fötluð börn fái
lögbundna þjónustu
við hæfi.
LÍKLEGA er bíllinn
það „heimilistæki“ sem
fæstir vildu án vera.
Þjóðfélagið hefur
þróast þannig að fáir
geta verið án þess að
hafa afnot af bíl. Þetta
sést einna best í fjölda
bíla hér á landi. Bílar
eru talsvert fleiri en
heimili. Fólk leggur á
sig talsverða fyrirhöfn
til að eignast og reka
bíl, vegna þess ávinn-
ings sem það hefur af
bílnum.
Fæstir hugsa mikið
um stöðu bílsins í þjóð-
félaginu. Flestir eru
bara ánægðir með að geta sest upp í
bíl og komist á leiðarenda. Í sjálfu
sér þarf ekki að hafa mörg orð um
það. Þetta er hlutverk bílsins.
Á neikvæðu
nótunum
En þegar umræður skapast um
bílinn eru þær oftar en ekki á nei-
kvæðu nótunum. Því miður. Sumir
agnúast út í fjölda bílanna, aðrir út í
umferðina á háannatímum. Sumir
agnúast út í mengun á meðan aðrir
láta bílastæðaskort fara í taugarnar
á sér. Margir furða sig á því að fólk
skuli ekki nota strætó meira.
En viljum við í raun
vera án bílsins? Viljum
við láta skammta okkur
bíla til að fækka þeim í
umferðinni? Hver gef-
ur sig fram?
Vissulega skapast
ýmis vandamál vegna
notkunar bílsins. En
kostirnir yfirgnæfa
vandkvæðin. Við búum
í heimi sem reiðir sig á
bílinn. Bíllinn á stærst-
an þátt í að skapa það
nútímaþjóðfélag sem
við lifum í. Bíllinn spar-
ar okkur gríðarlega
mikinn tíma. Hann
eykur afköst okkar í
daglegu lífi með því að gera okkur
kleift að komast fljótt og örugglega á
milli staða.
Skjól fyrir
skúrum
Íslenskt veðurfar er ein helsta
ástæðan fyrir því hvað bíllinn er okk-
ur mikilvægur. Bíllinn er skjól og yf-
irhöfn fjölskyldunnar. Bíllinn er
tækið sem ver okkur fyrir slyddu,
rigningu, skafrenningi, nístandi
kulda, hvassviðri og hríðarbyljum.
Hlýr og notalegur bíllinn er tækið
sem hjálpar okkur Íslendingum í
glímunni við vetrarskammdegið og
gerir okkur lífið bærilegt í vályndum
veðrum.
Bíllinn fer batnandi
Bílar hafa tekið miklum framför-
um síðustu ár. Bílaframleiðendur
hafa lagt í verulega þróunarvinnu til
að mæta kröfum um aukið öryggi og
minni mengun. Jafnframt hefur
eldsneytisnýting batnað til muna.
Það sem áður var aukabúnaður er nú
fastur búnaður. Þægindi hafa vaxið
og nýjungar komið til skjalanna.
Bílar endast betur en áður og bila
sjaldnar. Með auknum kaupmætti
eiga stöðugt fleiri þess kost að eign-
ast bíl.
Bíllinn er nauðsyn og bílar fara
batnandi. Njótum þess að eiga góða
og örugga bíla.
Njótum bílsins
Erna
Gísladóttir
Akstur
Njótum þess, segir
Erna Gísladóttir,
að eiga góða og
örugga bíla.
Höfundur er formaður Bílgreina-
sambandsins.