Morgunblaðið - 07.09.2003, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 07.09.2003, Blaðsíða 30
SKOÐUN 30 SUNNUDAGUR 7. SEPTEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ LAXELDI í sjókvíum við Ísland hefur vaxið á ný á allra síðustu ár- um. Standeldisstöðvar sem áður ólu lax í kerum á landi ala nú seiði upp í nokkur hundruð gramma lax sem fluttur er út í sjókvíar. Sjó- kvíareksturinn er aðallega á Aust- fjörðum en einnig á Vestfjörðum og í Eyjafirði. Mest um- svif eru í Mjóafirði, en einnig hefur eldi í stórum stíl verið leyft í Berufirði og Reyðarfirði. Leyfi fyrir minna eldi eru annars staðar. Laxeldið hefur verið umdeilt vegna hættu sem stafað getur frá því. Neikvæð áhrif eldisins eru hættur vegna sjúkdóma og sníkjudýra, hugsanleg neikvæð vistfræðileg áhrif og erfðablöndunarhættan ef lax sleppur og nær að blandast náttúrulegum laxastofnum. Áður en eldið óx á ný varð mikil um- ræða um þessa þætti. Lögum var breytt til að unnt væri að stýra þessari þróun betur og gera kleift að koma á öflugu eftirliti. Drógu menn þar lærdóm af reynslu ann- arra þjóða og þeirri reynslu sem fékkst fyrir rúmum áratug þegar kvíaeldi á laxi var reynt hér hið fyrra sinni. Þá var eldi á frjóum laxi bannað í flóum og fjörðum ut- an helstu laxveiðiánna með reglu- gerð sem landbúnaðarráðherra setti (nr. 226/2001). Í laxeldinu er notaður stofn sem fluttur var frá Noregi í byrjun ní- unda áratugar síðustu aldar og hefur frá þeim tíma verið í stöð- ugu vali í kynbótaáætlun. Þykir sá stofn henta vel þar sem hann vex vel í eldinu og verður seint kyn- þroska. En þessi stofn er sam- kvæmt rannsóknum einnig erfða- fræðilega ólíkur íslenskum laxastofnum (sjá mynd). Hver á sem fóstrar lax hefur sinn stofn sem er erfðafræðilega frábrugðinn öðrum slíkum stofn- um. Mikil erfðabreidd einkennir yfirleitt villta fiskstofna og gildir það einnig um lax. Hafa þessir stofnar þróast og aðlagast sínu umhverfi í gegnum náttúruval í árþúsundir eða síðan ísöld lauk sem var hér á landi fyrir um tíu þúsund árum. Þessa aðlögun og stofnamun er hægt að brjóta niður með erfðablöndun ef framandi stofn streymir í ána og æxlast með heimastofninum í miklum mæli og/eða í langan tíma. Ætla má að erfðamunur skýrist einkum af tvennu. Erfðafjarlægð er líklegri til að vera meiri milli stofna sem eru í meiri land- fræðilegri fjarlægð hvor frá öðrum og því ólíkara sem umhverfi laxins er. Þetta virðist einnig eiga við um íslenskan lax. Stofnar í sama landshluta í ám með svipaða vist- gerð sýna minni mun sín á milli en laxar í fjarlægum landshlutum í ám ólíkrar gerðar. Að sama skapi er óheppilegra að blöndun verði milli stofna af fjarlægum uppruna. Það sem einnig gerist í eldi er að oft tapast erfðabreidd þar sem fáir eða skyldir einstaklingar velj- ast til undaneldis. Þá eru val- kraftar allt aðrir en í náttúrunni. Það sem gildir mestu í laxeldi er að lax sleppi ekki. Því þurfa að vera uppi kröfur um góðan búnað og kunnáttu í meðferð hans og fiskjarins. Einnig þarf að koma til öflugt eftirlit og úrræði ef á bját- ar. En reynslan sýnir að þrátt fyr- ir góðan vilja, góðan búnað og kunnáttu verða slys. Ef marka má reynslu erlendis og heimfæra hana á Ísland þá skiptir tvennt meginmáli, hvort strokulax lifir og í hve miklum mæli. Þetta eru árstími og þrosk- astig. Ef lax sleppur að vori eða sumri á hann meiri möguleika á að lifa en lax sem sleppur að vetri. Ef seiði sleppa að vori eða sumri eiga þau góða möguleika. Þau lenda þá í eðlilegri hringrás laxins og halda til hafs og koma aftur á sleppistað (að kví) þegar kyn- þroska er náð. Þaðan leiðir eðl- ishvötin þau áfram í nálæga á, helst þar sem lax er fyrir (eðl- ishvötin og þefskyn leiða laxinn áfram). Því eru ár næst kvía- staðnum í mestri hættu. Því er af- ar mikilvægt að kvíastaðir séu fjarri