Morgunblaðið - 21.02.2003, Síða 36

MINNINGAR
36 FÖSTUDAGUR 21. FEBRÚAR 2003 MORGUNBLAÐIÐ
É
g er að hugsa um að
tala alvarlega yfir
hausamótunum á
honum Lilla klif-
urmús næst þegar
ég næ í skottið á honum. Helst vildi
ég boða til hópfundar í Hálsaskógi.
Alla vega mun ég taka geisladisk-
inn með ævintýrinu um dýrin þar
úr umferð á mínu heimili. Boð-
skapur Lilla og félaga er nefnilega
alls óviðeigandi, og ef marka má
umræðu um hollustu undanfarið,
jafnvel rangur. Svo ég vitni í Lilla
sjálfan sem í áratugi hefur sungið
ásamt vinum sínum í Hálsaskógi:
„Þeir sem
bara borða
kjöt og bjúgu
alla daga/þeir
feitir verða,
flón af því og
fá svo illt í
maga./En gott er að borða gul-
rótina, grófa brauðið, steinseljuna,/
krækiber og kartöflur og kálblöð
og hrámeti./Þá fá allir mettan
maga, menn þá verða alla daga/eins
og lömbin út í haga, laus við slen og
leti.“
Nei, heyrðu nú litla klifurmúsin
þín. Hefur þú ekki heyrt um Atk-
ins-kúrinn? Hefur þú ekki heyrt að
kolvetni skuli forðast sem heitan
eldinn ef koma á línunum í lag,
strax í dag? Feitt kjöt er hins vegar
bráðhollt og bjúgu gætu því aftur
farið að njóta vinsælda, hversu
furðulegt sem það kann að hljóma.
Atkins-kúrinn byggist nefnilega á
því að borða nægju sína af öllu
nema kolvetnum. Sleppa verður því
brauði, kartöflum, hrísgrjónum,
pasta, morgunkorni og flestum
mjólkurvörum. Ekki er heldur
æskilegt samkvæmt kúrnum að
neyta ávaxta og aðeins takmarkaðs
magns grænmetis.
Torbjörn Egner, höfundur Dýr-
anna í Hálsaskógi, er samkvæmt
þessu barn síns tíma. Hann hélt í
alvörunni að brauð væri barasta
hollusta og kjötið skyldi forðast!
Hann gerði sér heldur enga grein
fyrir því að grænmeti er ekki endi-
lega sama og grænmeti, sumu skal
sneiða hjá skuli aukakílóin fá að
fjúka. En við fyrirgefum nú Tor-
birni þessa yfirsjón enda Atkins-
kúrinn og aðrir kúrar sem boða kol-
vetnissnautt fæði ekki þekktir þeg-
ar hann blés fyrst lífi í Lilla, Mikka
og félaga. Það er samt sorglegt að
sjá nú loks sannleikann: Mikki ref-
ur hafði rétt fyrir sér! Hvers kyns
kjöt er barasta hið besta mál en
burt skal brauðið fara og sömuleið-
is aðrar kolvetnabombur.
Atkins-kúrinn er ekki nýr af nál-
inni. Það hefur tekið hann tíma að
festa sig í sessi. Það eru nefnilega
ekki allir jafnhrifnir af honum þó að
fræga fólkið í Hollywood og nokkr-
ir pólitíkusar á Íslandi mæli ein-
dregið með honum (auk auðvitað
fjölda annarra). Næringarfræð-
ingar segja hann ekki henta öllum
en sífellt fleiri hafa viðurkennt að
hann geti hjálpað ákveðnum hópi
fólks til að ná tökum á þyngdinni.
Um það skal ekki deilt hér en í
fljótu bragði virðist þessi umtalaði
kúr hafa kollvarpað fyrri hug-
myndum um hvað er hollt og hvað
er hreint og beint óhollt og hvernig
best sé að komast í flott form.
Burt séð frá Atkins-kúrnum
virðast næringarfræðingar og aðrir
sem að þessum málum koma ekki
geta komið sér fyllilega saman um
hvað skuli flokkast undir hollustu.
Er það sykur sem á að forðast?
Eða er það fitan? Eru það þolæf-
ingar sem eru bestar eða eru það
styrktaræfingar? Er best að æfa
eldsnemma á morgnana, um miðj-
an daginn eða seint á kvöldin? Eru
næringardrykkir óhollir eða allra
meina bót? Flestir eru samt sam-
mála um að mikil hreyfing, hvenær
svo sem hún er stunduð, og hófsemi
í mat og drykk skili bestum árangri
til langframa þó að ýmsir „kúrar“
séu góðir og gildir í styttri tíma.
