Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1938, Blaðsíða 36

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1938, Blaðsíða 36
38 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINJNÍ MiH:[iiMiiiMifiiiiiiiiMiiiiiiiiiiiifiiuiit:i;:i:iii!ii;ii!Mui[iiMMiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiMiiiiiii[iiiiiiiiiiiiMiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiMiiiiii Geislamagn og sólskin. i. Geislaorka sólarinnar er frumorsök allra veðrabrigða, sem verða hér á jörðu. Loftið hlýnar mest á þeim svæðum jarðar- innar, sem mestrar njóta sólar. Af því myndast loftstraumar. Á mótum hlýrra og kaldra loftstrauma vekjast öldur, sem valda stormum og úrfelli þar sem þær fara yfir. Fyrir orku sól- arinnar gufar upp vatn frá höfum og votlendi, myndar ský í loftinu og síðan úrkomu. Af úrkomunni myndast elfur, sem oft falla frá hálendi með miklum straumþunga. Þar kemur aftur í ljós nokkuð af þeirri orku, sem fór til þess að breyta fljótandi vatni í loftkennt og lyfta því mörg þúsund metra frá jörðu. Hitaorka sú, sem berst frá sólunni að yztu takmörkum loft- hjúps jarðarinnar, eru tæpar 2 hitaeiningar á hvern ? senti- metra á mínútu. En af þessu hitamagni telst svo til, að einungis tæpur helmingur nái beina Leið að yfirborði jarðar. Hinn helm- ingur orkunnar fer sumpart til þess að hita lofthjúpinn, sum- part dreifist hún og endurvarpast út í geiminn. Því bylgjustyttri sem geislarnir eru, því meir dreifast þeir og rýrna á leið sinni gegnum loftið. Bláleitu og f jólubláu geisl- arnir stranda mest á rykögnum eða sjálfum sameindum loftsins og kastast í allar áttir. Loftið lýsir því með bláleitum lit (him- inbláminn), en sólarljósið, sem nær til jarðar er ögn gulleitt af því að nokkuð vantar í það af bláum geislum, til þess að það verði alveg hvítt. Því lægra sem sólin er á lofti, því meira miss- ist af bláleitum geislum, svo að þeir rauðleitu geta orðið yfir- gnæfandi, og sólin eða sólarljósið sýnist rauðgult eða blóðrautt. Þannig myndast kveld og morgunroði. Hve mikill hluti af geislamagni sólarinnar nær beint til jarðar, fer mjög eftir tærleika loftsins og sólarhæð. Ef sólin er í hvirfildepli og loftið mjög tært, getur um 80% af öllu geislamagninu náð alla leið til jarðar, en venjulega verður það í reyndinni miklu minna. Eftirfarandi tafla sýnir þetta nánar. Taflan sýnir t. d., að þegar sólin er 30° yfir hafsbrún ná 70% af geislamagni sólarinnar til jarðar, þegar loftið er mjög tært. Því meira sem er af ryki og raka í loftinu, því minna verð- ur geislamagnið, sem nær til jarðar. Yfir stórborgum verður

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.