Tíminn - 02.03.1975, Blaðsíða 18

Tíminn - 02.03.1975, Blaðsíða 18
ltf' •fófófiffötö Sunnu'da'gur "2. 'márz Í975 li'iHTiliMnHMJBI Sfjórnarsamvinnan Samvinna stjórnar- flokkanna í blööum stjórnarandstöðunnar er nu látin i ljós sú von, að efna- hagserfiðleikar þeir, sem glimt er viö, kunni að valda áreks'trum milli stjórnarflokkanna, og jafn- vel leiða til þess, að stjórnin gefist upp. Einkum ber mikið á þessari óskhyggju i Þjóðviljanum. Hér skal ósagt látið, hvort þetta stafar heldur af þvi, að innan Alþýðu- bandalagsins séu menn, sem vilja aukinn glundroða, eða menn, sem þrá að komast aftur i valdastól- ana. Sennilegt er, að bæði þessi sjónarmið sé að finna i innsta hringnum. Um þessar bollaleggingar stjórnarandstöðublaðanna er fyrst að segja það, að báöir stjórnarflokkarnir gerðu sér ljóst, þegar gengið var til sam- starfs, að miklir erfiðleikar væru framundani efnahagsmánum þjóð arinnar og það myndi verða helzta verkefni rlkisstjornarinnar að fást við þá. Þessir erfiðieikar væru þannig vaxnir, að þeir yrðu ekki leystir með neinum bráða- birgðaaðgerðum á stuttum tima. Jafnvel mætti búast við þvl, að þeir ættu enn eftir að vaxa. Hér yrðiekki um neina auðvelda, var- anlega lausn að ræða, heldur yrði að reyna að leysa vandann með þeim úrræðum, sem bezt virtust henta hverju sinni, þar sem gera mætti ráð fyrir breytilegum kringumstæðum. Hér skipti þvi mestu máli festa og þolinmæði og að missa ekki móðinn, þótt óvæn- lega gæti horft um stund. Af hálfu forustumanna stjórn- arflokkanna hefur aldrei verið farið dult með það, að þá greindi á um margt og að það myndi hafa áhrif á afstöðu þeirra, þegar velja ætti milli úrræöa. En þeir hafa jafnframt sett sér það mark, að reyna að þoka þessum ágrein- ingsmálum sem mest til hliðar, meðan verið er að fást við efna- hagsvandann og sigrast á honum. Það er nú stærsta mál þjóðarinn- ar, og framtíð hennar getur oltið á þvi, hvernig það tekst. Um þá meginstefnu eru lika báðir flokk- arnir sammála, að nú skipti mestu að treysta atvinnuöryggið og tryggja aðstöðu hinna lægst- launuðu, eftir þvl sem föng eru á. Somstaoa é erfiöum tímum Stjórnarsamstarfið byggir einnig á fullri samstöðu um ýms önnur stórmál. Þar ber fyrst að nefna útfærslu fiskveiöilögsög- unnar i 200 niilur. Þá ber aðnefna byggöastefnuna, sem báðir hafa lýst viö fylgi sínu, og mun þvi áreiðanlega ekki sizt veitt athygli, hvernig þeim fyrirheit- um verður framfylgt. Báðir flokkarnir eru sammála um að hraða sem mest framkvæmd orkumálanna I þeim tilgangi, að landsmenn allir geti sem fyrst notið innlendra orkugjafa til upp- hitunar. Þannig mætti halda áfram að telja stór verkefni, sem samstaða er um milli stjórnar- flokkanna. A ótryggum og erfiöum timum skiptir það höfuðmáli fyrir fá- menna þjóö, að sem viðtækust samstaða geti náðst um það aö fást við vandann. Eins og nú standa sakir er ekki möguleiki á víðtækara samstarfi en tveggja stærstu stjórnmálaflokkanna. Þjóðin ætlast til þess, að þeir reyni nú eftir beztu getu að leysa vandann, en hún gerir ekki aðeins kröfur til þeirra, heldur einnig til stjórnarandstöðunnar. Alþýöu- bandaiagið vann sér aukið traust á siðasta kjörtimabili sökum þess, að það fylgdi jákvæðri stefnu i samstarfinu viö Fram- sóknarflokkinn. Nú hyggst þaö ætla að bæta hlut sinn með á- byrgðarlausum yfirboöum og glundroöastarfi. Þaö á áreiðan- lega eftir að reyna, að þjóðin vill önnur vinnubrögð á erfiðleika- timum. Lifað um efni fram Erfiðleikarnir, sem fengizt er við, eiga tvær meginorsakir. Annarsvegar eru hin versnandi viðskiptakjör út á við. Hinsvegar er það, að þjóðin hefur skammtað sér of riflega siðustu misseri, eða m.