Réttur


Réttur - 01.10.1973, Blaðsíða 4

Réttur - 01.10.1973, Blaðsíða 4
sem til er og skal ekki rakin hér.*' Arðrán þeirra er tvöfalt: annarsvegar á framleiðslu- löndum olíunnar, hinsvegar á kaupendunum heima fyrir. Bandaríski hagfræðingurinn Victor Perlo hefur reiknað út að 1972 hafi ríkisstjórnir olíuframleiðslulandanna, at- vinnurekendur (smærri) þar og verkamenn alls fengið í sinn hlut 15% andvirðis þess, er kaupandinn í neytendalandinu greiðir. En þessir aðilar ættu að fá 30-33% andvirðisins, ef rétt tillit væri tekið til allra kostnaðarliða. Samkvæmt þessu hefðu olíuframleiðslulöndin 1972 átt að fá 3, 5til 4 dollara fyrir olíutunn- una eða tvöfalt það verð, er þau fengu. Og 1973 yrði verð þetta að vera hærra. Meðal- verð olíu frá Oklahoma (U.S.A.) beint frá borholu var í mars 1973 3,56 dollarar og fer hækkandi. (Ein tunna olíu — „barrel" — er 0,15899 ma). Hvað olíumarkaði auðvaldslándanna snert- ir, þá eru það tiltölulega fá lönd, sem fram- leiða olíuna handa þeim og þau stofnuðu 1960 samtök sín á milli: OPEC (Organ- isation of Petroleum Exporting Countries: Samtök oIíu-útfIutningsIanda).s) Auðvaldslöndin treystu alveg á vald sitt yfir olíulindum þessara landa, er mestmegnis voru í eign ensk-amerísku olíuhringanna eða undir stjórn þeirra. Auðvaldslöndin áttu mik- ið undir þessari olíu: Bandaríkin telja 6% af íbúum heims, en nota 33% allrar orku, sem framleidd er í heiminum. Orkunotk- un þar er tvöföld á við Bretland og Vest- ur-Þýskaland, þreföld á við Japan, tí- til hundraðföld á við þróunarlöndin. — En Bandaríkin hafa sjálf verið stórframleiðend- ur á olíu, en nú fer þörfin á innflutningi olíu hraðvaxandi, er 1973 um 40% allrar olíu- neyslu í landinu og verður að áliti innanrík- isráðherrans 65% árið 1985. Vestur-Evrópa stendur miklu ver að vígi en Bandaríkin, hún þarf að flytja inn 12,5 miljónir tunna á dag (notkun alls 13 miljónir tunna). Japan verð- ur að flytja inn svo að segja allt sem landið þarfnast af olíu eða 4,6 miljónir tunna á dag. En þrátt fyrir þetta tóku auðhringar og ríkisstjórnir auðvaldslandanna ekkert tillit til framleiðslulandanna, treystu auðsjáanlega á að geta kúgað þau sem forðum. En 1970 brást þeim bogalistin: olíuframleiðslulöndin beygðu olíuhringana og neyddu þá til að hækka kaupverð olíunnar og gera aðrar til- slakanir, þannig að 1972 hafði olían hækkað til framleiðslulandanna um 69%. Og 1973 mun hækkunin, miðuð við 1969, nema 100%. Tekjur ríkissjóða þessara landa munu 1973 verða um 20 miljarðar dollara í stað tveggja miljarða dollara 1960. En stjórnendur framleiðslulandanna gerðu sér einnig ljóst að með rányrkju olíuhring- anna var verið að þurausa auðlindir þeirra á skömmum tíma. Hvað t.d. Saudi-Arabíu snerti hefðu olíulindirnar verið þurrausnar eftir 20 ár með sama áframhaldi og áður var og landið eftirskilið sem tóm eyðimörk, ef ekkert væri að gert. — Voru þessi aðilar því í sömu aðstöðu og vér Islendingar, er sáum fram á að Unilever-hringurinn og ensku og þýsku togararnir myndu þurrausa fiskimið vor, ef þeir fengju að ráða, og kippa efna- hagsgrundvellinum undan íslensku þjóðfé- lagi. Framleiðslulöndin beita því meir og meir pólitískum aðferðum, til að brjóta ein- okun og arðrán olíuhringanna á bak aftur: Irak, Líbýa og Algier hafa þjóðnýtt mestallar olíulindir í þessum Iöndum. Sama gerði stjórn Perú. Venezuela ætlar sér að þjóðnýta olíu- lindirnar á tíu árum. Flest hinna Opec-land- anna undirbúa ýmist þjóðnýtingu eða það að eignast allt að 50% af hlutafé þeirra félaga, er sjá um framleiðsluna. Ríkisstjórn íran, sem hefur farið sér hægt, tók í mars 1973 allan olíuiðnað landsins undir stjórn sína. — Það 212

x

Réttur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Réttur
https://timarit.is/publication/319

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.