Fálkinn - 12.12.1962, Síða 34

Brátt ganga jólin í garð, hátíð friðar og matar
og hátíð messusöngs og heimboða, en umfram allt
minningarhátíð um hann, sem kom og gaf.
Ýmsir halda því fram, að jól okkar um miðja tutt-
ugustu öld, hafi ekki yfir sér sama helgiblæ og fyrr.
Jólin, eins og annað, hafi breytzt. Aukinn hraði, ys
og þys hafi sett svip á þessa meginhátíð kristinna
manna, en eigi að síður: Jólin eru og verða hátíð
heimilanna, þar sem fjölskyldan heldur sameiginlega
hátíð hið fyrsta kvöld, og glaðst er með vinum og
kunningjum hin næstu. Og þótt jólin hafi breytzt
að ytra búnaði, eru þau samt hin sömu og fyrr: Gleði
barnanna og tilhlökkun og það er hverjum og ein-
um nauðsynlegt að hlakka til þeirra.
„Kátt er um jólin, koma þau senn“, segir í þul-
unni, og til þess að gefa yngri lesendum dálitla hug-
mynd um jólin á öldinni, sem leið, sneri Fálkinn sér
til tveggja manna, sem komnir eru yfir miðjan aldur
og spurði þá um jól og ýmislegt annað í þeirra ung-
dæmi.
Þau búa á Vesturgötunni, tveir inn-
fæddir Reykvíkingar, tilheyra vestur-
bæjaraðlinum, eins og orðhagur maður
sagði. Hann, Kristinn Pétursson, átti
heima í Hlíðarhúsahverfinu, nánar til-
tekið á Vesturgötu 22. Hún, Guðrún
Ottadóttir átti heima á Vesturgötu 47
og samkvæmt þeirra tíma mælikvarða
var þarna svo langt á milli, að þau
þekktust ekkert sem börn eða ungling-
ar. En svo einn góðan veðurdag lukust
augu beggja upp fyrir því að líklega
væri ekki eins langt á milli Vesturgötu
22 og Vesturgötu 47 og þau höfðu hald-
ið og þau giftu sig og stofnuðu heimili
á Vesturgötunni þar sem þau hafa búið
alla tíð síðan.
— Þegar ég fæddist, árið 1889 var
Reykjavík aðeins smábær með um
fjögur til fimm þúsund íbúa. Við áttum
heima á Vesturgötu 22 eða með öðrum
orðum í Hlíðarhúsahverfinu og þetta
hef ég komizt lengst með búskapinn,
hingað alla leið vestur á Vesturgötu 26b,
segir Kristinn Pétursson blikksmiða-
meistari og brosir við.
— Hvernig voru jólin í þínu ungdæmi.
Var jólaundirbúningur með svipuðum
hætti og nú?
— Á okkar heimili og öðrum sem ég
þekkti til var þetta allt minna og ein-
faldara en nú er almennt. Samt fannst
manni jólaundirbúningurinn mikill..
Húsið var þrifið hátt og lágt, allt tekið
til og gólf skúruð og síðan var bakað til
jólanna eftir því sem efni og ástæður
leyfðu. Jólin voru stórhátíð. Þá voru
ekki íshúsin komin til sögunnar og því
ekki um nýjan mat að ræða, hjá þeim
sem ekki lögðu sér svokallaðar jóla-
30 f'álkinn
rollur, sem slátrað var rétt fyrir jólin
til þess að hafa nýtt kjöt í steikur á
jólunum. Það var altítt, að menn létu
kunningja sína hafa kjöt af jólarollunni
Þá eins og nú, var hangikjöt einn aðal-
réttur jólanna og svo saltkjötssúpur
hjá þeim sem ekki gátu fengið sér nýtt
kjöt.
Skata var fastur réttur á Þorláks-
messu 1 þeim húsum sem ég þekkti til.
— Var mikið verzlað fyrir jólin?
— Ja, mikið verður nú varla sagt.
Því hagaði nú einmitt þannig til, að
um jólaleytið var farið að þrengjast í
búi hjá mörgum hér í bænum. Til dæm-
is í Hlíðarhúsatorfunni bjuggu aðallega
sjómenn. Þeir stunduðu sjóinn fra því
í febrúar og þar til seint í september,
en höfðu svo fæstir handtak að gera
hinn tímann, nema einstaka maður sem
vann við seglasaum. Samt var alltaf
reynt að halda sem bezt upp á hátíð-
ina og ég held að í raun og veru hafi
jólahelgin verið meiri og rist dýpra en
nú.
— Hvernig voru jólagjafirnar?
—- Jólagjafir voru gefnar, því enginn
mátti fara í jólaköttinn. Oftast fékk
maður einhverja flík, sokka eða vettl-
inga og það þótti ágætt. Svo fengu börn-
in spil og kerti.
— Leikföng hafa þá ekki verið gefin?
— Ekki neitt að ráði, fyrst þegar ég
man eftir mér. Ég byrjaði að vinna í
verzluninni Edinbo.rg árið 1903. Edin-
borg tók upp það nýmæli að hafa jóla-
bazar fyrir hver jól. Jólabazarinn var
haldinn uppi á lofti í austurendanum
og þar voru seld leikföng. Ekki man ég
eftir að leikföngin væru dýrari en 55
aurar. Yfirleitt var margt sem kostaði
55 aura, enda annað mat á peningum
en nú. Það af leikföngunum, sem ekki
seldist fyrir jólin, var svo geymt til
næstu jóla, var alls ekki til sölu fyrr
en þá, enda enginn sem keypti leikföng
þess á milli.
— Hvaða leikföng voru þarna aðal-
lega á boðstólum?
— Það voru boltar og brúður og vagn-
ar og allskyns glingur.
— Og jólatré?
— Jólatré voru heimatilbúin, smíð-
uð úr tré og vafin með bréfum. Kerti
og jólapokar og annað smáskraut á.
Og svo eftir allan undirbúninginn
gengu jólin í garð. Allir sem vettlingi
gátu valdið fóru til kirkju á jólunum,
til aftansöngs á aðfangadagskvöld og
í messu á jóladag. Eftir aftansöng fór
hver heim til sín. Hátíðin var gengin í
garð. Ekki mátti spila á spil eða hafa
mikið um sig. Matur var borinn fram
og Ijós loguðu glatt. Ekki truflaði
hávaðinn frá umferðinni. Ef snjór var
á jörðu, heyrði maður kannski hljóm
frá sleðabjöllu utan af hjarninu. Það
var mjög hrærandi.
Á jóladag var byrjað að fara í heim-
sóknir til kunningjanna, spila á spil og
drekka súkkulaði eða kaffi og borða
jólabrauðið. Ekki var algent að fólki
væri boðið í mat, en súkkulaði var mikið
á boðstólum um jólin, enda þótt það
sæist varla nema þá á öðrum hátíðum.
Jólin voru haldin frá aðfangadags-
kvöldi til þrettánda. Á þeim tíma
voru heimsóknir tíðar, heilu fjölskyld-
urnar skiptust á heimsóknum og' það
var spilað á spil, bæði vist og Púkk og