ö.o. lifað um efni fram. Þetta sést á þvi, að viðskiptahallinn við útlönd á siðasta ári varð rúmir 16 milljarðar króna. Hagskýrslur sýna, að rauntekjur launþega voru 8% meiri á árinu 1974 heldur en 1973. Lifskjörin hérlendis á siðasta ári munu hafa orðið ein- hver hin beztu I heiminum. Þessu hefur fylgt meiri eftirspurn eftir erlendum vörum en svaraði út- flutningstekjunum. Ef allt væri með felldu, ætti það þvi ekki að verða erfitt fyrir þjóðina að sætta sig við nokkra kjaraskerðingu um sinn. Þrátt fyrir það ættu lifskjör- in hér að geta verið betri en viðast annarsstaðar. Það getur að visu verið nokkrum vanda bundið, þegar menn eru orðnir góöu van- ir, og þurfa aö þrengja eitthvað að sér. Það ætti mönnum þó jafn- framt að vera ljóst, að betra er að gera það um stundarsakir, heldur en að kalla yf ir sig annað verra I framtiðinni, vegna þess að ekki var brugðizt viö I tlma. Það sést nú glöggt, að alltof langt var gengið I hækkun grunn- kaups á siðast liðnum vetri. Astandið væri nú annað og betra, ef farið hefið veriö eftir þeirri til- lögu vinstri stjórnarinnar á siðastl. vori, að ekki kæmi til framkvæmda sú grunnkaups- hækkun samkvæmt hinum nyju kjarasamningum, sem væri um- fram 20%. Góðar málsbætur Það er iskyggileg staðreynd, að verðbólguvöxturinn varð meiri hér á landi á siðastl. ári en viðast annars staðar. Það eru hins vegar góðar málsbætur, að okkur hefur á öðru sviði tekizt betur en flest- um öörum. Hér hefur enn ekkert atvinnuleysi komið til sögu. Þvi er samt ekki að leyna, að nokkuð ber á vissum merkjum um að at- vinnuleysi geti verið i nánd. Eink- um gildir þetta um byggingariðn- aðinn og viss iðnfyrirtæki. Þá er það nokkur visbending, að betur gengur nú að manna fiskiskipin en oftast áður. Þetta stafar m.a. af þvi, að dregið hefur verið sam- an á öðrum sviðum. I sjálfu sér er það ekki nema gott, a&'menn sæki til undirstöðuatvinnuveganna, og allt er i lagi, meðan þeir geta ték- ið við fólki. Reynslan annars staðar bendir hins vegar til þess, að þáð sem hér hefur verið nefnt, eigi.að vera hvatning til yarúðar. Ekkert er þjóðinni mikilsverðara en að forðast atvinnuleysið, en það getur orðið vandrötuð sigling, eins og nú er ástatt. T.d. má ekki kref jast svo mikils af atvinnuveg- unum, að þeir stöðvist, en jafn- framt þarf að tryggja svo mikla kaupgetu, að ekki dragi úr kaup- um á innlendum vörum þvi aö það myndi leiða til samdráttar og at- vinnuleysis. Við þetta tvennt verður nú að miða allar efna- hagsaðgerðir, ef ekki á illa að fara. Tvö meginatriði Það er eitt höfuðmarkmið nú- verandi rlkisstjórnar að koma I veg fyrir atvinnuleysi. I trausti þess, að það hjálpi til að afstýra atvinnuleysi, hefur gengi krón- unnar verið fellt i annað sinn á hálfu ári. Það er vissulega neyð- arráðstöfun, sem tvimælalaust afstýrir þó öðru verra. Af hálfu stjórnarandstæðinga hefur ekki heldur verið bent á önnur urræði til að tryggja atvinnuöryggi, sem hefði minni kjaraskerðingu I för með sér. T.d. eru allir sammála um, að niðurfærsluleiðin svo- nefnda yrði ekki siður tilfinnanleg fyrir launafólk. Næst þvi að tryggja atvinnuör- yggið kemur það að draga sem mest úr kjaraskerðingunni hjá láglaunafólki. Aðrir verða að sætta sig við kjaraskerðinguna til fulls um sinn. Þannig verður að stefna að þvi að jafna kjörin. At- vinnuöryggið og