Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Page 36

174
Hér á landi eru iiesí þau félög, sem kölluð eru>
kaupfélög, sambræðsla úr pöntunar- og kaupfélögum.
í mörgum þeirra er bæði »jaantað* og »verzlað«,
Og þó það sé nú ekki gert, þá er fyrirkomulag þeirra
þannig, að það er oft erfitt að segja um þetta eða hitt
félagið, hvort það sé kaupfélag eða pöntunarfélag.
Að því leyti eru þau öll kaupfélög, að á ársverzl-
uninni verður ágóði eða arður. Þessum arði — verzl-
unararðinum — skiffca svo öll félögin í tvo hluta, legst
annar þeirra við ódeilanlegar sjóðeignir félagsins (stofn-
sjóð, varasjóð, byggingarsjóð, fræðslusjóð o. s. frv.), en
hinum hlutanum er skift milli félagsmanna, í beinu
hlutfalli við viðskifti þeirra. Að öðru leyti mun skift-
ing arðsins mjög misjafnlega fyrir komið. Þannig er
t. d. misjafnt, hve mikill Tiluti árságóðans er lagður í
ódeilanlega sjóði, sem eru sameign allra félagsmanna,
og misjafnt hverjir þeir sjóðir eru. Sömuleiðis er mis-
jafnt, hvernig sá hlutinn, sem út er borgaður til félags-
manna, er borgaður. Ung félög, sem eiga litla sjóði
og hafa lítið veltufé, borga hann oft út i »stofnbréfum«,.
en eldri félög borga hann aftur beint út í peningum
eða inn8krift í reikninga félagsmanna. Þegar ágóðan-
um er skift á stofnbréf, þá lána félagsmenn i raun og
veru félaginu verzlunarágóða sinn, en fá í staðinn skír-
teini fyrir því, hve mikið þeir eiga í félagssjóði, og
svo árlega rentur af því eftir þvi, sem félagsmenn
ákveða.
Þegar eitt kaupfélag hefir á þennan hátt aflað sér
nægs veltufjár, þá borgar það auðvitað út allan þann
hluta verzlunarágóðans, sem ekki er ákveðið að leggja
við ódeilanlega sjóði félagsins.
Heimavistarfélög skólanna munu nú öll verzla við*
kaupmenn, og stundum hefir heimavistarfélag Hóla-
sveina verzlað beint við stórkaupmann (Garðar Gísla-
son), og hefir þá Sig. Sigurðsson skólastjóri pantað vör-
urnar frá G. G. fyrir hönd félagsins.