Tíminn - 02.03.1975, Blaðsíða 11

Tíminn - 02.03.1975, Blaðsíða 11
Sunnudagur 2. marz 1975 TÍMINN 11 meöal annars, að margt manna, sem kemur til Grænlands og nýt- ur þar friðinda og forréttinda um- fram Grænlendinga sjálfa, er lausingjalýður, sem sizt er likleg- ur til góðra.áhrifa i nokkru landi. Ekki farnast þeim Grænlending- um, sem flytjast úr landi til Dan- merkur, betur en hinum, sem kyrrir eru heima. Um kjör þeirra og afdrif er fjallað i grein i Poli- tiken sem verður nokkuð rakin hér. Um það bil helmingur Græn- lendinga, sem heima eiga i Dan mörku, á við félagsleg vandamál að striða, og þeim hriðfjölgar hlutfallslega, er úti verða á þjóð- féiagsauðninni. Nú er svo komið, að um sjöundi hver Grænlending- ur i Danmörku hefur komizt á kaldan klakann. Það eru tvö hundruð sinnum meiri likur til þess, að grænlenzkur unglingur lendi á heimili vandræðaunglinga heldur en danskur. Fjórðungur til helmingur græn- lenzkra karlmanna i Danmörku hefur einhvern tlma komizt I kast við lögregluna, og állka margir hafa komizt I erfiðar, félagslegar kröggur. Þetta er niðurstaða rannsóknar, sem gerð hefur ver- ið. — Þessar tölur eru ægilegar, segir Hjálmar Dahl, sem sjálfur er grænlenzkur félagsráðgjafi á uppeldisstofnun vandræðaung- linga I Kaupmannahöfn. En yfir- völdin loka augunum fyrir þessu, sakbitin af þeirri skömm, að þetta er afleiðing danskrar ný- lendustefnu. Þrúgaður minnihluti Hjálmar Dahl er einn I hópi margra ungra Grænlendinga, sem bera danska ráðamenn þungum sökum. Þeim fjölgar sl- fellt er Hta málin svipuðum aug- um og hann. Og Hjálmar Dahl dylst þess ekki, að Grænlendingar I Danmörku eru I svo til öllum greinum ósamkeppnishæfur minnihluti, þrúgaður og þjáður af minnimáttarkennd, hlédrægni og vanmati á sjálfum sér. — Danska nýlendustefnan hef- ur verið aö gera okkur að Dönum. En Danir og Grænlendingar eru harla ólikir, og gildir það jafnt um ætterni, uppeldi og hugsunar- hátt, segir Hjálmar Dahl. Grænlendingum er innrætt frá blautu barnsbeini, að þeir eigi að apa allt eftir Dönum, en kasta sinu eðli og sinni menningu fyrir róöa. Liti börnin I kring um sig, sjá þau, að kjör manna eru þeim mun betri og virðing þeirra meiri sem þeir eru danskari. Þau eru send i danska skóla, og þeim er veitt dönsk menntun. Að lokum flýja þau frá atvinnuleysinu heima fyrir I leit að nýjum lífs- bjargarmöguleikum I þvi landi, þar sem þeim hefur verið innrætt, að allt sé gott og allt til fyrir- myndar. En þau koma ekki i neina paradis. Þau fara úr at- vinnuleysi i atvinnuleysi, fá varla þak yfir höfuðið, geta hvorki gert sig skiljanleg né skilið aðra og eru dæmd til hinnar mestu einsemd- ar, sem hugsazt getur, hvergi hlutgeng. I ókunnu landi, ókunnu umhverfi, við ókunnar lifsvenjur. Þessir vesalings unglingar drekkja hörmum slnum i áfengi eöa deyfa sorgir sinar meö eitur- lyfjum. Þeir gætu auðvitað snúið heim aftur, en það væri sllk niðurlæging að hverfa sigraður heim á vitf jölskyldunnar og fyrra samfélags, að þeir afbera það Hjálmar Dahl — félagsráö- gjafi I stofnun I Kaupmanna- höfn, þar sem tiundi hver vist- maður er grænlenzkur. ekki. Þess vegna kjósa flestir að farast, þar sem þeir eru komnir. Gljáfægð nýlendustefna Danir eru nýlenduherrar, held- ur Hjálmar Dahl áfram, og ný- lendustefna þeirra er sizt betri en annarra. En þeir eru hyggnir ný- lenduherrar, sem