Samvinnan - 01.12.1973, Side 55

Lík Che Guevaras til skoðunar í Bólívíu eftir að hann var skotinn þar 1967.
ofbeldi á síðustu 40 árum. Annað var í E1
Salvador 1932. Hitt var hin fræga til-
raun Luis Carlos Prestes í Brasilíu 1935.
(Bylting Castros á Kúbu tengdist ekki
kommúnismanum fyrr en eftir valdatöku
hans).
Hinir byltingarsinnuðu sósíalistar hafa
ekki heldur haft heppnina með sér.
Kannski var mesti viðgangur þeirra fólg-
inn í tveggja-flokka samstarfinu í Argen-
tínu, sem að lokum ruddi Perón braut í
valdastólinn að nýju. En hvort það var
sigur fyrir þá sjálfa og sósíalismann, á
eftir að koma á daginn. Það er jafnvill-
andi að kalla Perón sósíalista einsog að
kalla hann fasista. Pólitísk hugtök í
Evrópu hafa tilhneigingu til að gufa upp
í veruleika Rómönsku Ameriku. Er Castro
kommúnisti? Er Frei kristilegur demó-
krati?
Sundrung sósíalista
Á sjöunda áratug aldarinnar kom til
Juan Bosch.
skæruliðauppreisna og átaka í anda
Castros í nálega öllum löndum Rómönsku
Ameríku. Allar þessar hreyfingar voru
ýmist brotnar á bak aftur eða einangrað-
ar. Þyrnikórónan á því verki var smánar-
legur ósigur og píslarvættisdauði argen-
tínska Kúbumannsins Ernestos Che
Guevaras í Bólivíu árið 1967.
Með hliðsjón af hinum lélega árangri
bæði hjá sósíalistaflokkunum, sem vilja
ná völdum með friðsamlegum aðferðum
(„innan kerfisins“), og þeim hreyfingum
sem vilja umbylta þjóðfélaginu með
valdi, þarf engan að undra þó samlyndið
sé í lakara lagi. Reglan er sú, að róttæku
sósíalistaflokkarnir eru í upplausnará-
standi. í Dóminíska lýðveldinu eru sex
slíkir flokkar — allir bannaðir, að sjálf-
sögðu. í Bólivíu er um að ræða Kommún-
istaflokk Bólivíu á kínversku línunni
(PCB/C) og Verkamannaflokk byltingar-
sinnaðra Trotskisinna (POR), sem sam-
anlagt hafa jafnmarga meðlimi (1500) og
Nei, enn hvað þetta er dásamlegt! Gœtuð þér
ekki hugsað yður að selja mér þennan tré-
hlut til að hengja upp í stofunni minni?
Kommúnistaflokkur Bólivíu á sovézku
linunni (PBC/S).
Það eru ekki til neinar „töfraformúl-
ur fyrir Rómönsku Ameríku“, skrifaði
Eduardo Frei fyrir tveimur árum í tíma-
ritið „Foreign Affairs“, hvorki „goðsagnir
né hugmyndakerfi geta komið í staðinn
fyrir skynsamlega áætlanagerð eða ein-
beitta áreynslu,“ sagði hann.
Allende reyndi að fá verkamenn til að
lina á launakröfum sínurn — „skefja-
lausar launahækkanir skapa óheppilega
keðjuverkun," sagði hann til dæmis við
verkamennina i Chuquicamata-kopar-
námunni, sem voru í verkfalli. En sem
þingræðismaður varð hann einnig að
fara fram á samvinnu þeirra — „alþýðan
mun ævinlega örva mig til að halda fram-
ávið, og alþýðan mun með réttu heimta
skýringar, ef ég kynni að hika,“ sagði
hann við sama tækifæri.
Sósíalismi fátæktar gegn sósíalisma
allsnægta
Lýðræðið gerir miklar kröfur til efna-
hagslegs heilbrigðis. Franski sósíalista-
leiðtoginn Francois Mitterand, sem þekkti
Allende, sagði eftir valdaránið: „Sósíal-
ismi fátæktarinnar er alls ekki það sama
og sósíalismi allsnægtanna." „Tilraunin
í Chile“ hafði áður verið notuð sem rök-
semd fyrir því, að sósíalistar (þarmeð
taldir kommúnistar) gætu hæglega gert
sér vonir um að ná völdum eftir þing-
ræSisleiðum í löndum einsog Ítalíu og
Frakklandi.
Að sálfsögðu er vænn skammtur af
sannleika í sjálfshuggunarorðum Mitt-
erands.
Eitt land í Rómönsku Ameríku, þar sem
sósíalistaflokkur komst raunverulega til
valda með friðsamlegum aðferðum, var
Dóminíska lýðveldið, þar sem sósíaldemó-
kratíski Byltingarflokkurinn undir for-
ustu Juans Boschs hlaut 60% atkvæða í
þingkosningunum 1963, sem voru fyrstu
lýðræðiskosningar í sögu þjóðarinnar.
Nokkrum mánuðum síðar var stjórn
hans steypt af afturhaldssömum herfor-
ingjum, sem voru í augljósum tengslum
við bandarísku leyniþjónustuna, CIA.
Þegar alþýða landsins gerði uppreisn með
þátttöku umbótasinnaðra herforingja
tveimur árum síðar, var hún brotin á
bak aftur með innrás 30.000 bandarískra
landgönguliða í Santo Domingo.
Tveimur árum síðar var Bosch prófess-
or gestur jafnaðarmanna í Danmörku og
Svíþjóð. Hann sagði furðu slegnum gest-
gjöfum sínum og tilheyrendum, að hann
hefði nú gefið upp vonina um, að hægt
yrði að koma á lýðræði með friðsamlegri
byltingu í landi sínu — og raunar öðr-
um löndum Karíbahafs. Hann birti nýja
stefnuskrá sína, „Einræði með stuðningi
alþýöunnar", árið 1969.
Síðari þróun hefur sýnt að Juan Bosch
hafði rétt fyrir sér. Horfur lýðræðisins og
hinna friðsamlegu lausna eru á sama
plani og horfurnar í félags- og efnahags-
málum — slæmar. Útlitið er ískyggilegt.
Robert Kennedy öldungadeildarþingmað-
ur hafði þegar slegið þessu föstu: „Það
kemur ekki til mála að varðveita óbreytt
ástand í Rómönsku Ameriku." 4
55