Samvinnan - 01.12.1973, Qupperneq 40

Gísli: ÞaS er eitt í þessu sam-
bandi sem vert er að hugleiða.
Til skamms tima hefur sú
kenning verið ríkjandi, að um-
búðir skiptu engu máli, varan
seldist hvort eð væri. Engu að
síður hefur tekizt á tveimur til
þremur árum að breyta þessu
viðhorfi, og nýlega var haldin
sýning i Norræna húsinu á
hönnuðum umbúðum, sem
vakti talsverða athygli. Það
þarf semsé að nöldra og suða
og ná vissri fótfestu, og ég held
að við séum að ná þessari fót-
festu í vissum greinum, og ég
held að ein þeirra sé húsgagna-
hönnun.
Stefán: Þarna kemur til þessi
viðskiptalega skynjun. Um leið
og menn skynja að hlutur eyk-
ur sölu, er öllu borgið.
barnsskór sjónvarpsins
Ágúst Pálsson: Neskirkja í Reykjavík.
Jón: Gísli minntist á nagg og
nudd. Þau mál eru orðin ófá
sem arkítektar hafa borið upp
í ræðu og riti. En þar sem ég
er ekki fulltrúi annarra en
sjálfs mín og tala því á eigin
ábyrgð, vildi ég taka þetta
fram: Ég hef ráðizt á mis-
beitingu valdaaðstöðu i þjóð-
félaginu, bent á rangar leiðir
í sambandi við Fossvogshverf-
ið, Breiðholtshverfið og fleiri
hverfi, gagnrýnt skipulag borg-
arinnar, og þannig mætti lengi
telja. Hvaða árangur hefur
þetta borið? Alls engan. Lítið
bara á Bernhöftstorfuna. Til
samanburðar vil ég svo nefna
hornið á Skólavörðstíg og
Laugavegi. Höfundur þessa
fræga horns situr náttúrlega i
skipulagsstjórn Reykjavíkur,
svo honum ætti væntanlega að
vera innan handar að gera það
sem bezt væri í skipulagsmál-
um, hefði hann hæfileika,
menntun og siðgæði til, en það
gerir hann alls ekki. Látum það
vera. Það var hringt talsvert til
mín meðan hreyfingin gegn
horninu var í gangi og ég jafn-
vel beðinn að skrifa i blöðin,
en ég svaraði: „Ef þið ætlið
að ná einhverjum árangri, lát-
ið þá í guðanna bænum hvorki
mig né nokkurn arkitekt annan
skrifa um málið. Hafið ekki
samband við Arkitektafélagið,
því það verður tóm vitleysa úr
því. Hér á landi þýðir ekkert
að beita fagmönnum. Talið við
borgarfulltrúana og segið þeim,
að hér séu kjósendur sem kjósi
þá ekki aftur, ef þeir láti þetta
viðgangast.“ Þeir fóru að orð-
um mínum. Það var ákveðinn
maður í borgarstjórn, sem tók
málið að sér persónulega, og
þetta varð ein af þessum heil-
ögu vakningum. Hæstvirtir
kjósendur komu málinu í gegn,
en enginn arkitekt eða arkí-
tektasamtök hefðu getað það.
Hörður: Vitanlega þyrftum við
líka að sýna stjórnmálamönn-
unum framá, að þeir verða
ekki ráðamenn lengur, ef þeir
taka ekki tillit til okkar.
Guðrún: En þarf ekki líka að
upplýsa alþjóð? Ef við tökum
til dæmis íslenzka sjónvarpið,
hvenær sjáum við þar nokkuð
um hérlenda byggingarlist eða
það sem er að gerast í bygg-
ingamálum?
Gylfi: Stæði það ekki næst
Arkítektafélaginu að vekja
slíka umræðu?
Guðrún: Við erum margbúin
að tala um þetta.
Jón: Ég held að sjónvarpsmenn
hafi ekki vitað að arkítektúr
væri hluti af menningunni,
fyrr en ensku þættirnir um
sögu siðmenningarinnar bár-
ust hingað. Annars virðast
barnsskór sjónvarpsins ætla að
duga því lengur en nokkur
dæmi eru til annarsstaðar.
