Morgunblaðið - 07.02.2003, Blaðsíða 28

28 FÖSTUDAGUR 7. FEBRÚAR 2003 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
HINN 3. júlí dæmdi héraðsdómurReykjavíkur Árna Johnsen, fyrrver-andi alþingismann, í 15 mánaða fang-elsi. Hæstiréttur þyngdi í gær dóm-
inn yfir honum um níu mánuði og dæmdi Árna í
tveggja ára fangelsi. Fjórir menn sem ákærðir
voru ýmist fyrir mútugreiðslur eða þátttöku í
umboðssvikum voru allir sýknaðir í héraði en
Hæstiréttur sakfelldi einn þeirra í gær, Gísla
Hafliða Guðmundsson, fyrrv. starfsmann Þjóð-
leikhúskjallarans. Var Gísli fundinn sekur um að
hafa greitt Árna 650.000 krónur í mútur.
Ríkissaksóknari ákærði Árna fyrir fjárdrátt,
umboðssvik, rangar skýrslur til yfirvalda, mútu-
þægni og umboðssvik í starfi sínu sem alþing-
ismaður, formaður bygginganefndar Þjóðleik-
hússins og Brattahlíðarnefndar.
Ákæran er í 27 liðum. Hæstiréttur sakfelldi
hann fyrir 22 liði hennar en sýknaði í fimm til-
vikum, en áður hafði Héraðsdómur Reykjavíkur
sakfellt hann fyrir 18 liði en sýknað í níu.
Ekki fært að skilorðsbinda
Við ákvörðun refsingar yfir Árna leit Hæsti-
réttur til þess sem lýst var í héraðsdómnum að
Árni hafi brugðist því trausti sem honum var
sýnt þegar hann var skipaður til að sinna op-
inberum störfum. Brotin framdi hann í opinberu
starfi og horfði það til refsiþyngingar, en sam-
kvæmt lögum má þyngja refsingu um allt að
helming í slíkum tilfellum. Hæstiréttur leit einn-
ig til þess að Árni var sakfelldur fyrir fleiri brot,
sem varða hærri fjárhæð en í héraðsdómnum.
„Jafnframt verður að líta til þess að hann lét af
starfi alþingismanns vegna málsins og gekkst
greiðlega við hluta þeirra sakargifta, sem hann
var borinn. Er refsing hans hæfilega ákveðin
fangelsi í tvö ár. Á það er fallist með héraðsdómi
að hvorki sé unnt að skilorðsbinda refsinguna að
öllu leyti né að hluta,“ segir í dómi Hæstaréttar.
Líkt og Árni hafði Gísli ekki áður unnið til refs-
ingar. Var hann dæmdur í þriggja mánaða fang-
elsi og er refsingin óskilorðsbundin.
Í dómi Hæstaréttar kemur fram að ríkissak-
sóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. ágúst
2002 í samræmi við yfirlýsingar Árna um áfrýj-
un en jafnframt af hálfu ríkissaksóknara. Árni
krafðist staðfestingar á sýknu af níu ákæru-
atriðum og sýknu af sex til viðbótar. Jafnframt
að refsingin yrði milduð og hún öll skilorðs-
bundin. Ríkissaksóknari krafðist þess að Árni
yrði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing
hans yrði þyngd. Jafnframt að Björn Kristmann
Leifsson, Gísli Hafliði Guðmundsson, Stefán Ax-
el Stefánsson og Tómas Tómasson yrðu allir
sakfelldir.
Árni var alþingismaður þar til hann sagði af
sér 2. ágúst 2001. Jafnframt var hann til sama
dags formaður í þriggja manna byggingarnefnd,
sem ætlað var að fjalla um endurbætur og upp-
byggingu Þjóðleikhússins, sbr. skipunarbréfi
menntamálaráðherra 13. febrúar 1996. Í dómn-
um segir að í bréfi ráðherra hafi nánar verið
greint frá hlutverki og valdsviði nefndarinnar.