laxveiðiám og alls ekki í sama firði eða flóa. Þarna eru auk sjúkdóma og sníkjudýrahættu komin meginrökin fyrir banni á eldi frjórra laxa nærri helstu lax- veiðiánum sem fyrr er getið. Lax sem sleppur nærri fullvaxta og kominn er nærri kynþroska á einnig góða lífsmöguleika, enda leitar hann fljótt í laxveiðiár til hrygningar. Slíkur lax dreifist hins vegar mikið út frá sleppistað og gjarnan undan straumi. Slys varð á Norðfirði nú á dög- unum þar sem tæplega 3.000 laxar sluppu. Í kjölfarið hefur fylgt um- ræða um þessi mál. Veiðirétt- arhafar hafa eðlilega áhyggjur af gangi mála og óttast um sína hagsmuni. Umræðan tók óvænt nýja stefnu í Fréttablaðinu hinn 29. ágúst þar sem vegið er per- sónulega að formanni Lands- sambands veiðifélaga, Óðni Sig- þórssyni. Það sem verra er að óskylt viðtal við starfsmann Veiði- málastofnunar er tekið úr sam- hengi og notað til að finna þessari aðför stuðning. Við slíkt er ekki hægt að una. Tilgangurinn er væntanlega að gera málflutning Óðins tortryggilegan. Óðinn rak í nokkur ár hafbeit- arstöð í Lárósi á Snæfellsnesi. Sá rekstur var hins vegar ekki um- fangsmikill og einungis lítill hluti af þeim hafbeitarrekstri sem stundaður var. Lárósstöðin var stofnuð snemma á sjöunda ára- tugnum og þar var þróaður haf- beitarstofn, auk þess sem laxaseiði af stofnum af Vesturlandi voru notaðir til sleppinga. Eiginlegar kynbætur voru ekki stundaðar í stöðinni. Hafbeit gengur út á það að sleppt er gönguseiðum sem leita aftur á sleppistað. Þessi eld- isaðferð sem þróuð var í Laxeld- isstöðinni í Kollafirði er að mörgu leyti þekkileg þar sem laxinn nýtir hafið sem afrétt og kemur fullvax- inn til baka. Í Rangánum byggist laxveiði á endurheimtum frá sleppiseiðum. Af hafbeit getur þó stafað viss hætta. Ef seiði eru illa sjóþroskuð og/eða þeim sleppt í sjó er hætt við að þau villist meira annað en á sleppistað. Einnig skiptir máli að móttökuskilyrði séu góð, og leiddu rannsóknir Veiðimálastofnunar í ljós að lax af náttúrulegum uppruna veiddist í nokkrum mæli í hafbeitarstöðvum þar sem móttaka var í sjó eða á ósasvæðum við hafbeitarstöðvar. Mikill vöxtur átti sér stað í hafbeit í lok níunda áratugarins og var þá milljónum seiða sleppt. Mestu var sleppt af seiðum í Hraunsfjörð á Snæfellsnesi og í Vogum á Vatns- leysuströnd. Talsverðar villur urðu frá þessum stöðum sem komu fram í laxveiðiánum. Einna minnstar voru villur frá Lár- ósstöðinni auk þess sem umfang hennar var lítið af heildinni. Þá kom aldrei fram lax af nátt- úrulegum uppruna í Lárósstöðinni enda móttaka stöðvarinnar í fersku vatni. Mjög hraður vöxtur í hafbeitinni, erfiðar aðstæður og að menn náðu ekki fullum tökum á hafbeitinni svo og breyting í skil- yrðum sjávar og minni end- urheimtur urðu til þess að hafbeit var hætt hér á landi nema til stangveiða. Sú mynd sem dregin er upp í Fréttablaðinu er því alls ekki rétt. Það að gera fortíð Óðins tortryggilega spillir ekki nauðsyn þess að tryggja verndun íslenska laxastofna. Að því þurfa menn að snúa sér að einurð. Búið er að leyfa ákveðið eldi. Ekki ætti að bæta við leyfum fyrr en reynsla er fengin af núverandi eldi. Auka þarf þekkingu okkar á ýmsum þáttum er lúta að eldinu. Þar skortir ýmsar grunnrann- sóknir. Bæta þarf m.a. þekkingu á farleiðum lax í kringum landið, erfðafræði íslenskra laxastofna og þróun á notkun geldstofna í eld- inu. Með því að finna visthæfar leiðir í eldinu, t.d. með notkun geldfisks, er ef til vill um leið fundinn lykill að betri markaðs- stöðu. Slík staða kann að reynast nauðsynleg ef laxeldi á að þrífast hér á landi í hörðum samkeppn- isheimi. Verndun íslenskra laxastofna Eftir Sigurð Guðjónsson og Sigurð Má Einarsson Sigurður Guðjónsson er fram- kvæmdastjóri Veiðimálastofnunar. Sigurður Már Einarsson er deildarstjóri Veiðimálastofnunar í Borgarnesi. Sigurður Már Einarsson Sigurður Guðjónsson Skyldleiki laxastofna á Íslandi. OPIÐ 9-18 OPIÐ HÚS í dag frá kl. 15-18 VESTURBERG 148, - 2. hæð h.t.h. Í einkasölu sérstaklega falleg og rúmgóð 4ra herb. íbúð, 112 fm, á 2. hæð í litlu fjölbýli sem nýlega er búið að klæða að utan á vandaðan hátt með litaðri álklæðn- ingu. Stofa með yfirbyggðar flísal. svalir, sjónvarpshol, flísal. baðherb., eldhús og 3 svefnherbergi. Vandað eikarparket og flísar á gólfum. Stutt í skóla og þjónustu. Áhv. um 8 millj. 