Réttur


Réttur - 01.10.1973, Blaðsíða 52

Réttur - 01.10.1973, Blaðsíða 52
RITSJÁ Dag Hareide: Chile. Pá vej til socialismen. Pax-úgáfan. Oslo 1973. Hér er á ferðinni 200 blaðsíðna kilja frá Pax-útgáfunni norsku, sem hefur Inni að halda allmargar merkilegar greinar norskra sósíal- ista, sem verið hafa í Chile. Erþar að finna allýtarlegar rannsóknir á þjóðfélags-háttum og -aðstæðum, stjórnmálaástandi, sérstaklega i sósíalistisku verklýðshreyfingunni, og afstöðu atvinnulífs í Chile gagnvart erlendu auðmagni. I for- mála er lögð sérstök áhersla á hverja lærdóma norskir sósíalistar verði að draga af baráttunni i Chile, sem um margt sé líkt Nor- egi og öðrum löndum Vestur- Evrópu, en ólíkt öðrum ríkjum Suður-Ameríku. Bókin er skrifuð fyrir valdarán fasista 11. septem- ber, en er ekki síður athyglisverð þessvegna, því erfiðleikar alþýðu- stjórnarinnar eru þar vel raktir og skýrðir. Meðal greinakaflanna eru mjög merkilegar upplýsingar um framkomu hins alræmda alþjóða- hrings ITT (International Telephone and Telegraph Co.). Eru það af- hjúpanir hins kunna blaðamanns Jack Anderson, sem hér eru birtar. Þessi bók á erindi til allra hugs- andi manna. Jozsef Lengyel: Confrontation. Peter Owen. London. 1973. „Réttur" birti 1969 smásögu eftir Jozsef Lengyel, einn besta rithöf- und Ungverja, og var þá sagt nokkuð frá þessu stórmerka skáldi og ágæta kommúnista, sem varð fyrir þeirri ægilegu reynslu að vera 18 ár í fangabúðum Sovétrík]- anna, sendurþangað saklaus 1937. Þessi skáldsaga hans:: „Augliti til auglits", fjallar um eitt djúp- stæðasta, viðkvæmasta og harm- þrungnasta vandamál í marxistiskri hreyfingu nútímans — og Lengyel fjallar um það af persónulegri reynslu, sárri og djúpri, en með list stórskáldsins og innsýni hins menntaða marxista í vandamálið. Efnið er að ungverski kommún- istinn Lassú, sem sleppt er 1948 úr fangabúðum í Síberíu, stelst inn til Moskvu, til að hitta þar vin sinn og félaga Banicsa, sem nú er fyrsti sendiráðsritari í ungverska sendiráðinu. Þeir höfðu unnið sam- an sem bestu félagar, Lassú hærra settur í flokknum, báðir haft leyni- starf með höndum í Ungverjalandi fasismans, — en Banicsa síðan lent I fangabúðum nasista, Lassú í fangabúðum Sovétríkjanna. Lýs- ingin á samtali þeirra og viðbrögð- um öllum, umhverfi beggja, konu og syni 1. ritara er í senn list í lýslngu á sálarlífi, áhrifum um- hverfis á manninn, og djúpstæð félagsleg gagnrýni á fyrirbrigðum í sósíalískum þjóðfélögum eins og þau eru enn. Það eru tveir komm- únistar, sem ræða málin frá svo ólíkum persónulegum aðstæðum, sem hugsast getur. Og Lengyel getur skrifað um þessi vandamál sem sá, er hefur vitið og reynsl- una — og vald listarinnar til þess. „Valdið er krabbamein .. . Það étur hinar lifandi sellur I mann- glldi hverrar manneskju. Takmark- ið verður að engu í augum manns- ins — og valdi er beitt aðeins valdsins vegna", segir Lassú á einum stað í samtalinu við Banicsa. Og á öðrum stað segir hann í einskonar eintali sálarinnar, út af gömlu vandamáli, sem hann er að brjóta heilann um og snertir kjarnann í allri baráttunni: „Ég hefði verið hræddur við að trúa ekki, — ég var hræddur við að glata inntaki lífs míns, þeim til- gangi, sem ég var eigi aðeins reiðubúinn að lifa fyrir, heldur og að deyja fyrir". Lengyel á sem maður og skáld miklar þakkir marxista og allrar alþýðu skildar fyrir það að halda áfram á svo listrænan og djúp- stæðan hátt þeim reikningsskilum kommúnista við ríkisvald sjálfra sín, sem hafin voru 1956, en víða var lagst á siðan. Þótt Lengyel sé mikils metinn I föðurlandi sinu, þá eru slíkar bækur hans sem þessi litin hornauga 1 ýmsum af sósíal- istísku löndunum. En gildi þeirra fyrir alla þá, sem brjóta vilja til mergjar erfiðustu innrl viðfangs- efni sósíalismans, er því meira. 260

x

Réttur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Réttur
https://timarit.is/publication/319

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.