gljáfægja ný- lendustefnu sina, og þannig hefur þeim tekizt að telja Grænlending- um trú um, að þeir séu að hjálpa þeim, þegar þeir eru i reynd aö mala þjóðina undir sér, hægt og hægt. Við vissum, hvað að okkur sneri, ef Danir notuðu vélbyssur og bensinhlaupssprengjur, og myndum bregðast við samkvæmt þvi. Hjálmar Dahl er ekki einn um þessar skoðanir. Uppreisnarhug- ur ungra Grænlendinga hefur si- fellt verið að magnast siðustu ár- in. Dæmi um slikt eru fimm Grænlendingar, sem búa saman i Charlottenlundi þeir skipuleggja grænlenzk samtök, og gefa út blöö og bæklinga. Samtlmis og þeir styðja framfarasinnaða Græn- lendinga, leggja þeir mikla áherzlu á, að allar tilraunir til- þess að ráöa bót á grænlenzkum þjóðfélagsvandamálum séu hæpnar, ef ekki er einnig glæddur skilningur á þvi, af hverju þau eru sprottin. Gleðisnautt og tilgangslaust líf — Danir hafa gengið svo langt I forsjá sinni, að lifið er orðið mörgum Grænlendingi tilgangs- laust og óþolandi, bæði hér I Dan- mörku og heima á Grænlandi, segir Malek Höegh, sem stundar nám I Kaupmannahöfn. Við erum alin upp við það að Hta niður á okkur sjálf — þjóð okkar, tungu og land, en upphefja allt, sem er danskt. í Grænlandi eru það eini mælikvarðinn á manngildi, hversu danskur maöur getur orö- ið. Þetta hefur i för með sér upp- lausn, sundrung og niðurlægingu. Þetta er orsök þess, hversu margir fremja sjálfsmorð. Þetta leiðir til drykkjuskapar og ann- arrar uppgjafar I lifsbaráttunni. Fjöldi barna veröur þegar á fyrstu skólaárunum fyrir þvi áfalli, að þau biða þess aldrei bætur. A viökvæmasta aldri er byrjað að kenna þeim á erlendri tungu. Meiri óvirðingu er ekki unnt að sýna móðurmáli þeirra. Þetta dregur einnig dilk á eftir sér á heimilunum. Með þessu er sáð til sundrungar innan fjöl- skyldnanna, þvl að það eykur bil- ið á milli barnanna, sem tala dönsku og foreldranna, sem tala grænlenzku. Börnin komast að raun um þaoi skólanum, að álit þeirra er háð þvl einu, hvernig þeim miðar viö dönskunámið, og þau fyllast fyrirlitningu á máli foreldra sinna. Þannig er sáð til óviröingar yngri kynslóöarinnar á hinni eldri. Þegar að þvl kemur aö ákveða, hvort bórnin skuli halda áfram námi I gagnfræðaskóla, er það ekki greind þeirra og námshæfi- leikar, sem úrslitum ráða, heldur dönskukunnáttan ein. Sé litið á námsskrárnar, dylst ekki, hversu auðmýkjandi þær eru fyrir Grænlendinga. Landa- fræðikennslan snýst til dæmis svo til einungis um Danmörku. Græn- lenzk börn eiga að vita, hversu margir eiga heima i Bogense, en á allt það, sem snertir Grænland sjálft, er aðeins iauslega drepiö. Seinna á ævinni rekur fólk sig á það dagsdaglega, að þeim mun fremur getur það komið sér sæmilega fyrir sem það hefur til- einkað sér betur danskt snið. Kaupið hækkar um fimm krónur á klukkustund, ef sá, sem I hlut á, getur talað dönsku. Betri og virðulegri stöður standa þeim til boða, er semja sig að dönskum Hfsvenjum og teljast færir um að umgangast Dani. En langflest embætti, sem nefnandi eru, eru að sjálfsögðu skipuð aldönskum mönnum. Danskar forsendur alltaf settar efst — Við viljum fá heimastjórn og koma á legg grænlenzku sam- félagi, sem hvilir á grænlenzkum viðhorfum, en ekki dönskum, segja þessir ungu Grænlendingar. Það hefur verið . Dönum metnaðarmál, að Grænland „þróaðist". En sú þróun hefur átt að hvíla á dönskum forsendum. Aðalsmerki