Morgunblaðið - 29.03.2007, Page 25

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 29. MARS 2007 25
Við lestur grein-arinnar „Leik-skólar og loft-gæði“ sem
birtist í Morgunblaðinu
laugardaginn 17. febrúar
sl. kemur fram misræmi
miðað við samtal sem
blaðamaður Morgunblaðs-
ins hafði við undirritaðan
og birtist í Morgunblaðinu
14. febrúar sl. Eftirfarandi
skrifum er ætlað að skýra
frekar hvað bjó að baki
orðum undirritaðs við
blaðamann Morgunblaðs-
ins.
Mæliaðferð
Árið 1997 rak Heilbrigð-
iseftirlit Reykjavíkur eina
loftmengunarmælistöð og
var hún mest-
an hluta ársins
höfð við
Grensásveg,
en þó færð á
aðra staði
tvisvar til
þrisvar á ári, í
mislangan
tíma eftir at-
vikum. Í stöð-
inni voru
mælitæki sem
uppfylltu kröf-
ur ESB um
skilyrði til við-
miðunar við
heilsuvernd-
armörk og
gefa út viðvaranir. Ljóst
var orðið á þessum árum
að loftmengun gat við viss
veðurskilyrði orðið nokkuð
mikil í Reykjavík og þar eð
börn eru sérstaklega við-
kvæm fyrir loftmengun var
ákveðið að mæla loftmeng-
andi efni á sem flestum
leikskólalóðum í Reykjavík.
Mæliaðferðin sem varð fyr-
ir valinu, svonefnd „passive
sampling“, er talin gefa
góðar vísbendingar um
styrk viðkomandi meng-
unarefnis auk þess sem
niðurstöður eru sam-
anburðarhæfar í tíma og
rúmi. Aðferðin er notuð
vítt og breitt um heiminn
ekki síst fyrir það hve hún
er auðveld í framkvæmd,
þarfnast ekki rafmagns og
er ódýr. Mæliaðferðin
„passive sampling“ var t.d.
viðhöfð í rannsóknum Þór-
arins Gíslasonar o.fl. sem
getið var í Morgunblaðinu
30. janúar síðastliðinn.
Í nefndri grein „Leik-
skólar og loftgæði“ er sagt
að árið 1997 hafi mælingar
verið gerðar með tækni
sem leyfði ekki samanburð
við heilsuverndarmörk.
Um mælingar af þessu tagi
er getið í reglugerð nr.
251/2002 með breytingum í
reglugerð nr. 288/2002, 7.3
gr.: „Til viðbótar mæl-
ingum í föstum mælistöðv-
um má nota aðrar aðferðir
við mat á loftgæðum, s.s.
líkanagerð, leiðbeinandi
mælingar, og hlutlægar
matsaðferðir. Á svæðum
þar sem ekki er krafist
fastra mælistöðva má nota
slíkar aðferðir eingöngu.“
Og í Viðauka X með reglu-
gerðinni er notað orðið vís-
bendingarmælingar og
ljóst að „passive sam-
pling“-aðferðin er leyfileg
við mat á loftgæðum, með
meira fráviki þó en ná-
kvæmari aðferðir. Auk
mælinga á leikskólalóðum
var „passive sampling“
notuð við að kanna dreif-
ingu loftmengunar (NO2 og
SO2) í íbúðahverfum í
Reykjavík haustið 1998 og
á Kjalarnesi (SO2) haustin
2000 og 2001 og ennfremur
við Sundahöfn og nágrenni
2001. BTX-efnin (bensen-
toluen-xylen) voru mæld
með „passive sampling“
1996 og 1997 og aftur 2000
og 2001. Bakgrunnsstyrkur
ósons var jafnframt athug-
aður með „passive sam-
pling“ og var jafnan litið
svo á að aðferðin skilaði til-
ætluðum árangri.
