Morgunblaðið - 14.02.2003, Blaðsíða 19

MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 14. FEBRÚAR 2003 19
viðkomandi aðili hafi haft búsetu í
Englandi frá 1998 og með vísan til
þess hafi verið úrskurðað að hann
beri ekki fulla og ótakmarkaða
skattskyldu á Íslandi. Vitnar Ragn-
ar síðan orðrétt í eftirfarandi orð í
úrskurðinum: „Með hliðsjón af fyr-
irliggjandi upplýsingum og fram
komnum gögnum þykir sýnt, að xx
hefur stofnað til heimilis erlendis og
telst því ekki heimilisfastur hér á
landi í skilningi 1. gr. laga nr. 75/
1981, um tekjuskatt og eignarskatt,
sbr. 2. gr. laga nr. 21/1990, um lög-
heimili, og uppfyllir því ekki lengur
skilyrði ofangreindra lagaákvæða til
að bera fulla og ótakmarkaða skatt-
skyldu hér á landi frá 1. október
1998 að telja.“
Síðan heldur Ragnar áfram og
segir: „Ljóst er að í úrskurðarfram-
kvæmd hefur einkum verið litið til
raunverulegrar búsetu viðkomandi
skattaðila og fjölskyldu hans og
miðstöð persónuhagsmuna. Í 4. gr.
tvísköttunarsamningsins er sér-
staklega vikið að „miðstöð persónu-
hagsmuna“ og telja verður eins og
að framan greinir að miðstöð þeirra
hagsmuna skattaðilans sé í Eng-
landi en miðstöð fjármálalegra um-
svifa gætu talist víða en þó ekki á Ís-
landi umfram t.d. Guernsey eða
Bretland.“
Ráðgjöf ekki veitt hér
Mótmælt er þeim skilningi skatt-
rannsóknarstjóra að Jón Ólafsson
eigi að standa skil á skatti af ráð-
gjafargreiðslum hér á landi „þar
sem sýnt er að ráðgjöfin er ekki innt
af hendi hér á landi þótt JÓ komi
hingað til lands með reglubundnum
hætti til að sinna þeim stjórnar-
störfum sem teljast hluti ráðgjafar-
starfanna sem hann hefur skuld-
bundið sig til að sinna fyrir hönd
Inuit Enterprises,“ segir í bréfinu
þar sem andmælt er þeirri niður-
stöðu skattrannsóknarstjóra að
skylt sé að greiða tekjuskatt af ráð-
gjafargreiðslum sem Jón/Inuit Ent-
erprises hefur þegið vegna starfa
Jóns.
Í skýrslu sinni bendir skattrann-
sóknarstjóri á að stjórnarlaun falli
undir 2. tölulið 3. greinar laga um
tekju- og eignarskatt og að skv. tví-
sköttunarsamningi Íslands og Bret-
lands megi skattleggja stjórnarlaun
í því ríki sem slík laun eru greidd.
Ragnar segir þetta rétt og það veiti
íslenskum skattyfirvöldum mögu-
lega rétt til að skattleggja umrædd-
ar greiðslur hér á landi að því leyti
sem þau geti talist stjórnarlaun, en
hann bendir jafnframt á að um-
ræddar greiðslur geti ekki eingöngu
verið fyrir stjórnarlaun í fyrirtæk-
inu og vísar í því efni til úttektar á
stjórnargreiðslum í fyrirtækjum
sem skráð eru í Kauphöll Íslands.
