Fréttablaðið - 15.11.2005, Blaðsíða 16

15. nóvember 2005 ÞRIÐJUDAGUR16
fréttir og fróðleikur
Mannréttindi eru brotin og
forræðishyggja ríkir hjá
hinu opinbera hvað varðar
málefni transgender-fólks.
Að minnsta kosti tíu Íslend-
ingar hafa sótt um að fá að
fara í aðgerð til leiðréttingar
á kyni hér á landi en aðeins
tveir hafa fengið að fara í og
ljúka slíku meðferðarferli
hér á landi.
Heilbrigðisyfirvöld treysta ein-
staklingunum ekki til að taka
ákvarðanir sem þeir telja sjálfum
sér fyrir bestu og neita þeim því í
langflestum tilfellum um að kom-
ast í leiðréttingu á kyni. Fólkinu
líður illa í röngu kyngervi og marg-
ir hrekjast af landi brott. Þetta er
mat Önnu Kristjánsdóttur en hún
var í hópi fyrstu Íslendinganna sem
fóru í aðgerð til leiðréttingar á kyni
erlendis fyrir rúmum áratug.
Anna er nýkomin af ráðstefnu
transgender-fólks í Vínarborg þar
sem hún var ásamt Ástu Ósk Hlöð-
versdóttur, formanni Félags sam-
kynhneigðra stúdenta, en félagið
hefur tekið málefni transgender-
fólks upp á arma sína. Á ráðstefn-
unni komu saman um 122 þátttak-
endur frá 65 hópum í 22 ríkjum
Evrópu auk eins rithöfundar frá
Bandaríkjunum, Patrick Khalifia.
Þar kom fram að víða er pottur
brotinn í málefnum transgender-
fólks.
Í þremur löndum í Evrópu eru
leiðréttingar á kyni ekki leyfð-
ar. Þetta eru Albanía, Andorra og
Írland en talið er víst að ástandið
lagist á Írlandi á næstu árum vegna
krafna frá Evrópusambandinu.
Endar oft í kynlífsþrælkun
Ástandið í Rússlandi hefur versnað
eftir fall Sovétríkjanna. Í Portúgal
sækir ungt fólk mikið til borganna
án þess að eiga mikla möguleika á
að fá atvinnu og endar því oft í kyn-
lífsþrælkun með eyðnismit og jafn-
vel sjálfsmorð í kjölfarið. Ástand-
ið er mjög slæmt í Tyrklandi og
ýmsum löndum Austur-Evrópu.
Ástandið hér á landi er litlu
betra en ástandið í löndum Austur-
Evrópu, að mati Önnu, sérstaklega
hvað snertir félagslega aðstoð
eða aðstoð við leiðréttingu á kyni.
Hinsvegar eru aðrar félagslegar
aðstæður hér betri en í löndum þar
sem ástandið er verst. Anna segir
að það bjargi íslenskum einstakl-
ingum frá því að grípa til örþrifa-
ráða til að fá að lifa í sínu rétta kyn-
gervi þótt Íslendingar þurfi enn í
flestum tilfellum að flýja land til
að komast í gegnum aðgerðarferli.
„Þegar umsókn einstaklings er
hafnað er ekki um annað að velja
en að flýja land, nákvæmlega eins
og ég gerði á sínum tíma. Það er
býsna stór biti að rífa sig upp frá
heimalandinu og setjast að erlend-
is þegar maður er kannski illa máli
farinn á erlenda tungu. Manneskja
sem hefur aldrei treyst sér til að
taka það stóra skref getur lokast
inni í þjáningu sinni. Hún fær enga
aðstoð hér og erlendis þarf hún
að berjast við kerfið í viðkomandi
landi,“ segir hún.
Lög vantar
Anna gagnrýnir skort á lagasetn-
ingu um málefni transgender-fólks
á Íslandi. Enginn löglegur farvegur
er fyrir hendi. Málefni þessa fólks
eru í höndum örfárra aðila og geta
því verið duttlungum háð.
