Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Síða 17

155
tengd óleysanlega á annan og langtum nánari hátt.
Eftirfarandi greinargerð á að sýna, að lamandi vig-
búnaðarfjáraustur vorra tíma hlýtur, samkvæmt réttu
eðli hlutanna, að fylgja því fyrirkomulagi, sem nú ræð-
ur alþjóðaviðskiftunum, og að hvorttveggja, hernaðar-
hyggjan (militarism) og alþjóðaviðskiftin (með þeim
hætti sem nú er) hljóta að hafa í för með sér þau
mannfélagsmein, er ægja menningarþjóðum vorrar ald-
ar sömu hörmulegu afdrifunum og jafnan hafa fyr eða
síðar yfirstigið allar hinar fyrri menningarþjóðir.
íjt
Eitt það, sem vekur mesta eftirtekt í hinni miklu
bók Herberts Spencers, um félagsfrœði, er skifting hans
á þegnfélögunum í tvo gagnstæða einkunnarflokka, sem
að mestu svara til tveggja þroskastiga sögunnar: hinn
herskáa flokk og hinn friðsama starfræknisflokk. Hvor
þessi flokkur hefir sitt sérstaka snið, enda þótt hvorug-
ur sé til alveg óblandinn. Öll þegnfélög, sem einkum
eru sniðin til hernaðar, auðkennast af bundinni, lög-
skipaðri samvinnu, eindregnu stjórnskipulagi, og mjög
takmörkuðu einstaklingsfrelsi: stjórnarvalds-aðhaldi öllu
megin. Aftur auðkennast iðnstarfa-þegnfélögin af
dreifðu stjórnarvaldi og miklu 3jálfræði í viðskiftum og
samningum. Frelsi hvers til að haga starfi sínu eftir
eigin^ einkavild (voluntary Co-operation).
I skjótu bragði er ekkert skilmerkilegra en þetta
andstæðis-álit H. Speneers, sem á hvilir öll hans um-
sögn um sögu liðinnar og verandi tíðar. Það sem fyrir
honum vakti var þver-andstaða þegnfélags, sem á her-
ránum lifir, og þegnfélags, er lifir á friðsamri atvinnu.
Engin andstaða getur verið meiri né gieggri. Félags-
einkenning H. Spencers er á þessu, sem annars, mjög
samkvæm draumi Cobdens og Brights um frjálsa verzl-
un og fullan frið. Sömu sögurökin, er gátu af sér
ensku fríverzlunina, leiddu og í ljós hina algildu þjóð-
hagfræði og félagskenningakerfi H. Speneers.