„Það hefur legið fyrir að umrædd-
ar greiðslur skiptast í raun í tvo
þætti, þ.e. ráðgjafargreiðslur ann-
ars vegar og greiðslur fyrir bind-
ingu fjármagns hins vegar. Ef
skipta ætti ráðgjafargreiðslunum
upp í stjórnarlaun annars vegar og
ráðgjafargreiðslur hins vegar verð-
ur að gæta meðalhófs í því sambandi
sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/
1993. Þá hefur JÓ greitt skatta í
Englandi af störfum fyrir Inuit sem
innt eru af hendi í Englandi sem að
stærstum hluta eru vegna ráðgjaf-
arvinnu fyrir Norðurljós. Telja
verður sýnt að stór hluti þeirrar
vinnu sem JÓ vinnur fyrir Norður-
ljós eru ráðgjafarstörf sem ekki
geta talist flokkast undir hefðbund-
in stjórnarstörf. Þóknanir vegna
þeirra verða ekki taldar skattskyld-
ar hér á landi þrátt fyrir 2. tl. 3. gr.
laga nr. 75/1981 og vísast þar sér-
staklega til ákvæða tvísköttunar-
samnings Íslands og Bretlands en
samkvæmt honum eru það einungis
stjórnarlaun, sbr. 16. gr. tvísköttun-
arsamningsins, sem Ísland hefur
skattlagningarrétt á þeim tekjum
sem taldar eru upp í 2. tl. 3. gr. laga
nr. 75/1981.“
Dregur upp dökka mynd
Ragnar andmælir þeim ummæl-
um skattrannsóknarstjóra að Jón
Ólafsson hafi stofnað Inuit Enter-
prises með það eitt að markmiði, að
því er virðist að komast hjá skatt-
greiðslum. „Eins og áður hefur ver-
ið rakið sleppir skattstjóri allri eðli-
legri umfjöllun um flutning
skattaðilans frá Íslandi. Skattrann-
sóknarstjóri ítrekar þetta álit sitt á
mörgum stöðum í þessari umfjöllun.
Eðlilegt verður að telja að rann-
sóknaraðili reyndi að varpa ljósi á
atriði varðandi þennan tilflutning og
að hann teldi þá upp atriði sem telja
verður falla að eðlilegum rekstrar-
tilgangi og svo atriði sem teldust
geta verið skattasniðganga eða und-
anskot ef um það væri að ræða. Í
umfjöllun sinni um aflandsfélög og
sjóði (trust) ber allt að sama brunni.
Skattrannsóknarstjóri dregur upp
afar dökka mynd af aflandsfélögum,
fjallar iðulega um skattsvik í sömu
andrá og fjallað er um starfsemi af-
landsfélaga. Í þessu sambandi verð-
ur að taka það fram að mjög öflug
atvinnustarfsemi fer fram á mörg-
um af þeim svæðum sem svokölluð
aflandsfélög eru rekin á. Á það sér-
staklega við um Ermarsundseyjarn-
ar. Í langflestum tilvikum er ekkert
við þessa starfsemi að athuga en
hins vegar búa þessi félög við hag-
stæða skattlagningu að því er varð-
ar almenna tekjuskatta. Af þeim
ástæðum hafa fjölmargir aðilar sett
upp starfsemi á slíkum stöðum og
má þar nefna sem dæmi íslensku
bankana, þ. á m. þá banka sem þar
til fyrir skömmu voru í eigu ríkisins.
Grundvallaratriðið er að starfsemi
þessara félaga er í langflestum til-
vikum lögleg og eðlileg og félögin
lúta reglum þeirra landa sem lög-
sögu hafa yfir þeim, þ. á m. Íslands,
komi til þess að starfsemi þeirra
teygi anga sína til Íslands með þeim
hætti að fallið getur undir lögsögu
Íslands.“
Greitt skatta á Englandi
Þá segir í bréfinu að það sé í
grundvallaratriðum rétt hjá skatt-
rannsóknarstjóra að hlutverk Inuit
Enterprises hafi í meginatriðum
verið annars vegar eignaumsýsla og
hins vegar ráðgjafarstarfsemi. „JÓ
hefur og reiknað sér tekjur og greitt
skatta og skyldur þar af á Englandi
vegna greiðslna til hans frá Inuit
Enterprises,“ segir í andmælunum.