Kom þar fram að henni væri ætlað meðal annars
að skipuleggja framhald þess uppbyggingar-
starfs, sem staðið hefði um skeið í Þjóðleikhús-
inu, gera áætlanir um kostnað og tillögur um
leiðir og verklag. Í nefndina voru auk ákærða
Árna skipaðir þjóðleikhússtjóri og þáverandi
forstöðumaður Framkvæmdasýslu ríkisins.
Þóknun fyrir nefndarstörfin skyldi greidd eftir
umsögn þóknananefndar ríkisins.
Í þremur nefndum
Vikið er að starfsháttum nefndarinnar í
dómnum og segir þar m.a. að engir formlegir
fundir hafi verið haldnir í nefndinni eða fund-
argerðir færðar, sem rétt hefði verið. „Þá er
ljóst af gögnum málsins að starfsemi nefnd-
arinnar hafi fljótlega þróast á þann veg að þjóð-
leikhússtjóri gat þess við ákærða Árna hvað
þyrfti lagfæringar við í leikhúsinu og hann svo
séð um að bæta úr því með því að fela verkið Ís-
taki hf., sem hafði verið verktaki við fyrri end-
urbætur á leikhúsinu, eða jafnvel leysa úr því
sjálfur [...] Ákærði Árni kvaðst í skýrslu hjá lög-
reglu hafa verið allt í senn formaður nefnd-
arinnar, framkvæmdastjóri, samn-
ingamaður, sendill og eftirlitsmaður
verkefna.“ Í dómi Hæstaréttar er
bent á að samkvæmt niðurstöðu at-
hugunar ríkisendurskoðunar á fjár-
reiðum byggingarnefndarinnar væri
nærtækara að skilgreina þriðjung
þessa heildarkostnaðar sem hefðbundinn
rekstrarkostnað leikhússins, sem ekki komi
byggingarnefndinni við. Samkvæmt þessu virð-
ist sem störf nefndarinnar hafi þróast á allt ann-
an veg en skipunarbréfið gaf til kynna, en engar
athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu mennta-
málaráðherra eða Framkvæmdasýslu ríkisins
við verklag nefndarinnar, þótt nefndin hafi í
engu farið eftir ákvæðum laga um skipan op-
inberra framkvæmda.
Árið 1997 var Árni, sem sat í Vestnorræna
ráðinu, valinn til þess að vera formaður bygg-
ingarnefndar á vegum ráðsins og heimastjórn-
arinnar á Grænlandi vegna byggingar Þjóðhild-
arkirkju og bæjar Eiríks rauða í Brattahlíð. Í
mars 1999 var Árni loks skipaður formaður
nefndar og átti að sjá um stjórn og yfirumsjón
með framkvæmdum og öðru er lyti að móttöku
stafkirkju, sem norsk stjórnvöld færðu Íslend-
ingum að gjöf í tilefni af 1.000 ára afmæli
kristnitöku á Íslandi. Kirkjan var reist í Vest-
mannaeyjum. Ístak hf. sá um að flytja inn efni í
kirkjuna og reisa hana.
Ekki fallist á játningar fyrir mistök
Árni er í 27 töluliðum ákærunnar borinn sök-
um um fjárdrátt, rangar skýrslur til yfirvalda,
mútuþægni og umboðssvik í opinberu starfi sem
formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins og
Brattahlíðarnefndar. Fyrir héraðsdómi játaði
hann brot sín samkvæmt sakargiftum í 12 af
þessum töluliðum, en fyrir Hæstarétti dró hann
játninguna til baka varðandi tvö tilvik. Í héraðs-
dómi var ákærði Árni sakfelldur fyrir öll brotin
sem hann játaði. Þessa niðurstöðu staðfesti
Hæstiréttur enda hefði ekkert komið fram sem
sýndi að játning hans fyrir héraðsdómi hafi ver-
ið gerð fyrir mistök eða að hún yrði dregin í efa
að öðru leyti. Í héraðsdómi var Árni sakfelldur
til viðbótar fyrir brot í sex töluliðum sem hann
ekki hafði játað. Krafðist hann þess að verða
sýknaður af fjórum þessara liða, en sætti sig við
niðurstöðu héraðsdóms í tveimur öðrum liðum.