Dýrin í Hálsaskógi eru því ekki í
bráðri hættu fari þau eftir laginu
góða. Þetta hefur þó allt saman
ruglað mig svolítið í ríminu.
Ég hef heyrt því fleygt að við
séum komin alltof langt frá frum-
eðlinu, mannslíkaminn sé gerður til
að erfiða. Öll þessi kyrrseta, hlýju
og góðu húsin okkar og ýmislegt
fleira, hefur hjálpast að við að gera
okkur að nútímamanninum; feitu
og vöðvarýru slytti sem kann best
við sig fyrir framan sjónvarpið í al-
gjörri afslöppun.
En þar sem sífellt koma fram
nýjar uppgötvanir á heilsusviðinu
má velta ýmsu skemmtilegu fyrir
sér. Ef það er best að hverfa til for-
tíðar, ganga sem mest undir berum
himni, hafa ekki ofnana á heimilinu
á fullu stími og taka sem mest á því
í dagsins önn, er kannski líka mein-
hollt að vera svolítið hræddur ann-
að slagið? Kannski bara skít-
hræddur? Ég get ekki ímyndað
mér annað en að frummenn hljóti
alltaf að hafa haft varann á sér, á þá
var ráðist úr öllum áttum af öðrum
mönnum jafnt sem grimmum dýr-
um merkurinnar. Er kannski til í
dæminu að þessi hræðsla hafi
hleypt af stað einhverjum efna-
skiptum í líkamanum sem hafi gert
okkur feyki gott? Eða er málið
kannski það að nútímamaðurinn
sefur alltof mikið? Verðum við leti-
haugar ef við sofum lengur en þrjá
tíma? Ég get satt best að segja ekki
ímyndað mér að frummenn hafi
sofið frameftir. Kannski er það
bara tóm della að við þurfum að ná
samfelldum djúpsvefni. Hver veit?
Getur svo verið að það sé bissness í
því í framtíðinni að hræða fólk, láta
því bregða á ótrúlegustu stöðum og
tímum? Bregðiþjónustan ehf.
myndi auglýsa: „Tryggjum
hræðslu í dagsins önn. Höfum ára-
langa reynslu af að skjóta fólki
skelk í bringu.“ Innbrotsþjófar
fengju nýtt hlutverk og tækju laun
fyrir. Þetta allt saman myndi herða
okkur og gera okkur ögn „frum“-
legri. Eða verða til þess að við fáum
öll hjartaáfall fyrir aldur fram, því
fáir halda því fram að frummað-
urinn hafi verið langlífur, bless-
aður. Dó hann kannski úr hræðslu?
Mun bíða með stofnun Bregðiþjón-
ustunnar ehf. um sinn en tel mig
hér með hafa einkarétt á hugmynd-
inni.
Er gott
að borða
gulrótina?
Það er samt sorglegt að sjá nú loks
sannleikann: Mikki refur hafði rétt fyrir
sér! Hvers kyns kjöt er barasta hið besta
mál en burt skal brauðið fara og sömu-
leiðis aðrar kolvetnabombur.
VIÐHORF
Eftir Sunnu Ósk
Logadóttur
sunna@mbl.is
✝ Lárus Jóhanns-son fæddist að
Hlíð í Mjóafirði 1.
október 1909, Suður-
Múlasýslu. Hann lést
á sjúkradeild Heil-
brigðisstofnunar
Austurlands á Egils-
stöðum 7. febrúar
síðastliðinn. Foreldr-
ar hans voru Jóhann
Jóhannsson, vélstjóri
í Mjóafirði, f. á Krossi
í Mjóafirði 28. apríl
1876, d. 1919, og
kona hans Róshildur
Jónsdóttir, f. í Mosa-
koti á Síðu, Vestur-Skaftafellssýslu
2. ágúst 1877, d. 30. september
1968. Föðurforeldrar: Jóhann Jóns-
son, bóndi í Mjóafirði, og kona hans
Sigríður Magnúsdóttir. Móðurfor-
eldrar: Jón Þórarinsson, forsöngv-
ari og bóndi í Mosakoti og víðar, og
kona hans Sigríður Lárusdóttir frá
Mörtungu á Síðu. Lárus var fjórði í
aldursröð sjö systkina. Auk hans
eru nú látin Matthildur, Sigríður,
Vilhjálmur Svan og Sigurlaug en
eftir lifa systurnar Guðlaug og Jó-
hanna.
