Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1976, Síða 22

Náttúrufræðingurinn - 1976, Síða 22
124 NÁTT Ú RUFRÆÐIN G U RIN N og þeir menn er sjóriðu hafa nœr af sjó i land koma, að þeim finst jörðin undir sér rygga eins sem d sjónum sliiþið gjörir. Item í Mýr- dal urðu þessir jarðskjdlftar svo stórir og margir og langsamir, að menn allvíða flúðu bœina á náttartima og Idgu úti á túnum við tjöld sín um sagðan tima. Hús gengu þar og allvíða til, en þó eigi til meins eður skaða. En hér i Veri var litið um þá jarðskjálfta, og þótt menn af öðrum bceum þœttust oft varir við þd verða (þó ei slórir vœru), þá fann ég hér á staðnum sjaldan eður litt til þeirra.“ Álíka skjálftar urðu við upphaf goss 1660, 1721, 1755, en 1823, 1860 og 1918 voru þeir vægari, stuttir kippir en snöggir, ei harðari en svo að hrikti í húsum. Samkvæmt þessum lýsingum virðast áhrif skjálfta í byrjun goss í Kötlu geta orðið um VI stig. Kötlu er nú vandlega gætt af fimm jarðskjálftamælum umhverfis Mýrdalsjökul. Gengur Einar bóndi á Skammadalshóli þar harðast fram, og má hún sig livergi hræra, án þess að hann viti. Það er von manna, að nokkrum stundum eða dögum fyrir gos verði mælar varir við umbrot í jöklinum, þótt skjálftar verði að jafnaði ekki svo sterkir, að fólk finni þá, fyrr en rétt í þann mund, sem gosið kemur upp. Hlaup kom úr Kötlu 1955. Þá mældust í Reykjavík átta skjálftar að stærð 2,4—3,6 á 6 klukkustundum (Tryggvason 1960). Menn voru við ísþykktarmælingar á upptakasvæðinu. Þeir fundu a. m. k. einn skjálftann og mikill órói sást á mælitækjum þeirra. Hlaupið kom fram einni stundu eftir skjálftahrinuna. Gos sást ekki en tveir sigkatlar mynduðust í jöklinum nálægt gosstöðvum 1918. Á undanförnum árum hafa hræringar verið tíðar í Kötlu. I októ- ber 1973 byrjaði hrina, sem smám saman sótti í sig veðrið en endaði um áramót með nokkrum skjálftum á dag að stærð 4. Þessir skjálft- ar fundust þó ekki á bæjum. Svipuð hrina byrjaði í febrúar 1975 og endaði í maíbyrjun. Þessar hrinur gætu verið vísbendingar um tilraunir til goss og þær hafa fremur aukið vonir manna um, að mælar geti gefið nokkurn fyrirvara, þegar upp úr sýður. Mælanetið umhverfis Mýrdalsjökul vaktar einnig Vestmannaeyja- svæðið ásamt mæli á Stórhöfða. Skjálltar mælast öðru hverju enn úti við Surtsey en undir Heimaey hafa nær engir skjálftar orðið síðan gosi lauk þar. Á sprungusvæðinu milli Mýrdalsjiikuls og Vatnajökuls mælast nær engir skjálftar. Þaðan eru komin rnikil flæðigos af Veiðivatna-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.