Þrír ákæruliðir, 5, 10 og 13, sem Árni krafðist
að vera sýknaður af, varða allir sakarefni, þar
sem hann er einn sakaður um fjárdrátt í op-
inberu starfi sem formaður byggingarnefndar
Þjóðleikhússins vegna úttekta í nafni hennar á
fánum og veifum, timbri, saumi og fleiri bygg-
ingarvörum og þéttidúk. Í lið 21 eru honum gef-
in að sök umboðssvik með útgáfu á tilhæfulaus-
um reikningi að fjárhæð 169.000 krónur. Stefán
Axel Stefánsson var sakaður um hlutdeild í þeim
brotum. Hæstiréttur staðfesti sektardóm hér-
aðsdóms varðandi Árna en sýknaði sem fyrr
Stefán. Árni mótmælti því m.a. að hann hefði
komið fram sem opinber starfsmaður í þessum
tilvikum en á það féllst Hæstiréttur ekki.
Sýknaður í héraði
Í héraðsdómi var ákærði Árni sýknaður af
sakargiftum í níu töluliðum ákærunnar. Árni
krafðist staðfestingar héraðsdóms að þessu leyti
en ríkissaksóknari krafðist þess að hann yrði
sakfelldur fyrir þá alla. Þá krafðist ríkissak-
sóknari að aðrir ákærðu yrðu einnig sakfelldir,
sem þessir liðir beinast að, en þeir voru allir
sýknaðir í héraðsdómi. Hér er fjallað um þá
ákæruliði sem Árni var sýknaður af í héraði:
7. töluliður – ljósaseríur
Í þessum lið ákæru er ákærði Árni sakaður
um að hafa dregið sér tvær jólaljósaseríur, sem
hann tók út hjá Dengsa ehf. í Reykjavík sam-
kvæmt reikningi 22. desember 2000 að fjárhæð
217.257 krónur og látið greiða af fjárveitingum
byggingarnefndar Þjóðleikhússins. Árni skýrði
svo frá að haustið 2000 hafi hann viljað auka við
jólaskreytingu og hringt í þjóðleikhússtjóra en
ekki náð til hans þar sem hann var erlendis. Þá
hafi hann pantað þessi ljós. Síðar hafi hann rætt
þetta lítillega við þjóðleikhússtjóra og fékk þau
svör að hann hefði ekki áhuga á þessu í bili. Árni
kvaðst þá hafa ákveðið að afpanta ljósin en þau
verið tilbúin og hann því tekið þau í sína vörslu
með það fyrir augum að koma þeim upp í leik-
húsinu ári síðar en það hafi dregist. Árni afhenti
þær lögreglunni 17. september 2001 er hann gaf
þar skýrslu. Í dómi Hæstaréttar segir að bæði
þjóðleikhússtjóri og umsjónarmaður leikhússins
hafi sagt að Árni hafi ekki rætt við þá um þessi
kaup. Það hafi ekki verið á verksviði bygging-
arnefndar Þjóðleikhússins að festa
kaup á slíkum ljósum og því síður á
verksviði Árna án samráðs við nefnd-
armenn. Ekkert styðji þá staðhæf-
ingu ákærða að ljósin hafi verið ætl-
uð leikhúsinu. Komin væri fram
nægileg sönnun um að hann hafi
dregið sér þessi verðmæti og var Árni sakfelld-
ur.