Manneskja sem vill fara í leið-
réttingaraðgerð sækir um til land-
læknisembættisins og fer í grein-
ingu hjá Óttari Guðmundssyni
geðlækni. Óttar gefur umsögn sína
og situr svo í fimm manna hópi
sem gefur lokasvar um það hvort
viðkomandi fái að fara í aðgerð eða
ekki. Anna gagnrýnir að Óttar sitji
báðum megin við borðið og segir
hann auk þess vera of strangan og
íhaldssaman.
„Hann hefur unnið vel að mál-
efnum samkynhneigðra en það
gerir hann ekki sjálfkrafa sér-
hæfðan í málefnum transgender-
fólks. Mér finnst hann þurfa að
vera jákvæðari og horfa meira
á þörf skjólstæðingsins en hann
gerir,“ segir hún.
Engin raunhæf aðstoð
Heilbrigðisyfirvöld eru á brems-
unni, segir Anna.
„Það hlýtur að vera eðli heil-
brigðiskerfisins að skapa þær
aðstæður að viðkomandi líði vel
og því skilur maður ekki af hverju
heilbrigðiskerfið stuðlar að því að
þessu fólki líði illa þannig að það
hrekist jafnvel úr landi. Það vant-
ar stuðningsnet fyrir þetta fólk
og heilbrigðiskerfið þarf að vera
opnara. Það er engin sérhæfð þjón-
usta til. Það vantar alla raunhæfa
aðstoð, sérhæfðan félagsráðgjafa
sem gæti verið leiðbeinandi aðili í
gegnum kerfið frá A-Ö. Þótt kerfið
sé ekki flókið er geysilega mikil-
vægt að hafa einhvern sem getur
gefið leiðbeiningar um það hvern-
ig best er að standa að hlutunum,
gefur ráð varðandi vinnumál, radd-
þjálfun og önnur félagsleg atriði,“
segir hún.
Anna telur að kostnaður við leið-
réttingaraðgerð sé um ein milljón
króna. Þá er ótalinn annar kostn-
aður, til dæmis við heimsóknir til
geðlækna eða sálfræðinga. Hið
opinbera tekur engan þátt í þessum
kostnaði.
FRÉTTASKÝRING
GUÐRÚN HELGA SIGURÐARD.
ghs@frettabladid.is
> Heildarþykkt ósonlagsins yfir Reykjavík í ágúst
Svona erum við
Frá 23. ágúst hafa allir kettir í Reykjavík þurft að
vera varanlega merktir með örmerki. Endurskoð-
uð samþykkt um kattahald, sem tók þá gildi, á að
skapa meiri sátt um kattahald í borginni. Því skal
kattahald ekki valda hávaða, ónæði, óþrifnaði eða
óhollustu. Ef köttur veldur nágranna ónæði, óþrifum
eða tjóni, ber eiganda eða forráðamanni kattarins
að koma í veg fyrir slíkt.
Af hverju að merkja ketti?
Um 500 óskilakettir finnast árlega í
Reykjavík og eru fluttir upp í Kattholt. Um
fjórðungur þeirra er sóttur af eigendum.
Um helmingi er komið til nýrra eigenda
en aðrir kettir eru svæfðir. Eigendum
katta er nú skylt að merkja þá varanlega
með örmerki til að draga úr fjölda
óskilakatta.
Hvernig eru kettir merktir?
Til að merkja ketti þarf að fara með þá til dýralæknis sem kemur
örmerki fyrir undir húð í herðakambi kattar. Örmerkið er lítill kubbur
sem geymir fimmtán stafa númer. Umhverfissvið Reykjavíkurborgar
heldur skrá yfir merkta ketti og eigendur verða að tilkynna þangað
númer örmerkisins og nafn eigenda. Frá og með deginum í dag
verður vefskráning á örmerki katta virk á heimasíðu umhverfis-
sviðs, umhverfissvid.is. Einnig er hægt að tilkynna númer örmerk-
is og nafn eiganda með því að hringja í umhverfissvið.
Er nóg að merkja ketti með örmerki?
Ekki er nægjanlegt að láta örmerkingu duga á köttum. Til að
almennir borgarar geti komið óskilaköttum til eigenda sinna er
bæði nauðsynlegt og skylt að merkja ketti með hálsól þar sem finna
má upplýsingar um heimilisfang og símanúmer eiganda. Þá hvetur
umhverfissvið til þess að tillit sé tekið til fuglalífs og því sé bjalla sett
á hálsól katta.