þessarar „þróunar" eru skolpleiðslur, heitt vatn og tæknibúnaður. Þegar Græn- lendingum hefur gengið illa að fella sig að hinum dönsku áætlunargerðum, hafa þeir verið sakaðir um ódugnað og sviksemi. En kannski er leyfilegt að spyrja: Hafi Grænlendingar verið atorku- litið fólk, hvernig gátu þeir séð sér farborða við hörð lifsskilyrði, áður en danska nýlenduforsjónin kom til sögunnar? Sannleikurinn er aftur á móti þessi: Það er danskt sniö atorku- seminnar, sem tekið er fram yfir grænlenzka atorkusemi. Græn- lenzk atorkusemi er ekki I neinum metum höfð — henni er visað út i horn. Við erum auðmýkt, snið- gengin og fótum troðin á öllum sviðum, og manngildi okkar að engu haft. Danir ráða öllu, og þeir ákveöa, hvað er rétt og hvað rangt. Og allt er rétt, sem er danskt. 1 ofanálag á þetta er svo Danmörk það land, sem við eig- um sizt til nokkurs náttúrlegs skyldleika við að telja. Og það gildir jafnt, hvort sem litið er til legu landanna og náttúrufars, þjóðmenningar eða lífsviðhorfa. — Stundum hvarflar að manni, að það myndi létta Hfiö I Dan- mörku, ef hér væri þó ekki nema eitt fjall, segir Ole Rosing Olsen. Ef ég hefði vitað það, sem ég veit nú um Danmörku, hefði ég frem- ur kosið að stunda nám mitt I Noregi. Björn Chimnitz og Malik Hoegh hafa afráðið aö fara til Noregs, er þeir hafa fengið full- gild stúdentsskirteini. Þeir una sér ekki I Danmörku. Og vist er, að jafnskjótt og þeir hafa lokið námi sinu, annar i fiskifræði, en hinn i efnaverkfræði, munu þeir báðir snúa heim til Grænlands, þar sem þeir munu vinna að stofnun nýs þjóðfélags I samræmi viö grænlenzka landshætti og þjóöararf. Sjálfur kveðst Ove Rosing 01- sen ætla að gerast læknir á Græn- landi. Þjóðarsjúkdómar Græn- lendinga eru aö hans mati Hfsleiði og ofneyzla áfengis. — Þá sjúkdóma getur að vlsu enginn læknir þurrkað út, segir hann. Það verður aö koma I veg fyrir þá með nýjum þjóðfélags- háttum, sem glæða Hfsgleði Grænlendinga og heilbrigðan þjóðarmetnað. Grænlandspeningarnir lenda mest í dönskum vösum Þessir þrlr menn hafa mikið hugsað um framtið Grænlands. Þeir staðhæfa að Grænlendingar geti sjálfir séö sér farborða. Þeirri kenningu margra Dana, aö það séu þeir ekki færir um, er vls- Malik Höegh, sem ætlar að læra efnaverkfræði, heldur þvl fram, að ráðskið með Grænlendinga sé komið á það stig, að lífið sé oröið mörg- um þeirra gleðisnautt og tilgangslaust. 1 kjölfarið sigldi svo minni- máttarkennd, vonleysi og drykkjuskapur. að heim til fööurhúsanna sem venjulegri kenningu nýlendu- herrans. Alla útreikninga, sem eiga að sýna, hvað Grænland „kostar" Dani, kalla þeir nýlendupólitik. Þeir benda á aðra útreikninga, sem gerðir voru af landfræöi- stofnun háskólans I Kaupmanna- höfn um útgjöld Dana vegna Grænlands. Sú könnun leiðir i ljós, að fjórar krónur af hverjum fimm sem fara frá Danmörku til Grænlands, lenda I dönskum vös- um. Þeir segja, að Grænlendingar geti bjargazt fjárhagslega. Þeir tala um fiskveiðisamvinnu viö Færeyinga og íslendinga, um nytt skipulag sauðf járræktar i landinu og um þau auðæfi, sem eru i fjöll- um landsins og við strendur þess. Og þeir telja, að Grænlendingar Framhald á bls. 39. fr Svani|> dýnur Þykkar, þunnar, einfaldar, samsettar, Þar á meöal, ein sem hæfír þér best. ^ Vesturgötu 71 sími 24060 J

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.