Mikil málverkakaup hér
Gylfi: Má ég með fáum orð-
halda áfram ræðu minni um
sögulega og félagslega þróun
undanfarinna áratuga? Ég
minntist á hernámið 1940 og
straumhvörfin sem það olli.
Eftir peningaflóð hernámsár-
anna höldum við inní næsta
þátt, sem er síldarfylliríið
hérna í Hvalfirðinum og víðar
með feykilegu peningaflóði.
Síðan kemur svolítil lægð, en
Ameríkaninn fer fljótlega af
stað og við fáum yfir okkur
annað stórflóð peninga. Síðan
hefur látlaust verið stefnt að
nógu miklu magni í öllum
greinum, í síld, í loðnu, í smjöri,
í kollsteypum. Við höfum á
sama tíma látið undir höfuð
leggjast að endurnýja fiski-
skipaflotann með eðlilegum
hætti, hugsað um það eitt að
ná upp sem mestu magni, búa
til skít úr því og selja úr landi.
Og svo kemur áfallið 1967 okk-
ur í opna skjöldu. En hvernig
ætli það sé, hafa okkur bætzt
nokkrir listaverkasafnarar í
öllu þessu peningaflóði? Munið
þið eftir einhverjum nýjum
safnara frá þessum tíma?
Hörður: Ragnar Jónsson í
Smára er sá seinasti.
Gísli: Já, þegar talað er um
stórsafnara, en ég held að
margt fólk á okkar aldri sé
dæmigerðir safnarar. Það hef-
ur kannski minni fjárráð en
þessir eldri kapítalistar okkar.
Jón: Þeir voru nú ekki allir
kapitalistar gömlu safnararn-
ir.
SAM: Hitt má líka hafa í huga,
að hér selst gífurlega mikið af
málverkum ánþess lagður sé
dómur á einstaka málara. Mál-
verkasala íslendinga á sér enga
hliðstæðu á Norðurlöndum til
dæmis. Norrænir málarar eru
að heita má hættir að selja
nokkra mynd á málverkasýn-
ingum.
Gylfi: En þá megum við ekki
heldur gleyma því, að norræn-
ir málarar eru með starfsstyrki
og allskyns aðra styrki á miklu
hærra stigi en við. Það hefur
algerlega verið vanrækt hér.
Stefán: Myndlist er líka eina
grein sjónmennta sem eitthvað
er skrifað og talað um hér á
landi. Það er alltaf gagnrýni
um myndlistarsýningar.
Gylfi: Það er þvi miður lítið
skrifað um myndlist hér, nema
kannski helzt í Mogganum.
Hörður: Sjáið þið fcil: Þegar
ómerkilegur reyfari eða revía
er sett upp i Iðnó, þá kemur
um hana heilsíðudómur í öllum
dagblöðum Reykjavíkur. Ég hef
ekki enn vitað til þess, að
skrifað væri um eina einustu
byggingu, sem er áhugaverð.
Ég hef oft rekið mig á það,
þegar verið er að segja frá
skóla- eða kirkjubyggingum
hér eða útá landi, þá eru taldir
upp allir fagmenn í fréttum
fjölmiðla, en arkítektinn varla
nefndur.
Jón: Ég vil taka fram, að þetta
er ekki hégómaskapur, en mað-
ur tekur gjarna eftir einmitt
þessu sem Hörður var að segja.
Það er undantekning ef arkí-
tekt er nefndur. Hitt er til að
teiknarinn sé ekki arkítekt, og
þá er hann nefndur með nafni
og kallaður arkítekt. Þessa eru
mörg dæmi. Mér er þetta per-
sónulega ekkert kappsmál, en
afstaðan er athyglisverð.
Hörður: Við verðum að gera
okkur fulla grein fyrir því, að
byggingarlistin er móðir allra
annarra sjónmennta, og þegar
hún er i rúst, fáum við ekki
æskilegan vöxt og viðgang í
aðrar sjónmenntir. Þessvegna
er fyrir öllu að hér rísi góður
arkítektúr og i samhengi við
hann þær menntastofnanir
sem tengi arkítektana við
reynslu forvera sinna.
40