Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Page 4

142
helzta vörnin, sem almenningur í lýðfrjálsum löndum.'
hefir gripið til í baráttunni við milliliðina. En þó að
það úrræði hafi og gert geisilega mikið gagn hér á
landi, svo að það verði' seint fullþakkað, þá er þjóðin
þó ekki komin á það stig, að líkur séu til, að lands-
verzlun haldi áfram eftir að friður er á kominn, nema
með sárfáar tegundir, og það þá helzt þær, sem komn-
ar eru nú þegar í hendur auðfélaga eða hringa.
Styrjöldin hefir á hinn bóginn gefið samvinnustefn-
unni byr undir báða vængi. Aðstaða sú, sem vöru-
skortur og flutningateppa lagði milliliðunum í hendur
og var alt of víða misnotuð, hefir opnað augu fjölda
margra manna fyrir bættunni, sem stafar af ofurvaldi
millimannanna. Landsverzlunin hefir kent ýmsum, sem
áður þektu að eins kaupmannaverzlun, að til eru aðrar
leiðir, og þær stundum býsna hagfeldar. Skifti hreppa-
og bæjarfélaga við landsverzlunina hafa til stórra muna
aukið veizlunarsjálfstæði almennings. Og ef samvinnu-
félögin kunna með að fara, erfa þau vænan bróðurpart
af veltu landsverzlunarinnar, þegar hún dregur sam-
an seglin.
Þá mun samvinnustefnunni verulegt gagn að lýð-
frelsishreyfingum þeim, er ólga suður í löndum. Að
vísu kennir þar sumstaðar öfga, svo að frelsið verður
að harðstjórn. En bæði munu bætur finnast við því böli,.
áður langt um líður, og þar að auki eru margar þær
réttarbætur að verða að veruleika, sem miklu máli
munu skifta.
Dómur striðsins hefir rekið í útlegð eða dauða alla
keisara og flesta aðra krýnda þjóðhöfðingja Norðurálf-
unnar. í Austur- og Mið-Evrópu, sem verið hefir höf-
uðvígi kyrstöðu, afturhalds og herveldis, risa nú upp
mörg lýðfrjáls ríki, þar sem þjóðerni og sjálfsákvörðun
fólksins ræður landamerkjum. í stað þess, að þjóðir
þær, er búið hafa i þessum löndum, hafa fyr verið
máttlítil verkfæri í höndum »junkara« og auðkýfingar