Kona Lárusar var Margrét Þór-
arinsdóttir, f. 6. september 1909, d.
13. október 1983. Þau giftust 17.
október 1936. Foreldrar hennar
voru Þórarinn Guðmundsson skip-
stjóri, f. að Hlíð í Garðahreppi í
Gullbringusýslu 29. nóvember
1872, d. 29. ágúst 1951, og kona
hans Ragnheiður Jónsdóttir, f. á
Arkarlæk í Skilmannahreppi í
Borgarfirði 24. júní 1876, d. 6. jan-
úar 1923. Þau bjuggu lengst af í
Ánanaustum í vesturbæ Reykjavík-
ur og voru við þann stað kennd.
Varð þeim ellefu barna auðið. Þau
eru nú öll látin nema Áslaug
Boucher.
Börn þeirra Lárusar og Mar-
grétar eru fjögur: 1) Þórarinn,
ráðunautur hjá Búnaðarsambandi
Austurlands á Egilsstöðum, f. 21,
jan. 1940, eiginkona Guðborg Jóns-
dóttir, börn þeirra eru: a) Jón
Phone, Parisha og Mustafa. Þau búa í
Sacramento í Bandaríkjunum. 4) Jó-
hanna, húsfreyja á Brekku í Mjóa-
firði, f. 16. okt. 1948. Maður hennar
er Sigfús Mar Vilhjálmsson, útvegs-
bóndi á Brekku og hreppstjóri í Mjóa-
firði. Börn þeirra: a) Ingólfur, fisk-
eldisfræðingur og verkstjóri hjá
Sæsilfri, eiginkona Kristín Kjartans-
dóttir, börn þeirra Róshildur og
Hjalti Mar. b) Lárus vélvirkjameist-
ari, sambýliskona Birgit Þórðardótt-
ir. c) Margrét skólastjóri, eiginmaður
Sigurður Kári Sigfússon, þau skildu.
Dóttir þeirra Ástrún Jóhanna, sam-
býlismaður Guðjón Halldórsson
starfsmaður Sæsilfurs. d) Anna Guð-
rún, sambýlismaður Guðmundur Val-
ur Ríkharðsson starfsmaður Sæsilf-
urs. Sonur þeirra er Sigfús Valur.
Lárus ólst upp hjá foreldrum sín-
um í Mjóafirði þar til faðir hans fórst
með mótoskipinu Rigmor í ársbyrjun
1919. Fluttist það ár með móður sinni
og systkinum norður í land. Hóf sjó-
mennsku fyrir alvöru 15 ára gamall.
Eftir það lá leiðin með sjómennsk-
unni í gegnum Iðnskólann í Reykja-
vík, vélvirkjanám í Teknisk Selskabs
Skole og sveinspróf hjá Burmester &
Vain í Kaupmannahöfn 1933. Hann
lauk vélstjóraprófi frá Vélstjóraskól-
anum í Reykjavík 1935. Meistararétt-
indi fékk hann 1943 eftir að hafa m.a.
verið 1. vélstjóri á Kveldúlfstogaran-
um bv. Skallagrími og verkstjóri hjá
Rafha hf. í Hafnarfirði. Hann hóf síð-
an störf sem vélvirki hjá olíufélaginu
Skeljungi, þar sem hann starfaði
samfleytt 1942–90. Eftir að Margrét
kona hans dó var stutt fyrir Lárus í
félagsskap og skjól hjá Gunnsteini
syni sínum og fjölskyldu, hvort sem
var á heimili þeirra, í laxveiðiferðir
eða í störfin á Skóstofunni. Atvik
höguðu því svo að hann bjó rúmlega
fjögur síðustu æviár sín, lengst af við
góða heilsu, á Egilsstöðum, nærri
heimahögum sínum í Mjóafirði, þar
sem hann var ætíð aufúsugestur. Það
var Lárusi fagnaðarefni að fá yngsta
son sinn, Halldór, í heimsókn frá
Bandaríkjunum síðastliðið haust og
báðum dýrmætt. Hann naut síðan ná-
lægðar og umhyggju fjölskyldna
yngsta barnsins, Jóhönnu, og þess
elsta, Þórarins, þar til yfir lauk.
Útför Lárusar verður gerð frá Bú-
staðakirkju í dag og hefst athöfnin
klukkan 13.30.
Helgi, rithöfundur og
yfirhönnuður hjá tölvu-
fyrirtækinu Funcom í
Ósló. Sambýliskona 1.
