Morgunblaðið - 12.11.2008, Blaðsíða 33

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 12. NÓVEMBER 2008
GREIN Bjarna Þórðarsonar, trygg-
ingastærðfræðings, í Morgunblaðinu
26. október sl. er forn mantra sér-
trúarhóps sem haldið hefur Íslendinga
sauðfé á beit innan járntjalds verð-
tryggingar.
Eins var t.d. með hermanninn sem
ekki var upplýstur þegar heimsstyrj-
öldinni síðari lauk 1945 og var þess vegna enn í bar-
dagahug árið 1960, þegar fáeinir túristar ráfuðu
óvart hjá víggirðingum þessa manns á eyju í Kyrra-
hafinu. Þetta er með öðrum orðum endemis þrjóska
fávisku sem höfðar til fávísra fylgismanna.
Spurt er: Hver hefur hag af því að viðhalda verð-
tryggingu hér þegar allar þjóðir í kringum okkur
telja slíkt út úr korti, sbr. grein Fríðu Bjarkar Ingv-
arsdóttur í Mbl. 26. okt. 2008?
Svar: Fjármálastofnanir, stórfyrirtækin og ríkis-
valdið. Ástæðan er sú að greiðslubyrði verðtryggðra
lána er að jafnaði þrisvar sinnum hærri hérlendis en
húsnæðislána í Evrópu. Og er kostnaður almennings
og smáfyrirtækja við að halda krónunni; kostnaður-
inn við járntjaldið og leikmynd möntrusálmsins enn
stífmáluð upp fyrir okkur að dást að og heitir nú:
guðlaun fyrir verðtrygginguna.Yrðu kjör þrefalt
skárri, minnkar fjárstreymi þrefalt til þessara
þriggja stóru. Og það vilja ekki þessir þrír stóru.
Sem aldrei taka verðtryggð lán í íslenskum krónum.
Grein Bjarna átti e.t.v. við fyrir fimmtán árum. En er
núna aðeins einn tappi í þúsund göt á járntjaldi sem
er að falli komið. Að bera saman okur og okur eftir
mismunandi leiðum er eftir sem áður okur. Afdrátt-
arlausa krafan er sú að hérlendis verði stefnt á mun
betri lánakjör fyrir almenning, ekki sömu okurkjörin
og nú; þessa okkar endemis þreföldu greiðslubyrði
miðað við það sem að jafnaði gerist í löndunum í
kringum okkur.
Stærstu hagsmunamál almennings nú eru þessi:
1) frysta verðtryggingu húsnæðislána, sem hratt
brennir upp eigið fé almennings í íbúðarhúsnæði,
2) tryggja með afgerandi hætti sparifé amennings í
sjóðum banka og fjármálafyrirtækja, fallinna eða við
að falla, eins og aðrar þjóðir lýsa nú yfir hver af ann-
arri og framkvæma undanbragðalaust.
100% verðtrygging hérlendis hefur auðvitað lengi
malað ókjör gulls eigendum verðtryggðra skulda-
bréfa, eins og t.d. lífeyrissjóðunum. En hvers virði
skyldi þá góður lífeyrir manneskju í framtíð, ef sú
manneskja er gjaldþrota og dauð úr hor í nútíð?
Stjórnendur lífeyrissjóðanna, með verkalýðshreyf-
inguna í broddi fylkingar, verða auðvitað að standa í
lappirnar í þessu, standa vörð um brýnustu hagsmuni
almennings í nútíð og framtíð, í þeirri röð!
Strax á að hætta útreikningi verðbóta á höfuðstól
húsnæðislána. Nóg hafa þau hækkað samt síðustu
vikur og mánuði, hækkun sem mun fylgja þessum en-
demis lánum út lánstíma, í 25 til 40 ár, nema fáist
endurfjármögnun/skuldbreyting á skárri kjörum.
Og ríkið verður að kaupa ótryggar og tapaðar
kröfur úr eignasafni banka og sparisjóða, rétt eins og
gert var í sjóði 9 og rétt eins og aðrar þjóðir gera,
t.d. Bandaríkjamenn, sem nú ætla að verja til þessa
verkefnis milljörðum dollara.
Annað gildir um erlend húsnæðislán. Þegar gengi
krónu færist í eðlilegra horf mun höfuðstóll húsnæð-
islána í erlendri mynt lækka hratt ásamt með snöggu
falli greiðslubyrði þessara lána, sem þá verða aftur
hagstæðari lán en verðtryggð lán. Frysting á
greiðslum afborgana og vaxta hjálpar þessum hópi
best. Tenging krónu við evru er einnig nauðsyn strax
og hægt að framkvæma á fáeinum vikum ef liggur
fyrir viljinn um inngöngu í ESB. Og þýðir að jafnaði
þrefalt lægri greiðslubyrði húsnæðislána fyrir heim-
ilin í landinu með skuldbreytingu/endurfjármögnun
húsnæðislána.