Svifryk á leikskóla-
lóðum 1998–99
Í nefndri grein segir að
svifryk hafi ekki verið
mælt á leikskólalóð árin
1997–99. Það er misminni
hjá sviðsstýru Umhverf-
issviðs Reykjavíkurborgar
því mælistöð Heilbrigð-
iseftirlitsins var um tíma á
einni leik-
skólalóð árið
1998 og
tveimur árið
1999 og var
svifryk
(PM10) mælt
í öll skiptin.
Árið 1998 var
mælistöðin á
lóð Hraun-
borgar í
Hraunbergi
12 og árið
1999 á lóðum
Bar-
ónsborgar á
Njálsgötu 70
og Tjarn-
arborgar á Tjarnargötu 33.
Á þessum tíma voru við-
miðunarmörk fyrir svifryk
(PM10) 130 µg/ m3 en kom-
andi lækkun var í um-
ræðunni og ný heilsu-
verndarmörk fyrir svifryk
(PM10) 50 µg/ m3 tóku gildi
1. janúar 2002. Umræddar
mælingar 1998 og 1999
sýndu að svifryk (PM10)
var einu sinni yfir þágild-
andi mörkum en væri mið-
að við núgildandi mörk
kemur í ljós að styrkur var
einn eða fleiri sólarhringa
yfir heilsuverndarmörkum
á öllum þremur leik-
skólalóðunum. Við Hraun-
borg gerðist það einu sinni
og meðalsólarhringsgildi á
mælitímanum var 21,4 µg/
m3, við Tjarnarborg fimm
sinnum og meðalsól-
arhringsgildi 32,9 µg/ m3. Á
lóð Barónsborgar fimm
sinnum en þar reyndist
meðalsólarhringsgildið
vera 57,8 µg/ m3 eða svipað
og samanlagt við Tjarn-
arborg og Hraunborg.
Þess ber að geta að mæl-
ingarnar fóru fram á mis-
munandi árstímum við mis-
munandi veðuraðstæður
sem ásamt fleiri þáttum
gerir að verkum að nið-
urstöður eru ekki að öllu
leyti samanburðarhæfar
milli leikskólanna. Í töflu 1
eru sýnd hæstu gildi
þriggja mengunarefna
köfnunarefnisdíoxíðs
(NO2), svifryks (PM10) og
kolmónoxíðs (CO) úr þess-
um mælingum ásamt með-
algildum efnanna og til
samanburðar eru nið-
urstöður úr „passive sam-
pling“. Feitletrun táknar
að viðkomandi gildi sé yfir
núverandi heilsuvernd-
armörkum.
Börn dvelja einungis yfir
daginn á leikskóla og eru
að auki ekki í skólanum um
helgar eða á tyllidögum
þannig að ekki er hægt að
horfa beint á mælt sólar-
hringsgildi sem mengunar-
álag er börn verða fyrir á
leikskólum. Til frekari
nálgunar voru á sínum
tíma reiknuð gildi fyrir
virka daga á milli klukkan
8 um morguninn til klukk-
an 5 í eftirmiðdaginn.
Reiknuð meðalgildi á þann
hátt fyrir svifryk (PM10)
eru birt í töflu 2, enn-
fremur er sýnt hve oft þau
voru yfir þáverandi og nú-
verandi mörkum. Til að
forðast misskilning skal
tekið fram að útreiknuð
gildi fyrir virka daga
klukkan 8–17 hafa ekki
stoð í lögum eða reglugerð-
um til að bera saman við
heilsuverndarmörkin sem
eru fyrir sólarhringsgildi
og jafnframt minnt á að
með minni umferð á kvöld-
in og um nætur dregur
mjög úr loftmenguninni.
