Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Síða 15

I
153
íþroska samvinnunnar, trú á hana og mátt hennar —
tfrú bræðralagsins.
Að lokum skal þess getið, að þótt höfundur þess-
ara greina geri ráð fyrir allmikilli þekkingu lesenda
•sinna í ytri sögu mannkynsins, einkum á síðustu öld,
þá þótti mér sem þýðanda ekki ástæða tii að lengja
þetta mál með skýringum. En þess er að minnast, að
greinarnar eru ritaðar 3 árum fyrir stríðið mikla, sem
nú fyllir hvers manns hug. En það breytir þó engu
um gildi greinanna — að eins að það er nú fram kom-
ið, sem höfundur sá fyrir.
Og þrátt fyrir alt, sem yfir hefir dunið á þessum
voðalegu tímum, þrátt fyrir sár vonbrigði, hryggilega
niðurlægingu og vanvirðu fornra og nýrra helgidóma
mannkynsins, verður því ekki neitað, að ófriðurinn
hefir unnið nauðsynja starf: hann hefir neytt menn til
að hugsa. Og hugsunarhátturinn er breyttur nú í ófrið-
arlokin. í stað stórvelda-hringanna, sem myndaðir voru
til að heyja strið og verjast, heyruin við nú ráðgert að
stofna nýtt stórveldabandalag til að Tcoma í veg fyrir
að styrjaldir rísi.
Ofriðurinn hefir kent mönnum svo margt. A degi
reynslunnar hefir það komið í ljós hvað heilbrigt var
réttmætt í samfélaginu og hvað fals var og sjónvilla.
Kenningin um »frjálsuc samkepnina hefir fengið sinn
dauðadóm. Ófriðurinn hefir hvolft potti sinum yfir svo
margt. Við höfum líka séð hvert það leiðir, að fela
mesta velferðarmál þjóðarinnar, verzlunina, mönnum,
sem cngum þurfa að standa reikningsskap, og ekkert að-
hald hafa frá hálfu þjóðfélagsins í starfi því, er þeir
reka þjóðarinnar vegna — og skamta sér sjálfum laun
Jyrir.
Neyðin er bezti kennarinn, bara svo dýr.
Á neyðarárunum kom loks í Ijós skekkjan í
'viðskiftahættinum, sem við höfðum átt við að búa,