Spurt er: Hvað ætla lífeyrissjóðirnir að gera ef al-
menningur breytir verðtryggðum lánum í erlend lán,
með þrefalt lægri greiðslubyrði?
Svar: Arðsemi af kaupum skuldabréfa húsnæð-
islána mun þá væntanlega ekki duga þeim lífeyr-
issjóðum, sem reglubundið væla sér til hagsældar að
þeir verði að lifa á okrinu gegnum kaup á verð-
tryggðum skuldabréfum almennings til þess að geta
greitt sæmilegan lífeyri. Þessir sjóðir verða þá að
huga að skárri fjárfestingum en þeim að hagnast á
okrinu á umbjóðendum sínum.
Og er hollt þessum væluskjóðum. Forystumenn líf-
eyrissjóða og kjörnir fulltrúar verkalýðshreyfingar,
sem segja okkur taktfast í áraraðir að með lög-
bundnu okri á okkur í nútíðinni úr vinstri vasanum,
séum við að spara fyrir framtíðina og hægri vasann,
eru uppvísir að trúnaðarbresti við umbjóðendur sína
og eiga að sjá sóma sinn í því að víkja strax.
Vitrari þjóðir kenna okkur fjölmargt þessa dagana,
ekki síst um trúnað, traust og ábyrgð. Einn sér-
trúarhópur hér vill enn að þjóðin feti sig samvisku-
samlega í fótspor Bjarts í Sumarhúsum í veröldinni.
Þeim dugar ekki missir efnalegs sjálfstæðis þjóð-
arinnar, ekki blindbylur á heiði, ekki örlög Ástu Sól-
lilju, heldur krefjast þess enn að halda okkur hér
sauðfé út af fyrir sig í okurparadís fákeppni og klíku-
skapar. Er ekki augljóst hvert stefnir í sögu Bjarts
okkar, sem skráð er svo einkar vel rökum mannlífs?
Jónas Gunnar Einarsson,
rithöfundur.
Guðlaun fyrir okrið og
bruna eiginfjár heimilanna?
ÉG ER ein
þeirra mörgu Ís-
lendinga erlendis
sem með sting í
hjarta fylgjast með
efnahagshruni ætt-
landsins úr fjarska,
þakklát nýju fjöl-
miðlatækninni fyrir að gera mér
það kleift. Sérstaklega hef ég sótt í
„gömlu Gufuna“ á netinu, hún á
skilið hástafahrós fyrir umfjöllun
sína.
En eðli og umfang íslensku efna-
hagshamfaranna er slíkt að landið
er fréttaefni um allan heim.
Hremmingum þess eru gerð skil
meðal annarra frétta af fjár-
málakreppu hnattarins. Hér í
Frakklandi hafa fjölmiðlar fjallað
um íslenska bankahrunið af hlýju,
allt að því samúð. Þannig talaði Le
Monde um „le petit tigre de l’Atl-
antique Nord“, litla tígurinn í
Norður-Atlantshafi, vafasamt hrós-
yrði (þótt krúttlegt sé) og segir ef
til vill meira um það hvað fréttir
eru mikið yfirborðskrafs í eðli
sínu, brotakenndar myndir sem
hugurinn reynir að nota til að „ná
utan um“ viðfangið þótt heild-
armyndin sé svo stór að hún verði
ekki tekin inn öll í einu.
En stundum rekst maður á hnit-
miðuð skrif sem hjálpa skiln-
ingnum og bregða upp óhugn-
anlega skýrri mynd af nýjum
kringumstæðum. Nú síðast las ég
fréttaklausu í virtu dagblaði sem
kemur út í Genf, Le Temps. Hún
birtist á forsíðu viðskipta- og fjár-
málakálfsins föstudaginn 31. októ-
ber sl. og tilefnið var rausn Fær-
eyinga í garð Íslendinga. Fréttin
er ekki löng, orðum og plássi er
ekki eytt að óþörfu enda þarf að
koma mörgu að á þessum síðustu
og verstu. Í henni er ástandið á Ís-
landi dregið saman í einni stuttri
og lýsandi aukasetningu til skýr-
ingar á öðlingsbragði Færeyinga:
„[… Ísland, sem] breytti hagkerfi
sínu í risavaxinn vogunarsjóð“.
Í þeirri þjóðfélagsumræðu sem
nú fer fram á Íslandi hafa ýmsir
látið í ljós þá skoðun að réttast
væri að stjórn Seðlabankans segði
af sér. Þannig tilmæli hafa síðan
kallað á andsvör þar sem hanskinn
er tekinn upp fyrir embættismenn-
ina og er þá oft gripið til þeirrar
röksemdar að fráleitt sé að kenna
þeim alfarið um það hvernig komið
sé, að ósanngjarnt væri að þeir
tækju þannig á sig (alla) sök á
þeim ógöngum sem landið hefur
ratað í.
