Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Síða 28

166
íræðingum sést yfir áhættutafls- eða baráttu-eðlisþátt
þjóðhagfræði vorra daga. Frjáls kappleikur eða frjálst
kapphlaup um fé (ef kapphlaup að ójafnri aðstöðu má
kallast frjálst), og »látum svo fjandann (eða hreppinn)
hirða þann, er síðastur verður«, eins og Garlyle sagði —
þetta er rótgróin hugmynd manna um fjárefnaskipulag
nútímans. 0g við baráttuna milli keppinauta bætist
svo stéttabaráttan milli vinnulýðs og vinnuveitenda,
sem oft hefir stórkostnað í för með sér.
Skýrt tákn herskipulagsins í baráttutafli alþjóða-
viðskiftanna eru hinir miklu trusts eða hringir, sem
reyna með stórfeldum samtökum að tryggja sér ein-
okun á framleiðslu einhverrar lifsnauðsynjar, t. d. stáls
eða steinolíu, og ná þannig valdi á neytendum. Sem
dæmi má nefna stálhring Bandaríkjanna (steeleorporation),
sem nú veitir atvinnu 210,000 mönnum og fékk í tekj-
ur 1907 2820 miljónir króna — næstum jafngildi alls
þjóðarauðs Norðmanna að peningatali.
Reynist það nú, auk heldur meðal sjálfra hinna
hvítu þjóða — t. d. með einokunarhringina miklu —
að fyrirkomulag alþjóðaviðskiftanna hafi í sér falinn
baráttufrumþátt, og þar með kúgun og fjárflettingu, þá
kemur sá hernaðar-frumþáttur enn skýrar í ljós í at-
ferli alþjóðaviðskiftanna í Asiu og Afríku, er þau færa
þar út kviar sínar.
Ljóst dæmi er sú aðferð, er hinar hvítu þjóðir
beittu til að kúga »fríverzlun« sina — meðal annars
ópíumverzlun — á Kinverja. Og svo hvernig þær
notuðu sér uppreisn Kínverja 1900, gegn skifting þeirra
á landinu í xhagsmunasvæðL1), til að svæla undir sig
enn meiri yfirráð í landinu.
Háttalagið í Kina hefir á sér einkunnarmark at-
ferlis Norðurálfumanna við heimsundirokun þeirra.
‘) Þar sem hver þjóð fékk ákveðinn hluta landsins til aö reka
sina verzlun við. A. þ.