Athugað var hvenær á
skólatímanum mengunar-
álagið væri mest og eru
niðurstöður meðaltals-
reikninga fyrir virka daga
klukkan 8–17 sýndar á
mynd 1. Á línuritinu sker
Hraunborg sig úr í því að
svifryksmengun fer hægar
af stað um morguninn og
er fremur svipuð yfir dag-
inn. Aftur á móti mælist
mikið svifryk strax um
morguninn klukkan 8–9 við
báða hina skólana en er
minnkandi þar til líður
undir hádegi að það fer að
aukast á ný. Eftirtekt-
arverður er mikill svif-
ryksstyrkur frá þessum
tíma við Barónsstíg klukk-
an 13–14 en þar er um að
ræða meðaltal 7 virkra
daga. Ítrekað skal að mæl-
ingarnar við leikskólana
fóru fram á mismunandi
árstímum við mismunandi
veðuraðstæður og ber að
skoðast í því ljósi. Frá því
þær voru gerðar eru liðin
8–9 ár og þótt meng-
unarmynstrið sé ef til vill
ekki það sama núna og
þegar mælingarnar voru
gerðar þá hafa ytri að-
stæður við umrædda leik-
skóla lítið breyst.
Í áðurnefndri grein
sviðsstýrunnar er sagt að
borgaryfirvöld hafi árið
2000 ákveðið að auka mæl-
ingar og setja upp tölvu-
búnað til að fylgjast með
loftgæðum í rauntíma svo
hægt væri að gefa út við-
varanir. Vert er að árétta
að allar götur frá því fyrsta
mælistöðin var sett upp
sumarið 1990 var í henni
búnaður til að fylgjast með
mælingum í rauntíma og
gefa út viðvörun ef þurfa
þótti og frá sama tíma hafa
límmiðar og veggspjöld
verið í boði. Hitt er rétt að
haustið 2002 fjölgaði mæli-
stöðvum úr einni í þrjár.
Vonandi veitir þessi
grein nokkra innsýn í nið-
urstöður mælinga sem
gerðar voru á leik-
skólalóðum 1997 til 1999,
loftmengun er nefnilega of
alvarlegt málefni til að fara
í feluleik með. Ánægjulegt
er að fylgjast með hve vel
hefur tekist að hemja svif-
ryk með því að úða magn-
esíumsaltlausn á götur og
það er vel að mælingar séu
framundan á kolmónoxíði
(CO) við leikskóla í borg-
inni, en það stakk mig þeg-
ar hvatt var til göngu og
hjólreiða á meðan svif-
ryksmengunin var sem
mest á nýliðnum dögum.
Að endingu óska ég sviðs-
stýru Umhverfissviðs
Reykjavíkurborgar vel-
farnaðar í starfi sem kom-
andi forstjóri Umhverf-
isstofnunar.
Mælingar á hreinleika andrúms-
lofts við leikskóla árin 1997–99
Eftir Jón Benjamínsson
» Vonandi veitir þessi grein nokkrainnsýn í niðurstöður mælinga sem
gerðar voru á leikskólalóðum 1997 til
1999, loftmengun er nefnilega of alvar-
legt málefni til að fara í feluleik með.
Höfundur er
umhverfisfræðingur.
TAFLA 1. Mæliniðurstöður við Hraunborg, Barónsborg og Tjarnarborg árin 1997-99. P.S. stendur fyrir “passive
sampling” og M.S. fyrir mælistöð. Núverandi heilsuverndarmörk fyrir sólarhring eru 75 µg/ m3 fyrir NO2 og 50
µg/ m3 fyrir svifryk(PM10). Klukkustundarmörk fyrir CO eru 20 mg/m3 og 6 mg/m3 fyrir 8 klst.