bætur til lág- launafólks verða að hafa algeran forgangsrétt. Samkvæmt þessu hefur nuver- andi stjórn reynt aö vinna, alveg eins og vinstri stjórnin. Starf hennar hefur boriö þann árangur, að ekki hefur komið til atvinnu- leysis, og vonandi helzt það á- fram. Það er rétt hjá Gylfa Þ. Gislasyni, að úrræði hennar hafa i höfuðdráttum verið hin sömu og vinstri stjórnarinnar, en hún hef- ur orðið aö ganga lengra, vegna þess að hún hefur glimt við enn meiri erfiðleika. Annar teljandi munur hefur ekki verið á við- brögðum þeirra. Starfsfé atvinn- veganna Vitanlega er ekkert mikilvæg- ara til að tryggja atvinnuöryggið en að atvinnuvegirnir geti starfað með sæmilegum árangri. Til þess nægir ekki gengisfellingin ein, heldur verða að fylgja margar aðrar ráðstafanir. T.d. verður að tryggja atvinnuvegunum nægi- legt starfsfé til að geta nýtt fram- leiðslumöguleika sina til fulls. Þess vegna er það lika tekið skýrt fram i lögum um Seðlabankann, aö það sé eitt höfuöhlutverk hans að tryggja atvihnuvegunum nægilegt lánsfé til þess að fram- leiöslugeta þeirra sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt. Þvi miður hefur Seðlabank- inn heldur dregið úr þessarj þjón? , ustu á siðari árum. Fyrir tið við- reisnarstjórnarinnar endurkeypti iiann afuröavixla af sjávarútveg- inum sem svaraði 67% af andvirði þeirra, en nú ekki nema 58%. Að undanförnu hefur staða við- skiptabankanna þrengst, og þvi er enn nauðsynlegra en áður að Seðlabankinn fullnægi skyldu sinni við atvinnuvegina. Úr eðli- legum lánum til þeirra má alls ekki draga. Yrði það gert, sam- timis þvi að rlkisstjórnin ráðgerir samdrátt á framkvæmdum rikis- ins og fjárfestingarsjóða, getur það ekki annað en leitt til at- vinnuleysis. Þvi aðeins getur samdráttur i opinberum fram- kvæmdum átt einhvern rétt á sér, að jafnhliða sé reynt að örva rekstur einstaklinga og sam- vinnufélaga, svo að þannig vinn- ist upp það atvinnutap, sem leiðir af samdrætti opinberra fram- kvæmda. Þetta getur vitanlega ekki orðið, ef einkareksturinn og samvinnureksturinn er samtimis hnepptur I fjötra aukinna láns- fjárhafta. Þess vegna þarf það að liggja ljóst fyrir, áður en hægt er að ræða um einhvern samdrátt opin- berra framkvæmda i alvöru, að lánsfjárstaða atvinnuveganna verði frekar bætt en hið gagn- stæða. Það er eitt helzta stefnuatriði núverandi rikisstjórnar að tryggja atvinnuöryggið. 1 sam- ræmi við það verður að móta stefnuna i peningamálum. Eftir megni verður að forðast höft, sem þrengja að atvinnurekstrinum. Næsta stórvirkjun Þess var nýlega minnzt I fjöl- miðlum, að tvö ár voru liðin siðan Vestmannaeyjagosiö hófst. Hekla hefur gosið tvlyegis á tæpum þremur áratugum, og aðeins ára- tugur er siðan Surtseyjargosinu lauk. Þetta sýnir gleggst, hve mikil goshætta er á þessum slóð- um. Það minnir alvarlega á þá staðreynd, að eftir að Sigöldu- virkjun er lokið, verða tvö mestu orkuver landsins nábúar á mesta gossvæði landsins. Ráðgert er svo, að þriðja stóra orkuverið, Hrauneyjarfossvirkjun, bætist við á þessum slóðum innan tiðar. Vonandi verða þessi orkuver aldrei fyrir neinum skakkaf öllum af völdum náttúruaflanna, en eigi að siður er rétt að gera sér hætt- una ljósa og átta sig á þvi, hvern- ig komið væri högum lands- manna, ef þrjú mestu orkuverin yrðu fyrir áföllum samtlmis. Harðindin austanlands og vest- an vekja jafnframt til umhugsun- ar um annað atriði. Þvi getur ó- neitanlega fylgt mikil áhætta, ef dreifbýlið. þarf aðallega að búa við orku frá stórum