„Varðandi umfjöllun um að Inuit
Enterprises hafi innheimt ráðgjaf-
argreiðslur án samnings við þá lög-
aðila sem um ræðir þá liggur fyrir
að JÓ framseldi fyrri samninga til
Inuit í tengslum við flutning sinn af
landi brott á árinu 1998,“ segir þar
ennfremur.
„Varðandi eignarhaldið að Inuit
Enterprises þá liggur fyrir að JÓ er
raunverulegur eigandi alls eigin fjár
félagsins. Hugtakið „beneficial own-
er“ hefur verið notað um stöðu hans
þar sem aðilar á vegum Rotschild-
bankans eru skráðir hluthafar í fyr-
irtækinu fyrir hönd „beneficial own-
er“. Þetta er algengt fyrirkomulag á
Ermarsundseyjunum. Óljóst er
hvernig beri að fara með þetta að ís-
lenskum rétti en í raun er ekki um
annað að ræða en venjulegt hluta-
félag sem JÓ er eini hluthafinn í en
til hægðarauka og að ákveðnu leyti
til tryggingar fyrir framkvæmda-
stjóra félagsins eru aðilar á þeirra
vegum skráðir hluthafar í félaginu.“
Ekki launþegasamband
Ragnar mótmælir þeirri niður-
stöðu skattrannsóknarstjóra að um
launþegasamband sé að ræða á milli
skattaðilans og Norðurljósa. „Ekki
verður fallist á það. Í fyrsta lagi
verður að benda á að JÓ hefur
skuldbundið sig til að vinna ekki
fyrir annan aðila en Inuit Enter-
prises sem hefur einkarétt á því að
selja þjónustu Jóns Ólafssonar.
[Vitnar hann í því sambandi til
samnings sem undirritaður var 21.
júlí 1999 og til tilvísunar í sam-
bankalánssamningnum.] Framan-
greindur samningur er í fullu gildi
og ekkert óeðlilegt við hann þótt
hann sé á milli tengdra aðila. Slíkir
samningar eru tíðkanlegir víða í fyr-
irtækjum þar sem seld er út þjón-
usta einstakra manna. Benda verð-
ur á að þjónusta ýmissa sérfræðinga
er seld út á tímagjaldi m.v. raun-
verulega veitta þjónustu, þeir hafa
oft á tíðum aðstöðu hjá sínum
stærstu viðskiptavinum, sbr. t.d.
endurskoðendur stærstu fyrir-
tækja. Fyrirtækið sem um ræðir og
stjórnendur þess hafa hins vegar
ekki boðvald yfir þessum þjónustu-
samningum með beinum hætti, ekki
að öðru leyti en kveðið er á um í
samningi aðila. Samningur Inuit
Enterprises að þessu leyti er ekki
ósvipaður mörgum þjónustusamn-
ingum endurskoðenda, lögmanna,
verkfræðinga, ýmissa iðnaðar-
manna, ráðgjafa o.fl. Þessir aðilar
sinna iðulega þeim verkum sem upp
koma hverju sinni og tengjast þjón-
ustusviði þeirra án þess að hvert
einstakt verk sé tilgreint sérstak-
lega. Þeir fá iðulega aðstöðu og af-
not af áhöldum og tækjum þess fyr-
irtækis sem unnið er fyrir.