Birgitta Jónsdóttir
listakona, þau slitu
samvistum. Dóttir
þeirra er Guðborg Gná
og sonur Birgittu Nept-
únus Egilsson. Sam-
býliskona Barbro
Lundberg kennari.
Sonur þeirra er Bjarki
Mar og sonur Barbro
Sindre. b) Rúnar Þór,
rithöfundur, bók-
menntafræðingur og
leikjahönnuður hjá Funcom í Ósló,
eiginkona María Huld Pétursdóttir,
íslensku- og rússneskufræðingur.
Sonur þeirra er Ásþór Loki. c) Mar-
grét Lára, söngkona og stuðnings-
fulltrúi. d) Pétur Örn nemi, unnusta
hans er Þóra Guðmannsdóttir söng-
kona. Fyrir átti Þórarinn með Guð-
rúnu J. Kjerúlf dótturina Kristínu,
lektor í hjúkrunarfræði við Háskól-
ann á Akureyri, sambýlismaður Ív-
ar Aðalsteinsson tónmenntakenn-
ari. Börn þeirra eru Andri og
Þorbjörg Ída. 2) Gunnsteinn skó-
smíðameistari, f. 25. maí 1941, eig-
inkona hans er Guðbjörg Ólafsdótt-
ir, börn þeirra eru: a) Lárus,
meistari í sjúkraskósmíði, kona
Dagmar Rósa Guðjónsdóttir, hjúkr-
unarfræðingur og kennari, synir
þeirra Guðjón Örn, Gunnsteinn og
Jóhann Birgir. Fyrir átti Lárus með
Dagnýju Þrastardóttur, húsgagna-
smiði og glerlistakonu, soninn Ósk-
ar Þór skósmið. b) Ólafur Grétar
ljóðskáld og heimspekingur. c)
Kjartan stoðtækjafræðingur. 3)
Halldór skipstjóri, f. 17. jan. 1944.
Fyrri kona hans var Ragnhildur
Árnadóttir sjúkraliði, þau skildu.
Sonur þeirra er Ásgeir matreiðslu-
meistari. Fyrir átti Ragnhildur son-
inn Árna Eðvaldsson húsasmið, eig-
inkona Inger María Erlingsdóttir
prentari. Börn þeirra Vilma Ýr og
Ísar Mar. Seinni kona Halldórs er
Asieh Ása Fadai. Börn hennar eru
Í minningargrein um mann á tí-
ræðisaldri, sem hefur lifað mesta
umbrotaskeið gjörvallrar mann-
kynssögunnar á nánast öllum svið-
um, verður fátt eitt valið af þeim
stóra vettvangi og ekkert krufið til
mergjar. Nægir þar að nefna
tæknibyltinguna og hin gjör-
breyttu viðhorf frá því að bláfátæk
sjö barna móðir á örreytiskoti
austur á Mjóafirði missir skyndi-
lega eiginmann sinn og fyrirvinnu
í hafið í lok fyrra stríðs og þar til
nú í byrjun nýrrar aldar. Fljótt á
litið er siðferði mannsins líklega
það eina, sem ekki hefur náð að
þroskast á þessu tímabili, þegar
litið er til blómaskeiðs stríðsæs-
ingamanna um þessar mundir
þrátt fyrir reynslu stríðshörmunga
síðustu aldar. Lárus, faðir og
tengdafaðir okkar, sem festum
þessi orð á blað, fylgdist lengst af
vel með því sem var að gerast nær
og fjær og hafði sínar skoðanir á
hlutunum. Honum leist ekki á blik-
una og hafði áhyggjur af fólki, sem
nú fæðist inn í ofurtæknivæddan
og eiturlyfjabrenglaðan heim, sem
fátt bendir til að ráðamenn hafi
öðlast þroska til að stjórna. Hann
sagðist stundum vera hættur að
skilja framvinduna, á sama hátt og
fólk á miðjum aldri og þaðan af
yngra gæti með engu móti skilið
aðstæður, sem fólk á hans aldri
hefði mátt reyna.
Lárus var meðalmaður á hæð,
og þótti glæsimenni og hraustur
vel, enda af slíku fólki kominn og
má geta þess að faðir hans, Jó-
hann, var í Mjóafirði nefndur
„hinn sterki“. Hann var röskur við
vinnu og laghentur svo af bar og
lagði allan metnað sinn í að leysa
verk sín vel af hendi. Hann var
dagfarsprúður og seinþreyttur til
vandræða, enda þolinmæði ríkur
þáttur í skapgerðinni og þéttur
fyrir. Þá sjaldan hann skipti skapi
fór það ekki framhjá neinum.