Köfnunar-
efnisdíoxíð
(NO2)
Svifryk
(PM10)
Kolmónoxíð
(CO)
Sólarhrings-
gildi
Sólarhrings-
gildi
Klukku-
stundargildi
8 klukku-
stundagildi
Meðal-
gildi
µg/ m3
Hæsta-
gildi
µg/ m3
Meðal-
gildi
µg/ m3
Hæsta-
gildi
µg/ m3
Meðal-
gildi
mg/m3
Hæsta-
gildi
mg/m3
Meðal-
gildi
mg/m3
Hæsta-
gildi
mg/m3
P.S. 10-14/11 ´97 15,0
P.S. 9-22/12 ´98 5,5
H
R
A
U
N
-
B
O
R
G
M.S. 15/6-10/7
´98
21,5 27,0 21,4 50,1 0,2 0,4 0,1 0,2
P.S. 1-5/12 ´97 51,9
B
A
R
Ó
N
S
-
B
O
R
G
M.S. 3/2-15/2 ´99 40,4 69,7 57,8 191,7 0,9 8,2 0,9 3,8
P.S. 1-5/12 ´97 57,2
P.S. 9-23/12 ´98 24,0
T
JA
R
N
A
R
B
O
R
G
M.S. 6/5-28/5 ´99 13,4 23,2 32,9 67,5 0,2 0,6 0,2 0,4
TAFLA 2. Niðurstöður svifryksmælinga á virkum dögum milli klukkan 08 og 17 við leikskólana Hraunborg
Barónsborg og Tjarnarborg árin 1998 og 1999.
Virkir dagar milli klukkan 08 og 17
Fjöldi virkra
mælidaga
Hve oft yfir
50 µg/ m3
Hve oft yfir
130 µg/ m3
Meðalgildi
µg/ m3
Hraunborg 17 1 0 22,1
Barónsborg 7 3 2 80,0
Tjarnarborg 12 5 0 42,9
0
50
100
150
200
250
300
6 8 10 12 14 16
Klukkan
u
g
/m
3
Barónsborg
Tjarnarborg
Hraunborg
MYND 1. Meðaltalsniðurstöður svifryksmælinga (PM10) í µg/ m3 á milli klukkan 08 og 17 virka daga við
Barónsborg (3. febrúar – 15. febrúar 1999), Tjarnarborg (6. maí – 28. maí 1999) og Hraunborg (15. júní - 10. júlí
1998).
Jón Benjamínsson
um hætti
rlaugsson
mafíósa-
n og legg-
séu heið-
ki spilling
uður-Afr-
ð stöðva
ki eigi að
st sér og
hvað sem
gir hann.
fjármála-
jórinn í
pp á aft-
ðið: Svona
ar
nið sé ekki
tboðs því
við hönn-
a við verk-
ðaráætlun
urinn hafi
verkefnið
a og finna
l að gera
og hag-
kvæma í samstarfi við hönnuðina.
Fasteign muni síðan í samráði við
HR sjá um útboð eða samninga við
verktaka. „Fyrir okkur var það ekki
skynsamlegur valkostur að bjóða
þetta út,“ segir hann.
„Það er mjög ómaklegt og mjög
gróft að ásaka Bjarna Ármannsson
í þessu efni,“ segir Þorkell. „Hann
hefur á engan hátt komið nálægt
þessu verkefni,“ bætir hann við og
vísar þessum og öðrum ummælum
Stefáns Þórarinssonar í málinu á
bug. „Yfirlýsingar hans eru alveg
makalausar,“ segir Þorkell og bend-
ir á að HR leigi byggingarnar með
kauprétti sem sé virkur á fimm ára
fresti. Auk þess njóti HR hag-
stæðra leigukjara, Fasteign taki á
sig hluta af áhættu vegna bygging-
arkostnaðar og HR verði auk þess
eignaraðili að félaginu með um
þriðjungs eignarhlut. „Það skapar
bæði arðsemismöguleika fyrir há-
skólann og áhrif sem er mjög mik-
ilvægt til framtíðar. Í þessu verk-
efni kom ekkert annað til greina en
að tryggja hagsmuni háskólans sem
best.“
Teikning/Henning Larsen og Arkís
ngja deildirnar.
gu og
nga HR
Teikning/Henning Larsen og Arkís
ksala, mötuneyti og opið þjónusturými.