En afsögn er ekki endilega yf-
irlýsing um sök, hún er að því leyti
ólík þeirri hefð sem tíðkast einkum
vestan hafs og felst í því að menn/
konur í opinberu lífi sem eitthvað
hefur orðið á, stíga fram fyrir fjöl-
miðla og viðurkenna afglöp sín –
lofa bót og betrun en sitja oft
áfram í embætti. Afsögn er miklu
fremur viðurkenning á því að
standa þurfi siðferðisleg skil gagn-
vart heildinni, með afsögn er auð-
mýkt sýnd í verki og ábyrgð öxluð
í samræmi við mikilvægi stöðunnar
sem gegnt var. Þetta sést glöggt
ef skoðaðar eru fréttir um afsagnir
ýmissa ábyrgðarmanna fjármála í
Evrópu síðustu vikurnar.
Hér í Frakklandi varð t.d. það
sem viðkomandi stofnun orðaði
sem „atvik“ („incident“ á frönsku,
og orðunin ein nægði til að ofbjóða
þjóðinni). Í því fólst að hjá einum
sparisjóða landsins töpuðust fleiri
hundruð milljónir evra í gáleys-
islegum viðskiptum eins starfs-
manns sjóðsins.
Afleiðingarnar stóðu ekki á sér,
um leið og fréttin barst höfðu
bankastjórarnir sagt af sér (þeir
voru einmitt þrír) og starfsmað-
urinn gálausi situr nú í ströngum
yfirheyrslum hjá rannsóknarvald-
inu. Og frá Þýskalandi bárust
fréttir af banka í Bæjaralandi sem
varð fyrstur þarlendra fjár-
málastofnana til að leita á náðir
sambandsstjórnarinnar vegna þess
að mál hans voru komin í óefni.
Aftur fylgdi fréttinni að yfirmaður
bankans hefði sagt af sér og ekki
nóg með það, fjármálaráðherra
Bæjaralands gerði það líka.
Það er eftirtektarvert í þessum
dæmum að afsagnirnar eru eitt af
því fyrsta sem gerist í kjölfar ófar-
anna, m.ö.o. áður en búið er að
rannsaka, fara ofan í kjölinn á
vandamálunum eða festa sök við
nokkurn mann. Þegar persóna í
ábyrgðarstöðu víkur úr starfi kem-
ur hún þeim skilaboðum til með-
borgaranna að hún taki hlutverk
sitt alvarlega, taki afleiðingum,
ekki endilega gerða sinna, miklu
heldur afleiðingum þess að hafa
brugðist trausti heildarinnar. Þetta
sjáum við oft í Japan, þar sem
ábyrgðartilfinning einstaklingsins
gagnvart heildinni er hvað sterk-
ust. Það mætti jafnvel halda því
fram að afsögn sé eitt af þeim
tækjum sem tiltæk eru í lýðræð-
isríki til þess einmitt að undir-
strika lýðræðið, hlúa að því og
komast hjá trénun valdsins „…sem
breytti hagkerfi sínu í risavaxinn
vogunarsjóð“. Er það ekki um-
hugsunarefni að undanfarið hafa
ráða- og ábyrgðarmenn víðs vegar
um heim vikið úr starfi af minna
tilefni?
Að segja af sér – hvað felst í því?
Jóna Dóra Óskarsdóttir,
þýðandi og tónlistarmaður og hefur
verið búsett erlendis síðastliðna
áratugi. (jona.bokany@free.fr)
– Nú færðu meira með áskriftinni
Kynntu þér málið á
mogginnminn.is
F
í
t
o
n
/
S
Í
A
F
I
0
2
7
5
4
2
Skráðu
þig núna
Mogginn minn á netinu
kostar aðeins 1.700 kr. á
mánuði en fylgir frítt með
venjulegri áskrift.
Sérblöðin
innan
seilingar
Þú getur skipt á milli sérblaða
með einum músarsmelli.
Sunnudagsblaðið, Atvinna,
Fasteignir, Íþróttir, Viðskipti.
Allt á sínum stað.
Flettu mánuð
aftur í tímann
Þú flettir blaði dagsins í
tölvunni þinni hvar og hvenær
sem er. Þú getur jafnvel skoðað
Morgunblaðið 30 daga aftur í
tímann.
Mogginn minn á netinu
Í áskrift er innifalinn aðgangur að þjónustu sem kallast
Mogginn minn á netinu. Aðeins þarf að skrá sig á vefslóðinni
mogginnminn.is, og þá er einfalt að lesa Morgunblaðið í heild
og fletta því í tölvunni þinni.
Helstu fréttir í tölvupósti
Þú færð tölvupóst með helstu fréttafyrirsögnum blaðsins daglega
sem þú getur opnað í vefskoðaranum þínum og skoðað nánar.