40 ára húsbr. m. 5,1% vöxtum. Ásett verð 13,2 millj. Ákveðin sala. VERIÐ VELKOMIN. Atvinna Gullið tækifæri Fjarðargötu 11 Sími 595 9095 holl@holl.is Opið virka daga kl. 9-18 www.holl.is Til sölu er lítið, sérhæft fyrirtæki í útsaumi, myndsaumi, merkingum o.fl. Mikil verkefni og góð viðskiptasambönd. Núverandi eigendur eru reiðubúnir að starfa með kaupendum, kenna og veita leiðbein- ingar fyrstu vikurnar. Þörf er á 50 til 80 fm snyrtilegu húsnæði. Upplýsingar gefur Halldór hjá fasteignasölunni Hóli, Fjarðargötu 11, Hafnarfirði, í síma 595 9095 halldor@holl.is Digranesheiði Gott tvílyft 188,9 m2 einbýlishús á fallegum stað við Digranesheiði í Kópavogi með bílskúr. Eignin skiptist m.a. í tvö herbergi, stofu, borðstofu, eldhús og bað- herbergi. Á neðri hæðinni er m.a. þvottahús, geymslur og bílskúrinn. Lofthæð er minni í kjallara. Sérlega fallegur og gróinn garður. Nýtt þak. V. 19,9 m. 3584 Torfufell - glæsilegt m. kj. Mjög vandað og mikið standsett 123,2 fm raðhús ásamt 123 fm kj. og 22,5 fm bílsk. Á hæðinni er forstofa, hol, eldhús, þvottahús, 3 herb. o.fl. Íbúðarhæfur kjallari eru undir húsinu öllu og er sérinngangur í hann en einnig er innangengt. Nýtt þak, nýleg eldhúsinnr, nýl. standsett baðh., gólfefni o.fl. V. 19,2 m. 3591 Langabrekka - Kóp. Vorum að fá í einkasölu mjög fallega 126 fm sérhæð í 2- býli. Hæðinni fylgir 25 fm bílskúr og herbergi undir honum. Hæðin skiptist m.a. í tvær stofur og 3-4 herbergi. Sérinngangur. Þvottahús í íbúð. Fallegt útsýni. V. 18,5 m. 3600 Safamýri - rúmgóð Mjög falleg og vel umgengin 147 fm neðri sérhæð í 4-býli. 26 fm bílskúr fylgir. Hæðin skiptist m.a. í tvær stofur og 3-4 herbergi. Innaf forstofu er herbergi og snyrting sem gæti hentað til útleigu. V. 20,6 m. 3180 Hlégerði - Kóp. Vorum að fá í einkasölu mjög fallega 4ra herb. 96 fm efri sérhæð í 3-býlishúsi. Íbúðin skiptist m.a. í rúmgóða stofu og þrjú herbergi. Sér inn- gangur. Fallegt útsýni úr íbúð. Bílskúrsréttur. Stór falleg lóð. V. 14,5 m.   Veghús - m. bílsk. 4ra herbergja falleg 101 fm íbúð á 4. hæð með fallegu útsýni og stæði í bílageymslu. Sérþvottahús innaf eldhús. Laus strax. V. 12,3 m. 3580 Seilugrandi - Falleg íbúð. Stór og glæsileg 123,2 m2 íbúð auk stæðis í bílageymslu. Íbúðin er á 2 hæðum og skiptist m.a. í 4 svefnherbergi, baðherbergi, snyrtingu, eldhús og stofur. Sérgeymsla fylgir í kjallara svo og sam. þvottaherb. o.fl. Blokkin er nýtekin í gegn að utan og eru leiktæki ný. V. 17,5 m. 3594 Sogavegur - Þríbýlishús. Mjög falleg 3ja herbergja íbúð á jarðhæð í þríbýlishúsi við Sogaveg í Reykjavík. Eignin skiptist í forstofu, þvottahús, hol, tvö herbergi, baðherbergi, eldhús og stofu. Sérgeymsla á hæð. Allt sér. V. 12,9 m. 3593 Flyðrugrandi - frábær staðseting. 3ja herb. íbúð á mjög vinsælli blokk með verðlauna sameign o.fl. Íbúðin sem snýr inn í garðinn og er með stórum suðursvölum. V. 13 m. 3613 Álftamýri - laus. 2ja herb. 64 fm björt íbúð á 4. hæð. Góð sameign. Nýleg gólfefni. Nýtt gler. Laus strax. V. 9,5 m. 3592   Fannafold-sérinng. Falleg og björt neðri sérhæð (jarðhæð) u.þ.b. 100 fm með beinu aðgengi (sérinngangi). Parket og góðar innréttingar. Allt sér m.a. geymsla og þvottahús. Lítill garðskáli og verönd. Mjög falleg íbúð. V. 14 m. 3598     
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.