Lögmaður stórs fyrirtækis t.d. sinn-
ir þeim lögfræðiverkefnum sem upp
koma hverju sinni en ekki er þar
með sagt að hann sé launþegi þess
fyrirtækis sem um ræðir. Benda
verður á eins og víða kemur fram í
skýrslu skattrannsóknarstjóra að
JÓ hefur sinnt sambærilegri þjón-
ustu fyrir aðra aðila, ýmist persónu-
lega og þá með sérstöku samþykki
Inuit Enterprises, sbr. stjórnarstörf
fyrir Íslandsbanka eða fyrir hönd
Inuit, sbr. stjórnarstörf í Kundkraft
og fleiri fyrirtækjum. Þjónusta
skattaðilans/Inuit Enterprises er
veitt á starfsstöð Norðurljósa ef
henta þykir en ella á öðrum stöðum
eftir hentugleikum, þ. á m. í Eng-
landi og JÓ sinnti á tímabili þessum
störfum í aðstöðu sinni við Lauga-
veg í Reykjavík. Í þessu sambandi
verður ennfremur að benda á að JÓ
hafði í hyggju að byggja upp alþjóð-
lega ráðgjafarþjónustu í tengslum
við flutning sinn af landi brott árið
1998 og hefur Inuit Enterprises að
hluta til starfað sem slíkt fyrirtæki
og að hluta til sem fjárfestingar-
félag. Þá hefur JÓ greitt skatta í
Englandi af greiðslum frá Inuit
Enterprises sem að hluta til eru
vegna þeirrar þjónustu sem JÓ veit-
ir Norðurljósum. Samkvæmt fram-
ansögðu er mótmælt þeim ályktun-
um sem skattrannsóknarstjóri
dregur um eðli réttarsambands
skattaðilans og Norðurljósa,“ segir í
andmælunum.
Greiðslur Kundkraft Sverige
Ragnar fellst ekki á þau rök
skattrannsóknarstjóra að greiðslur
vegna stjórnarsetu í Kundkraft
Sverige AB eigi að teljast Jóni til
persónulegra tekna. „Þar að auki
verður að benda á að ef umræddar
greiðslur yrðu taldar stjórnarlaun
þá á Ísland ekki skattlagningarrétt
þeirra vegna sbr. sænsk skattalög
og samninga sem Svíþjóð hefur gert
um að komast hjá tvísköttun. Þar að
auki bar JÓ ekki fulla og ótakmark-
aða skattskyldu á þeim tíma sem
greiðslur þessar voru inntar af
hendi og voru greiðslurnar einnig af
þeirri ástæðu ekki framtalsskyldar
hér á landi,“ segir í bréfinu.
Þá er á það bent að Jón Ólafsson
hafi skilað framtali vegna tekjuárs-
ins 2001 í kærufresti hinn 30. ágúst
2002 og þar hafi stjórnarlaun frá Ís-
landsbanka verið talin fram. Ragnar
vísar einnig á bug samantekt skatt-
rannsóknarstjóra um fjárhæð skatt-
skyldra tekna Jóns Ólafssonar m.a.
með þeim rökum að Jón hafi ekki
verið launþegi þeirra fyrirtækja
sem um ræði, hann hafi ekki borið
fulla og ótakmarkaða skattskyldu á
Íslandi og greiðslurnar voru fyrir
annað og meira en persónulegt
vinnuframlag hans.
Hlunnindi ekki skattskyld
„Óeðlilegt er með öllu af skatt-
rannsóknarstjóra að reikna framan-
greindar greiðslur skattaðilanum
sem launatekjur í því ljósi að þær
hafa ekki verið inntar af hendi síðan
í mars 2001 og ljóst af svokölluðu
„stand still agreement“ sem skatt-
rannsóknarstjóri hefur undir hönd-
um að greiðslur verða ekki inntar af
hendi nema tiltekin skilyrði verði
uppfyllt. Á þetta minnist skattrann-
sóknarstjóri ekki í skýrslu sinni. Í
þessu sambandi þykir rétt að benda
á að 60. gr. laga nr. 75/1981 hefur,
frá því að staðgreiðslukerfi skatta
var tekið upp, verið skýrð á þann
veg að launatekjur teljist skatt-
skyldar á því ári sem þær eru inntar
af hendi. Er það í samræmi við 16.
gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu
skatts á fjármagnstekjur. Telja
verður að þetta sé enn ein vísbend-
ingin um skort á hlutlægni skatt-
rannsóknarstjóra og um leið skýrt
brot á meðalhófsreglu stjórnsýslu-
réttar,“ segir einnig í andmælabréf-
inu.