Hann hafði hins vegar vel þrosk-
aða kímnigáfu, sem létti honum og
viðstöddum lífið alveg til hins síð-
asta.
Lárus var lánsamur í einkalífi
sínu. Þau Margrét voru vissulega
að mörgu leyti ólík, hún fremur ör-
gerð og í eðli sínu mjög hress og
glaðsinna og mikill morgunhani,
en hann jafnlyndur, og var yfirleitt
ekki kominn í essið sitt fyrr en
undir miðnætti. Þau virtust hins
vegar bæta hvort annað upp og
voru samhent í hjónabandinu.
Einkennandi var hversu fagn-
andi þau hjón bæði tóku á móti
fjölskyldu sinni og vinum, þegar
þá bar að garði, og verða þess var,
hve sá fögnuður var einlægur,
fölskvalaus og fullur ástúðar og
væntumþykju. Það er ógleyman-
legt og auðfundið hve sterklega
einmitt þessi eiginleiki dregur
fram og viðheldur hinu góða og já-
kvæða í samskiptum fólks, ekki
síst ef eitthvað hefur bjátað á í
þeim efnum.
Lárus var ætíð boðinn og búinn
ef einhvers þurfti með. Skipti þá
ekki máli af hvaða toga sú aðstoð
var, huglæg, verkleg eða efnahags-
leg. Það var raunar með ólíkindum
hvers þessi sívinnandi daglauna-
maður var megnugur þótt afl þess,
sem með þurfti, fjármagn, vantaði.
Í þeim efnum gekk hann örugg-
lega oft nærri sjálfum sér, en það
sá enginn á honum, en þeir ófáu,
sem þeirrar aðstoðar nutu, muna
viðkvæði hans eitthvað á þessa leið
við slík tækifæri, „það er alltaf nóg
til af aurum, það er ekki vanda-
málið“. Aldrei var spurt um endur-
gjald og helst ekki við því tekið
nema í mesta lagi í formi þeirra
gæða, sem erfiðast hefur reynst að
leggja undir mælistiku, og út-
leggst „bara að virða það“. Og það
var heldur ekki kallað eftir því,
enda örlaði ekki á öðru en að gerð-
ur greiði af hans hálfu væri al-
gjörlega skilyrðalaus.
Lárus hafði góðan listasmekk,
einkum á tónlistarsviðinu, og bar
söng þar hæst. Sjálfur lék hann á
fiðlu og mandólín á sínum yngri
árum, auk þess sem hann hafði fal-
lega og mikla tenórrödd, og söng
m.a. í kvartett þegar hann var til
sjós. Því miður flíkaði hann þess-
ari náðargáfu sinni allt of lítið eftir
að brauðstritið fyrir fjölskylduna
hófst og tók allan hans tíma. Það
var m.a. í söngnum sem áhugasvið
þeirra hjóna komu saman enda
hafði Margrét gaman af söng og
hafði bjarta rödd.
Lárus elskaði sjó, dáði sjó-
mennsku og fiskirí. Hann hefur
því áreiðanlega þurft að beita öll-
um sínum sjálfsaga til að fara í
land við upphaf seinni heimsstyrj-
aldar, eftir meira og minna óslitna
sjómennsku og kynni af henni nán-
ast frá blautu barnsbeini.
Þannig varð hann við ósk móður
sinnar, sem hafði misst mann sinn
í lok fyrra stríðs, og konu sinnar,
sem bar nú þeirra fyrsta barn
undir belti. Sem dæmi um þrá sína
eftir hafinu minntist hann oft á
það, þegar hann bjó innan við
fermingu með móður sinni og
systkinum í Mjóadal í Laxárdal,
húnvetnskum dal langt inni í landi.
Þá gekk hann gjarna á hæsta
fjallstindinn upp af bænum, þegar
gott var skyggni, í þeirri von að
sjá sitt heittelskaða haf.
Lárusi líkaði vel að vinna hjá
Skeljungi, enda stutt frá heimili
hans, Einarsnesi 56 (sem þá hét
Þvervegur 16) og eignaðist þar
góða vini og starfsfélaga. Ekki var
nær því komist að „vera til sjós á
þurru landi“ en á aðalvinnustað
hans í Shellstöðinni í Skerjafirði.
Hagaði þannig til, að vinnuborð
hans í smiðjunni var við stóran
glugga, sem vissi suður yfir fjörð-
inn, og í brælu á flóðinu skullu
ránardætur á stöðvarveggnum,
LÁRUS
JÓHANNSSON