orkuverum, sem öll eru á sama staö. Raflinur geta hæglega bilað i ofsaveðrum, og jafnvel á nokkrum Stöðum samtlmis. Þess vegna er það tvi- mælalaust hyggileg stefna að dreifa orkuverum hæfilega um landið. Að þessu er stefnt með þeim orkuverum, sem ákveðið hefur verið að reisa næst á eftir Sigölduvirkjun, en þar er átt við Kröfluvirkjun og Bessastaðaár- virkjun. Nokkrar smærri virkjan- ir þurfa svo að koma til viðbótar. En jafnframt þessu þarf svo að fara að ieiða hugann að þvi, hvar næsta stórvirkjun á að risa. Við slikt val er ekki aðeins sjálfsagt að hafa landsbyggðarsjónarmiðin i huga, heldur lika hitt, hvort æskilegt sé að hafa öll helztu orkuverin á nær einum og sama stað á helzta eldgosasvæði lands- ins. Þvi hnlga flest rök að þvi að hún verði norðanlands. Nauðsynleg aðgát Annars er nú staðan i orkumál- um heimsins þannig, að íslend- ingum ber áreiðanlega að sýna i- hugun og gát i þessum málum. Orkugjafana I landinu eiga þeir fyrst og fremst að nýta I eigin þágu. Orkukreppan veldur þvi, að auðhringar reyna nú eftir megni að ná yfirráðum yfir orkulindum, og sýna stundum ótrúlega ósvifni iþeim efnum. T.d. mun einn auð- hringurinn hafa gengið svo langt, að hann hefur boðizt til að gerast meðaðili íslendinga að rannsókn á stórvirkjunarmöguleikum I landinu! Slíkri frekju verður náttúrlega ekki svarað nema á einn veg. Þótt reynsla tslendinga I þessum efnum sé ekki mikil, er framkoma forráðamanna ál- bræðslunnar I Straumsvik i sam- bandi við mengunarmálin slik, að hún hvetur til fyllstu varúðar I skiptum við óbilgjarna auð- hringa. Sú bitra reynsla hefur hins vegar komið okkur að gagni i samningunum um málmblendi- verksmiðjuna. Gott getur verið að fá reynslu af þeirri fram- kvæmd, áður en lengra er haldið. Engin ástæða til svartsýni Það má aldrei gleymast, og slzt af öllu má það gleymast á erfið- leikatimum, að þjóðin hefur mörg skilyrði til góðrar afkomu i land- inu. Fiskimiðin eru góð, vatns- orkan mikil og aðstaða hin sæmi- legasta til búfjárræktar. Þessi skilyrði ber þjóðinni að nýta vel og hún hefur lika gert það á margan hátt. Þvl eru kjör hennar betri en flestra annarra þjóða. En hér má hins vegar ekki lá'ta num- ið staðar. Sóknin til aö nýta og bæta landið og gæði þess, verður að halda áfram. Annars hljótum við að dragast aftur úr og Hfs- kjörin að versna. Það er staðreynd, sem ekki tjá- ir annað en að horfast i augu við, að þjóðin býr við efnahagserfið- leika um þessar mundir. öll á- stæða er til að ætla, að þeir verði timabundnir. Meðan þeir vara, verður að sýna fulla gát. Hér verður að fara að likt og góður búmaður, sem mætir fjárhags- legum erfiðleikum með sparnaði, án þess að leggja þó nauðsynleg- ustu framkvæmdir á hilluna. Hann gerir sér það enn ljósara en áður hvað verður að ganga fyrir. Vegna hinna timabundnu erfið- leika, sem nú er glimt við, er eng- in ástæða til svartsýni, eins og Ólafur Jóhannesson formaður Framsóknarflokksins, vék að i áramótagrein sinni. Þjóðin býr við betri kjör, en flestar þjóðir aðrar, þrátt fyrir nokkurn sam- drátt. Möguleikarnir til að bæta Hfskjörin I framtiðinni eru miklir, ef auðæfi landsins eru rétt nýtt. En meðan verið er að sigrast á erfiðleikunum, verður að sýna aðgætni og sparnað. Og þá verður að reyna að gera sér grein fyrir, hvað á helzt að spara, A þvi sviði er vafalaust réttara að draga úr ýmissi óhóflegri einkaneyzlu, en hinni sameiginlegu framfarasókn þjóðarinnar. Þ.Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.