Fálkinn - 12.12.1962, Page 35

farið í jólaleiki. Vín var ekki haft um
hönd á okkar heimili né heldur á þeim
heimilum sem við heimsóttum. Stund-
um var erfitt að komast leiðar sinnar
um bæinn, því ef einhversstaðar lagði
skafl að hausti og ekki tók upp, var
hann þar til vors. Snjór var alls ekki
mokaður af götunum.
Eins og ég sagði voru það aðallega
sjómenn sem bjuggu í hverfinu okkar.
Vöruskiptaverzlun var í fullum gangi
milli sjómanna og sveitamanna. Sjó-
menn verkuðu tros, allskonar fiskmeti
sem var saltað, en var oft bezti matur
eins og t. d. lúða. Síðan hófst verzl-
unin og það var fast verð á þessu.
Pabbi keypti til dæmis alltaf sauði og
reykti kjötið. Lambakjöt kom ekki inn
á okkar heimili, enda var faðir minn
kominn úr einu bezta sauðahéraði lands-
ins, hann var frá Skógakoti í Þingvalla-
sveit. Hann sagði að það væri skamm-
arlegt að slátra lömbunum.
•—: Hvernig var lýsing í húsunum og
upphitun?
— Olíulampar voru notaðir til lýs-
ingar en til upphitunar var aðallega
notaður mór. Hvert heimili tók upp mó
og þurrkaði en síðan var honum ekið
heim á hestvögnum. Kol var ekki byrj-
að að nota að neinu ráði fyrr en eftir
1902. Það var um þetta leyti sem við
heima fengum fyrstu kolin. Pabbi hafði
forgöngu um að þeir tóku sig nokkrir
saman og sömdu við Edinborg um kaup
á þrjú hundruð skippundum af kolum
(skippund er 160 kg.) og ég man að
pabbi keypti sjálfur 20 skippund.
Götulýsing var um þetta leyti 30 olíu-
lampar með 14 línu brennurum og þeir
báru sáralitla birtu. Eftir að gasstöðin
kom voru settar upp nokkrar gaslugtir.
Þær voru með vökukonum, sem kallað
var, það er lítil týra sem logaði alltaf
og kveikti á aðalljósinu þegar skrúfað
var frá. Sá sem kveikti gekk um með
langan krók og opnaði fyrir gasið með
honum. Að morgni fór hann aftur á
stúfana og slökkti á sama hátt.
— Hvernig var vöruverð um alda-
mótin miðað við kaup?
— Þessi ár sem ég vann í Edinborg,
1903 til 1906, man ég að eitt enskt
pund af hollenzku smjörlíki kostaði
tveggja tíma vinnu verkamanns. Ann-
að í verzlunum var eftir því.
Ég man líka eftir vindlum sem feng-
ust í Edinborg og voru svo dýrir að það
voru aðeins svokallaðir betri borgarar
sem keyptu þá. Þeir kostuðu tíu aura
og voru ekki til sölu frammi í búðinni.
— Hverjar voru skemmtanirnar, þeg-
ar frá eru talin jólaboðin?
— Við hlökkuðum alltaf til þess þeg-
ar Menntaskólapiltar færðu upp sjón-
leik og það gerðu þeir á hverjum vetri.
Við bræðurnir áttum þá von á að verða
boðnir, því næstu nágrannar okkar,
Friðrik og Sveinn Hallgrímssynir, voru
í skólanum. Slíkir sjónleikir þóttu hin-
ir mestu viðburðir og tilbreyting. Svo
voru leiksýningar í Breiðfjörðsleikhúsi,
sem gárungarnir kölluðu Fjalaköttinn
og stundum var leikið í Gúttó. Glímu-
félagið Ármann, sem stofnað er af
pabba og nokkrum öðrum úr stúkunni
Einingunni, hafði líka æfingar í Breið-
fjörðsleikhúsi lengi vel. Þeir í Eining-
unni voru að ræða það sín á milli hvað
hægt væri að gera fyrir unga sjómenn
til þess að halda þeim frá óreglunni
þann tíma sem engin vinna fékkst og
þannig varð Ármann til, upprunninn
þarna í stúkunni.
Stúlkurnar störfuðu með miklum
blóma og þar var oft glatt á hjalla, ræð-
ur fluttar, sungið og sýndir sjónleikir.
Þá var starfandi Skautafélag og mikið
var um skautaferðir og það gekkst t. d.
fyrir því að „slá köttinn úr tunnunni“.
Menn voru ríðandi og „slóu köttinn“
og einu sinni man ég að það var dauð-
ur hrafn í tunnu og að Bertelsen málari
varð kattakóngur, eða hvað það nú var,
sem þeir kölluðu það. Yfirleitt held ég
að menn hafi starfað af mfiri alúð í
félögunum í þá daga. Menn voru yfir-
leitt ekki nema í einu félagi og unnu
því vel. Pólitísk félög þekktust ekki.
Ekki er hægt að skilja svo við gaml-
ár jólaendurminningar,að gamlárskvöldi
sé sleppt. Á gamlárskvöld var ljós 1
hverjum krók og kima, enn þá meira en
á sjálfum jólunum. Það gerði huldufólks
trúin og það, að álitið var að álfar og
huldufók flytti búferlum á gamlárs-
kvöld. Þá var farið til kirkju og mikil
hátíð er nýtt ár gekk í garð. Og svo
liðu jólin og þrettándinn kom og þar
með var hátíðin úti og fólk tók upp hin
venjulegu störf. En jólin urðu eftir í
endurminningunni rétt eins og nú unz
aftur var kominn vetur og börnin byrj-
uð að hlakka til jólanna á ný, nýrra
jóla með ný kerti og spil og kirkjuferð-
ir og heimsóknir með súkkulaði og
jólabrauði. Og í eðli sínu hafa jólin ekki
breytzt, þau sjötíu jól sem ég man.
Framh. á bls. 67.
FALKINN 31