Vikan - 24.06.1965, Blaðsíða 50

Fyrir-
myndar
Hann var álitinn í alla staíi fyrirmynd annarra pilta, bandaríski ungl-
ingurinn Michael Clark, 16 ára gamall skáti, hægur og rólegur í fram-
komu, hreinn og snyrtilegur, hlýðinn og tillitssamur við foreldra sína
og systkini.
Hann klæddi sig í nýpressuö mjallhvít föt á morgnana til að mæta á
skátafundi, á eftirmiðdögum fór hann með mömmu sinni í búðir og hélt
á pökkum fyrir h?.na. Eitt kvöldið fyrir skemmstu dundaði hann við
það að hjúkra vængbrotinni dúfu, sem hann átti og nostraði lengi við
hana, þar til hann gekk allt í einu út í bílskúr og tók Cadillac föður síns
í leyfisleysi cg ók á brott.
Móður ha.ns fannst þetta undarlegt háttalag, sérstaklega vegna þess
að hann hafði ekki fullkomið bílpróf, og hringdi á föður hans, sem kom
strax heim. Eftir rúman klukkutíma hringdu þau á lögregluna og bóðu
hana að svipanst um eftir drcngnum.
Michael ók allan laugardaginn, og við hlið hans í sætinu lá aflmikill
Mauser-riffill, sem faðir hans átti og notaði til að skjóta hreindýr. Hjá
rifflinum var stór kassi með stálskotum.
Snemma á sunnudagsmorgni ók hann út af veginum, ók á girðingu
og stöðvaði bílinn. Hann tók riffilinn og skotin, gekk upp á hæð rétt
við veginn og lagðist niður í hávaxið grasið. Fyrir framan hann var
fjórföld aðalbraut, þar sem hundruð bíla óku framhjá. Hann var ná-
kvæmlega á sama stað þar sem stigamaðurinn Solomon Pico faldi sig
fyrir heilli öld með riffil og skaut á hestvagna sem fóru framhjá.
Um sexleytið skaut hann fyrsta skotinu, en hitti ekki. Bílstjórinn stanz-
aði, sá annað skotið hitta aurbrettið a.ð framan, og gaf í til að ná í lög-
regluna. Michael gerðist nú hittnari. Maður kom akandi með konu sína
og fjögur börn. Hann fékk kúlu í hálsinn, en sonur hans fimm ára gamall
fékk aðra beint í heilann. Bíllinn snarstazaði, konan hljóp út og veifaði
til annarra bifreiða. Tvær stöðvuðust og í báðum þeirra fékk maður
banvænt skot áður en hann komst út. Konan fór upp í bílinn, og þótt
hún kynni ekki að aka bíl, tókst henni að koma bílnum sjö kílómetra
til næstu lögreglustöðvar. Maður hennar komst af, en sonurinn ekki.
En á meðan ríkti algjört öngþveiti við hæðina. Skotið var á allt, sem
framhjá fór. Lögreglan kom og lögreglumaður fékk skot í höndina.
Tveir bílstjórar fengu í sig kúlu, en þó ekki lífshættulega, sex aðrir
meiddust af glerbrotum. Lögreglan reyndi að umkringja piltinn, en
komst ekki að honum, því hann skreið um í háu grasinu og hélt skot-
hríðinni áfram.
í 150 mínútur var Michael konungur hæðarinnar. Loks, klukkan hálf-
níu komust lögreglumennirnir að honum. Michael stóð upp, veifaði og
hrópaði: „Komið og takið mig“. Svo beindi hann riffilhlaupinu að enni
sér og sprengdi sig inn í eilífðina.
Hvað skeði með Michael? Hvað bilaði í þessum fyrirmyndarpilti? Einn
sálfræðingur sagði: „Tilfinningar, sem lokast inni í hjartanu og komast
ekki út um munninn, breytast ávallt í einhverjar framkvæmdir“.
Vantar upptinnlngamenn
Sú iðngrein, sem er í örustum vexti í Bandaríkjunum, er
uppfinningar, — eða ef við notum nýjustu skilgreininguna:
deildir stóru fyrirtækjanna til vísindalegra framfara í fram-
leiðslu.