11. töluliður – þéttidúkur og lím
Í þessum lið ákæru er Árni sakaður um að
hafa dregið sér þéttidúk og lím, sem hann tók út
hjá Gróðurvörum ehf. í Reykjavík samkvæmt
reikningi 2. júlí 2001 að fjárhæð 173.658 krónur,
en reikninginn lét hann stíla á byggingarnefnd
Þjóðleikhússins vegna bílaplans og smíðaverk-
stæðis. Fram kom að þak smíðaverkstæðis leik-
hússins lak. Enginn forsvarsmanna leikhússins
bar þó að fyrirhugaðar hafi verið viðgerðir
vegna þessa, hvað þá hannaðar. „Í þessu ljósi er
afar ósennilegt að ákærði hafi sem formaður
byggingarnefndarinnar farið án vitundar nefnd-
armanna til að kaupa og taka út vörur til þess að
l
s
t
h
v
r
s
h
s
u
þ
ú
j
í
l
á
m
i
k
g
u
r
e
u
b
n
á
a
r
t
r
h
v
i
n
h
v
u
u
b
h
j
r
R
í
n
j
á
t
l
Refsing yfir Árna Johnsen þyngd úr 15 mánu
Hæstir
fjögu
Fjarstæðu-
kennd frásögn
af þéttidúk – en
samt sýknað
MEÐ GLERAUGUM
NEYTANDANS
Augnlæknar og sjóntækjafræð-ingar deila nú hart um þaðhvort sjóntækjafræðingar
eigi að fá að mæla sjón fólks, sem
þarf að fá sér gleraugu. Samkvæmt
lögum mega sjóntækjafræðingar
ekki gera sjónlagsmælingar og mega
eingöngu afgreiða gleraugu sam-
kvæmt tilvísun eða forskrift augn-
læknis.
Svona er þetta ekki í nágranna-
löndunum; þar mega sjóntækjafræð-
ingar víðast hvar afgreiða gleraugu
til fólks samkvæmt eigin sjónlags-
mælingu, með ákveðnum takmörk-
unum þó. Þannig gilda t.d. í Noregi
þær takmarkanir að ef grunur er um
augnsjúkdóm, skulu sjóntækjafræð-
ingar vísa viðkomandi til læknis,
ekki má afgreiða gleraugu til ungra
barna nema þau hafi fyrst farið til
augnlæknis, ekki má afgreiða þá sem
eiga við mjög mikla sjónskerðingu að
stríða o.s.frv.
Sjóntækjafræðingar telja að nú-
verandi löggjöf brjóti í bága við sam-
keppnislög. Þeir eru nú farnir að
mæla fyrir gleraugum, í trássi við
lög. Það er út af fyrir sig ekki til fyr-
irmyndar. En athyglisvert er í þessu
sambandi að sjóntækjafræðingar
hafa í nærri tuttugu ár mælt fyrir
snertilinsum, án þess að landlæknir
eða aðrir opinberir aðilar hafi haft út
á það að setja.
Stéttirnar tvær, sem hér deila,
halda því báðar fram með ýmsum
rökum að deilan snúist ekki um fjár-
hagslega hagsmuni þeirra. Það eru
auðvitað meira og minna tilbúin rök.
Með þeirri breytingu, sem sjón-
tækjafræðingar leggja til, myndu
þeir fá meiri viðskipti og tekjur, en
augnlæknar myndu missa spón úr
aski sínum. Alþingi, sem eitt getur
breytt lögunum, sem hér um ræðir, á
hins vegar ekki að horfa á sérhags-
muni, heldur setja gleraugu neyt-
andans á nefið og velta fyrir sér hvað
sé hagstæðast út frá almannahags-
munum.
Það blasir við að fyrir hinn dæmi-
gerða, fullorðna neytanda, sem
þyrfti að fá sér gleraugu eða endur-
nýja þau, væri bæði þægilegra og
ódýrara að geta fengið sjónlagsmæl-
ingu í gleraugnabúðinni. Þannig
væri neytandinn laus við bið eftir
tíma hjá augnlækni (sem oft er all-
nokkur) og hann þyrfti bara að fara á
einn stað en ekki tvo. Erlendur
ferðamaður, sem lenti í því að týna
gleraugunum sínum á Íslandi, þyrfti
ekki að þvælast til augnlæknis áður
en hann gæti fengið ný.
