Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1938, Blaðsíða 31

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1938, Blaðsíða 31
NÁTTÚRUFRÆÐINGÚRINN 3Í illlHllhlllllllllinilllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllMlllllIllllilllllllIllllllllllllllllllllll ið áfram að tæmast og tæmast í botn, vatnið hafi streymt upp á móti fyrir einskonar sogpípuverkun. Þessi tilgáta er að mínu áliti fráleit. Fyrst og fremst getur sogpípuverkun ekki lyft vatni nema um 10 m. hæð við venjulega loftvogarstöðu. 1 atm. loftþrýstingur (760 mm. Hg.) vegur aðeins á móti 10,3 m. hárri vatnssúlu, jafnvel þó að yfir henni sé algerlega lofttómt. Og því skyldi þykkt Skeiðarár- jökuls ekki eins geta verið 300 m. og 290 m.? í öðru lagi er jökulís ekki svo loftþéttur, að í honum geti hald- izt hol með verulega minna loftþrýstingi en ríkir úti undir berum himni. Skoðun mín er sú, að orsök Grœnalónshlaupsins sé alveg sú sama og Rosendahl telur vera orsök Demmevatnshlaupsins — og ég œtla, að gildi einnig um Hagavatn: Jökullifin lyftist þegar vatnið hefur hœkkað (eða jökullinn lœkkað) svo, að fleytiafl vatnsins verð- ur meira en þyngd jökulsins. Eftir hæðartölum og línum á korti Trausta Einarssonar, virðist jökulstíflan, sem hlaupið hefur brotizt undir, vera að minnsta kosti 40 m. hærri en vatnsyfirborðið, þegar lónið er fullt. En að líkind- um er hæðarmunurinn miklu — ef til vill meira en helmingi — meiri. Pað fer eftir því, hvar hlauprásin liggur undir jöklinum. í fljótu bragði virðist þessi mikli hæðarmunur mótmæla skoðun minni. Því að ef 200 m. djúpt vatn á að geta fleytt 250 m. þykk- um jökli, má jökullinn í mesta lagi hafa eðlisþyngdina 0,8. En hvorttveggja er, að hæðarmunurinn virðist vera meiri og eins munu margir ætla, að eðlisþyngd jökulsins sé meiri. Reyndar er sennilegt, að þarna uppi í um 750 m. hæð y. s., þ. e. uppi undir snælínu, sé eðlisdyngd jökulsins tiltölulega lítil. Eftir rannsóknum Ahlmanns á Vatnajökli vorið 1936*, varð aðeins um Va 1. vatns úr 1 1. hjarnsins frá tveim síðustu árum. P. e. a. s., þurrt hjarn hefur aðeins hálfa eðlisþyngd á við vatn. Að sjálfsögðu svipar skriðjöklinum miklu meira til íss en hjarns, en þó ætla ég, að nokkuð sé eftir af hjarneðli hans, svo skammt undir snælínu. Ennfremur mun Skeiðarárjökull vera mjög hlaðinn ösku og vikri eftir eldgos, sem þyngir hann niður. Að öllu samanlögðu tel ég mjög hæpið, að léttleiki jökulsins einn geti skýrt það, að Græna- lón megnar að fleyta honum upp. * H. W:son Ahlmann: Pa skidor och till hást i Vatnajökulls rike. Stock- holm 1936.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.