Ef taldir eru allir þeir Bandaríkjamenn, sem starfa við slík-
ar deildir hjá stærstu fyrirtækjunum, á sjúkrahúsum, í varn-
armálum, og í geimferðamálum, þá fær maður út töluna 1,2
milljónir manna. Fæstir þeirra eru „uppfinningamenn“ í hin-
um gamla skilningi þess orðs, en allir sýsla þeir með að finna
eitthvað upp, og yfirmaður eins stórfyrirtækisins segir:
— Við þurfum á fleirum og fleirum að halda. Það er geysi-
lega þýðingarmikið fyrir stóru fyrirtækin að vera fyrst með
nýjungar á markaðinn, og þessvegna er mikið fé lagt í fram-
leiðsluframfarimar. Það er ekki orðum aukið þótt sagt sé að
við þurfum á milljón uppfinningamönnum að halda í næstu
framtíð.
Árið 1940 lögðu bandarísk fyrirtæki og ríkið 16,8 milljarða
króna í uppfinningar. Á þessu ári eru greiddar 160 milljarð-
ar. Mestur hluti þessa fjár fer í geimferðir, sem þvinga menn
til að framkvæma stórkostlegar rannsóknir á sviði efnafræði,
kjarnafræði, eðlisfræði, stjörnufræði, stærðfræði, landafræði,
læknisfræði, lyf jafræði -— í stórum dráttum allar hliðar vísinda.
fet á rúmri mínútu, og orkan í
hreyflinum — það var einn ein-
asti hreyfill þarna fyrir aftan
okkur — var eitt hundrað þús.
Iiestöfl! Mér fannst ég vera kom-
inn i liálfgert geimfar, bæði
vegna viðbragðsins og hins, að
við stefndum svo til lóðrétt upp
í loftið. Enda er það svo með
þessa vél, F-106 B Delta Dart,
að þegar liún hefur létzt um hálf-
an eldsneytisforðann, getur hún
hætt stöðugt við sig hraða, þótt
farið sé alveg lóðrétt upp; hef-
ur sem sagt náð eiginleikum eld-
flaugar.
Nú er það svo, að öll svona
flug verða að hafa einlivern til-
gang, og okkar tilgangur var að
„eyðileggja" ákveðið skotmark
austan við New York — að sjálf-
sögðu ímyndað. Þessu er öllu
saman fjarstýrt frá jörðunni,
meira að segja eldflaugunum,
sem skotið er frá vélinni á á-
kveðið mark, er stýrt frá jörðu.
Flugmaðurinn sér að vísu á
sinni radarskifu, að hann er
kominn á réttan stað, en hann
þarf ekkert að hreyfa frekar en
hann vill. Við fundum okkar
„mark“ á sínum stað, í 40 þús-
und fetum, og jiað var „eyðilagt“.