Samkvæmt ummælum Kristins
Kristinssonar sjóntækjafræðings í
Morgunblaðinu sl. miðvikudag munu
sjóntækjafræðingar ætla að taka
1.500–3.000 krónur fyrir sjónlags-
mælinguna. Í Morgunblaðinu í dag
kemur fram að gjald augnlækna fyr-
ir sjónlagsmælingu vegna gler-
augna, þar með talið viðtal og skoð-
un, er 3.800 krónur hjá augnlækni og
þar af greiðir „sjúklingurinn“ 3.620
kr., en hlutur skattgreiðenda er 180
kr. Fari jafnframt fram augnþrýst-
ingsmæling er heildarverðið 4.600
kr. og þar af er hluti neytandans
3.940 kr. en hluti skattgreiðenda 660
kr.
Það liggur í augum uppi að það er
hagstæðara fyrir einstaklinginn,
jafnt sem neytanda og sem skatt-
greiðanda, að vera laus undan þeirri
skyldu að fara til augnlæknis ef hann
vantar ný gleraugu.
Augnlæknar benda á að miklu
minna sé um það hér á landi en ann-
ars staðar að blinda vegna gláku eða
sykursýki sé ekki meðhöndluð og
þakka það núverandi kerfi, segjast
hafa mikilvægi lýðheilsu í huga frem-
ur en eiginhagsmuni þegar þeir legg-
ist gegn breytingum. Þetta er götótt
röksemdafærsla. Það á áreiðanlega
við um fjöldamarga aðra sjúkdóma,
að þeir yrðu meðhöndlaðir miklu fyrr
ef fólk væri skikkað til að fara til
læknis. Slíkar skyldur er bara ekki
hægt að leggja á fólk í frjálsu þjóð-
félagi, heldur verður að treysta ein-
staklingunum fyrir eigin velferð.
VITLAUSAR TÖLUR
Jóhannes Gunnarsson, lækninga-forstjóri Landspítala–háskóla-
sjúkrahúss, lýsti því yfir hér í
blaðinu 15. janúar sl. að heildsölu-
verð á svokölluðum S-merktum lyfj-
um, sem notuð eru á sjúkrahúsinu,
hefði hækkað um 28% á síðasta ári,
þrátt fyrir hagstæða gengisþróun.
M.a. var vísað til þessara ummæla
hér í leiðara blaðsins daginn eftir.
Eftir að Samtök verzlunarinnar
höfðu sent LSH harðort bréf, dró
lækningaforstjórinn þessi ummæli
sín til baka í blaðinu sl. þriðjudag
og orðaði það svo að „vissrar óná-
kvæmni hafi gætt“. Svo er haft eftir
Jóhannesi: „Þetta hafi verið kostn-
aðarhækkun en ekki verðhækkun á
lyfjum ein og sér. Inni í þessari
hækkun sé aukin notkun lyfja,
notkun á nýjum og dýrari lyfjum
auk verðbreytinga. Hann segir
þetta atriði það eina í málflutningi
forsvarsmanna Landspítalans þar
sem gætt hafi ónákvæmni.“
Þetta er auðvitað ekki nein óná-
kvæmni, heldur hrein og bein rang-
færsla, sem ruglaði allar umræður
um lyfjaverð hér á síðum blaðsins.
Það er afar umhugsunarvert að
þetta er a.m.k. í þriðja sinn á stutt-
um tíma, sem kolvitlausar tölur
koma frá opinberum stofnunum,
sem hafa á að skipa færustu sér-
fræðingum og menn telja sig eiga
að geta treyst. Stutt er síðan Hag-
stofan gaf út rangar tölur um arð-
semi fiskiskipaflotans og Háskóli
Íslands sendi frá sér kolrangan
samanburð á launum kynjanna.
Svona vinnubrögð leiða náttúrlega
til þess að fólk hættir að treysta
því, sem frá þessum stofnunum
kemur.