Þar segir einnig að Jón Ólafsson
hafi talið fram bifreiðahlunnindi í
Englandi og greitt af þeim skatta og
skyldur. Er því andmælt að hlunn-
indi vegna afnota bifreiða hér á
landi séu skattskyld hjá skattaðil-
anum hér á landi.
Þá er því haldið fram að Jón hafi
talið líftryggingariðgjöld fram til
skatts í Englandi og greitt af þeim
skatta og skyldur þar í landi.
Um vinnuframlag Ingunnar Hall-
dórsdóttur segir í andmælabréfinu
að það hafi að öllu leyti verið fyrir
Norðurljós og dótturfélög þess og
er því mótmælt að um skattskyld
hlunnindi sé að ræða hjá Jóni Ólafs-
syni persónulega. Um launa-
greiðslur til Barbel Gamsu segir:
„JÓ hefur talið þessi hlunnindi fram
til skatts í Englandi og greitt af
þeim skatta og skyldur þar í landi.
Ekki verður talið að Ísland eigi
skattlagningarrétt vegna þessara
tekna.“
Virðir ekki meginreglur
Í umfjöllun um sölu hlutabréfa í
Skífunni ehf. segir m.a. í andmæla-
bréfinu að unnið hafi verið að und-
irbúningi sölunnar í tengslum við
stofnun Inuit Enterprises. Hins
vegar sé öll umfjöllun skattrann-
sóknarstjóra um þessi atriði ský-
Gagnrýni á
málsmeðferð

Í andmælum segir að þess hafi ekki
verið gætt að veita Jóni Ólafssyni vitn-
eskju í smáatriðum um eðli og orsök
þeirrar ákæru sem hann sæti, eins og
mælt sé fyrir um í Mannréttinda-
sáttmála Evrópu. Jón hafi ekki sætt
réttlátri málsmeðferð.
Grundvöllur
rannsóknarinnar

Skattrannsóknarstjóri er sakaður
um að hafa hundsað gögn er varða
skattskil Jón Ólafssonar í Englandi og
gögn og upplýsingar um búsetu hans og
fjölskyldu hans þar.
Um skattskyldu
á Íslandi

Jón Ólafsson tilkynnti sig formlega
skattskyldan í Bretlandi 1. október
2002. Fullyrt er í andmælunum að
framtalsgerð þar í landi fyrir árin
1998–2001 sé lokið og sérfræðingar í
Bretlandi telji engan vafa á að Jón sé
skattskyldur í Englandi frá 1998.
Greiðslur frá Inuit Enterprises

Ragnar segir Jón Ólafsson hafa
greitt skatta og skyldur í Englandi af
greiðslum sem hann hefur fengið frá
Inuit Enterprises vegna starfa í þágu
þess. Hann hafi einnig tilgreint í skatt-
framtölum í Englandi allt varðandi fast-
eignaviðskipti og lántökur hjá Inuit
Enterprises.
Samband Jóns
og Norðurljósa

Ekki er fallist á að um launþega-
samband sé að ræða á milli Jóns Ólafs-
sonar og Norðurljósa. Bent er á að Jón
hafi skuldbundið sig til að vinna ekki
fyrir annan aðila en Inuit Enterprises
sem hafi einkarétt á að selja þjónustu
Jóns Ólafssonar.
Sala hlutabréfa í Skífunni ehf.

Andmælt er að framsal eignarhluta í
Skífunni ehf. hafi verið gert til mála-
mynda. Söluverð hafi verið í samræmi
við það sem Jón taldi eðlilegt markaðs-
verð á þeim tíma. Miða verði við kaup-
verð skv. samningnum eða innra virði,
sem nam 102 millj. í árslok 1997.
Andmælt