Síðan var mér leyft að fljúga
sjálfum og flaug jiarna í hálf-
tíma. Ég hafði afar gaman af
jiví. Við vorum t. d. staddir fyrir
austan Washington D.C. en þá
tók ég að mér fannst enn smá-
hring, ag var um leið kominn
norður að Kennedyflugvelli við
New York. Með þessum hraða
tæki flug til Akureyrar sex min-
útur. Að vísu flaug ég ekki sjálf-
ur nema með rúmlega einföldum
hljóðhraða, en svo þegar ég hafði
flogið þarna sjálfur í hálftima,
tók flugmaðurinn aftur við vél-
inni, því nú skyldi farið upp i
allt að Mach 2,3, sem er rúmlega
tvöfaldur hljóðliraði. Við byrj-
uðum í 43 þúsund feta liæð, en
þá kom fram smábilun i „after-
burner“ (útbúnaður á þotu-
lireyflinum, sem margfaldar
orkuna stutta stund til að auka
mjög snögglega flughraðanri),
þannig að hann vildi ekki
kveikja i þeirri hæð. Þá fórum
við aðeins neðar, og þá kom
hann á með miklum látum, svo
við vorum encfa stund að fara
upp i tvöfaldan hljóðhraða, Mach
tvo. En einmitt þegar við stóðum
í því marki, koin fram alvarleg
bilun og henni fylgdu rauð,
blikkandi ljós, bjölluhringingar
og væl i viðvörunarkerfinu, og
fhigmaðurinn var afar fljótur
að hægja ferðina niður í einfald-
an hljóðliraða, Mach 1,0, en þá
hætti þessi gauragangur. Við á-
kváðum þá að lenda, en þá kom
í Ijós að það var bilun í nefhjól-
inu. Þar höfðu hilað lásar, sem
halda hjólinu uppi. Hefðu þeir
farið niður, meðan við vorum
á fyrrnefndum liraða, hefði vél-
in tætzt í smáagnir, þannig að
þetta var allt afar spennandi,
og það skal viðurkenna, að
mér leið ekki allskostar vel. Við
gerðum þrjár tilraunir til að
lenda, en í hvert skipti glumdi
í viðvörunarkerfinu, og það kom
í ljós, að við gátum alls ekki
komið nefhjólinu niður. Og þeg-
ar koma skal inn til lendingar
með 400 km hraða, þykir manni
skemmtilegra að hafa öll hjól-
in í lagi, því nefið á vélinni ézt
upp á asfaltbrautinni á fáum
sekúndum og um leið kviknar í
af núningnum.
Á námskeiðinu hafði ekki ver-
ið gert ráð fyrir óhöppum af
þessu tagi, svo flugmaðurinn
veitti mér örlitla neyðartilsögn
á siðustu mínútunum í loftinu.
Hann sagði, að við yrðum að
vera afskaplega fljótir út úr vél-
inni, og lét mig ganga frá ýms-
um nauðsynlegum hlutum, svo
sem að tryggja það, að sætið
skytist ekki með mig upp úr
vélinni i lendingunni. Að lik-
indum hefðum við skotið okkur
út í nokkurri hæð, og ekki reynt
að lenda vélinni hefði ekki verið
svo hvasst, að það var vonlaust
að lenda í fallhlíf, en þennan
dag gekk yfir með norðan bál-
roki. Við sáum viðbúnaðinn á
vellinum; þar stóðu sjúkra- og
brunabílar i röðum ,og þetta
var mjög merkileg reynsla. Við
flugum yfir turninn og báðum
starfsmenn hans að segja til um,
hvort hjólið væri komið niður,
en þeir gátu ekki staðfest að
svo væri. Þá var ekki eftir
neinu að biða og við dembdum
okkur inn til lendingar á þessum
lika hraða, en um leið og við
lentum á okkar tveimur heilu
hjólum, hrökk nefhjólið niður.
Ég skal ekki neita því, að
mér létti mikið.
Að visu er bjartsýnin alltaf
efst, og trúin á að allt fari vel.
Spurningin er aðeins hvemig,
og hún vekur oft mikla spennu.
Mér fannst til dæmis ekkert efni-
legt að eiga að komast í snar-
kasti út úr logandi vél; ég var
margreyrður niður í sætið og
mátti ekki losa mig, fyrr en
vélin hefði alveg stöðvazt. Og
þótt undankomuleið sé alls ekki
sjáanleg í andartakinu, verður
bara að trúa því að hún finnist.
— Þótt við hefðum getað skotið
okkur út, er ýmislegt sem fylg-
ir því líka, því til þess að það
sé óhætt, þarf hraðinn að vera
orðinn tiltölulega lítill.
Þannig lauk þessu giftusam-
lega, og ég hafði mjög gaman af
ævintýrinu. Einnig fékk ég stór-
um betri skilning á öllum að-
stæðum við þetta, því manni
er nú einu sinni þannig
farið, að hann þarf að reyna
hlutina sjálfur til að skilja þá til
fulls. Og ég er mjög þakklátur
þeim vinum mínum vestan hafs,
sem gerðu mér kleift að fara
þessa ferð.
*.
gQ VIKAN 25. tbl.