FBL GREINING: KATTAHALD Í REYKJAVÍK
Allir kettir skulu hafa örmerki*Í Dobsoneiningum. Ein Dobson-
eining er 0,001cm ósons, miðað
við loftkennt ástand, einnar
loftþyngdar þrýsting og 0º C hita.
20012000 2002 2003 2004
308
330
322
308
304
ÁSTANDIÐ HÉR SVIPAÐ OG Í AUSTUR-EVRÓPU Anna Kristjánsdóttir og Ásta Ósk Hlöðvers-
dóttir nýkomnar af Evrópuþingi transgender-fólks í Vínarborg. Anna segir að ástandið í
mannréttindamálum transgender-fólks sé litlu betra hér á landi en annars staðar í Evrópu.
Mannréttindi séu brotin og forræðishyggja sé allsráðandi hjá hinu opinbera.
FRÉTTABLAÐIÐ/HEIÐA
Brot gegn mannréttindum og
forræðishyggja hins opinbera
Samúel Örn Erlingsson, deildarstjóri
hjá Ríkisútvarpinu, bauð sig fram í
prófkjöri Framsóknarflokksins í Kópa-
vogi og náði kjöri í annað sæti.

Hvað kom til að stjórnmálastarf fór
að kitla? Það er fyrst og fremst ákveð-
ið óvissuástand í Framsóknarflokknum
í Kópavogi í kjölfar þess að bæjarstjór-
inn féll frá og oddviti flokksins ætlaði
ekki að halda áfram. Mér fannst líka
athyglisvert að flokkurinn bauð til
opins prófskjörs. Hann var að kalla
eftir nýjum kröftum og nýrri forystu og
því kalli var ég að gegna.
Hefurðu verið framsóknarmaður
lengi? Ég hef alltaf verið frjálslyndur
félagshyggjumaður. Ég var fréttamaður
lengi og þá gaf maður sig ekki út með
stjórnmálaskoðanir og gekk ekki í
stjórnmálaflokk.
Ætlarðu að taka annað sætið? Þetta
var glæsilegasta og fjölmennasta
prófkjör sem hér hefur verið haldið og
það væri að hlaupast á brott ef maður
ætlaði ekki að taka svona kosningu
þannig að ég er kominn til að vera.
SPURT & SVARAÐ
PRÓFKJÖRIÐ Í KÓPAVOGI
Gegndi kalli
SAMÚEL ÖRN ERLINGSSON
Framsóknarmaður
Aðeins tveir Íslendingar hafa lokið leiðréttingaraðgerð hér á landi, einni konu hefur verið
breytt í karl og einum karli breytt í konu og líklega eru tveir til viðbótar að ljúka ferlinu
á næstunni. Minnst fimm einstaklingar hafa lokið aðgerð erlendis en engar tölur eru þó
til um það.
Leiðréttingaraðgerð fór fyrst fram hér á landi árið 1997. Áður höfðu þrír Íslendingar farið
í slíka aðgerð erlendis, þar á meðal Anna árið 1995 í Svíþjóð. Samtals minnst níu mann-
eskjur hafa óskað eftir að komast í aðgerð hér og trúlega fleiri en þetta er bara sá fjöldi
sem hefur haft samband við Önnu.
Sífellt fleiri einstaklingar vilja komast í aðgerð til leiðréttingar á kyni, bæði hér á landi og
erlendis. Talið er að raunveruleg tala þeirra sem vilja komast í aðgerð sé á bilinu fimmtán
til þrjátíu. Það er þá einn af hverjum tíu til fimmtán þúsund. Anna telur raunhæft að tala
um einn á ári miðað við þörfina erlendis.
Í Svíþjóð er talið að einn af hverjum fimmtán þúsund íbúum vilji komast í leiðréttingar-
aðgerð. Í Hollandi er hlutfallið einn af hverjum átta þúsund íbúum.
Aðsóknin eykst
Selur tæki til að
lækna fuglaflensu
Hainfirskur
gleraugnasali
f
DV2x15 14.11.2005 20:16 Page 1