Vikan


Vikan - 08.08.2000, Blaðsíða 38

Vikan - 08.08.2000, Blaðsíða 38
John D. Rockefeller bversagnarkenndur maður Hann var ríkasti maður í heimi og sá bandarískra auðjöfra sem var einna mest hataður meðal kaupsýslumanna og al- gengt var að peir kölluðu hann „mesta glæpamann sinnar tíð- ar". En hann var einnig pekktur fyrir örlæti sitt við líknarstofn- anir og forsvarsmenn peirra kölluðu hann „mannvininn mikla". Uinir hans sögðu hann Ijúfan, dagfarsprúðan mann en blaðamenn sem revnt höfðu að ná tali af honum líktu hon- um við miskunnarlausan hvirf- ilbyl. Það kann að hllóma und- arlega en svo uírðíst sem Rockefeller hafi verið bæði einn besti en einnig einn al- versti maður sem lifði upp- gangstímana í Bandaríkjunum fyrir kauphallarhrunið. J^ohn Davison Rocke- feller fæddist 8. júlí árið 1839 í litlu en notalegu húsi í Richford í New York. Faðir hans, William, hafði verið sæmdur viðurnefninu Stóri-Bill og var farandsali. Held- ur hefur dyggð hans við sölu- mennskuna þótt vafasöm flestum er til þekkja en meðal þess sem hann seldi áhugasömum kaup- endum var snákaolía og aðrir náttúrulegir læknisdómar. Mest- ur tími Stóra-Bills fór þó í að elt- ast við stelpur en sjálfur sagði hann að stærsta ástin í lífi sínu væru peningar. Hann naut þess að koma við þá, velta þeim milli fingra sér og umfram allt naut hann þess að eyða þeim. Hann dáði einnig það vald og það frelsi sem peningar veita einstaklingn- um og þráði það ofar öllu. Þessi viðhorf hans til peninga, sjálfs- traust og hina miklu ánægju af að taka áhættu erfði John sonur hans frá honum. En John fékk ýmislegt í arf frá móður sinni, Elizu, sem hann dáði. Hún var samviskusöm, skipulögð og einlæg trúmann- eskja. Sennilega hefur þetta sam- bland eðliskosta Elizu og fífldirfsku Stóra-Bills verið það sem skilaði syninum hvað mest- um ágóða. Hann þráði John að leika golf á 3000 hekt- ara lanclareign simii árið 1923. peninga og það mikla peninga ofar öllu en hann var einlægur trú- maður eins og móðir hans og alla ævi barð- ist hann við að sam- I eina og sætta þessi ólíku viðhorf í huga sér. Besta ráðlegging sem honum var gefin I um ævina var þegar í prestur nokkur sagði við hann „ Aflaðu pen- inga á heiðarlegan hátt og gefðu síðan viturlega frá þér." John skrifaði þessi orð hjá sér í minnisbók og virðist hafa reynt að fara eftir þeim alla ævi. Einstök skipulagsgáfa Hans fyrsta starf var á skrif- stofu í Cleveland og hann var sextán ára þegar hann byrjaði að vinna. Allan daginn sat hann við skrifborðið sitt og færði bókhald í stóran kladda en þegar hann leit upp sá hann árprammana sigla fram hjá, hlaðna varningi. Hann vissi að iðnbyltingin hafði hald- ið innreið sína íBandaríkin og að tækifærin væru næg í alls konar iðnaði fyrir menn sem ekki víl- uðu fyrir sér að feta nýjar braut- ir. Verið var að leggja járnbraut- ir, gufuskip voru komin til sög- unnar og skeytasendingar milli stranda og staða voru ekki leng- ur lúxus heldur nauðsyn. Fyrsta fyrirtækið sem hann kom nálægt var Clark og Rockefeller, fyrir- tæki sem keypti og seldi fisk og korn. Fyrirtækið blómstraði að- allega fyrir það að John var vinnuþjarkur sem tók mjög al- varlega allt sem hann gerði. Auk þess virtist hann hafa sérstaka snilligáfu í að skipuleggja og stjórna. Hugsanlega hefði John Rockefeller þó ekki notið nema þokkalegrar velgengni ef Edwin nokkur Drake hefði ekki fundið auðuga olíulind nálægt Titusville í Pennsylvaníu. Olíulind Drakes var sú fyrsta sem fannst í Banda- ríkjunum og markaði upphaf bandarísks olíuiðnaðar. Þótt þetta væri fyrir tíma bflsins var ol- ían þó mjög verðmæt og notuð á margvísklegan hátt, bæði til upp- hitunar og til að vinna úr henni kerosene sem notað var á lampa til lýsingar. Rockefeller reyndist réttur maður, á réttum stað, á réttum tíma. Hann keypti helm- ingshlut í olíuhreinsunarfyrirtæki og næstu árin helgaði hann sig því verkefni að kynnast olíuiðnað- inum frá grunni og upp úr. Hann komst að þeirri niðurstöðu að þarna væri að finna tækifærið sem hann hafði beðið eftir og næg verkefni sem biðu fram- sýnna manna. Um þetta leyti er sagt að hann hafi misst það út úr sér við kunningja að einhvern daginn yrði hann ríkasti maður heims. Rockefeller var þó ekki alveg á kafi í olíulindunum því hann giftist Lauru Celestiu Spelman árið 1864. Hún var einlæg trú- kona eins og móðir hans og þau áttu eftir að eignast fimm börn saman. Eina dóttur misstu þau áður en hún náði eins árs aldri en hin börnin, Alice, Alta, Ed- ith og John yngri, náðu öll full- orðinsaldri. John vissi að eigin sögn, ekkert betra en að koma heim að loknum löngum og erf- iðum vinnudegi, hengja upp hatt- inn sinn, lesa kvöldblaðið og njóta samverunnar með fjöl- skyldunni. Hann smakkaði aldrei vín, enda var það ekki í samræmi við trúarskoðanir hans. Lék trúð fyrir börnin sín Sagt er að hann hafi einungis verið fullkomlega afslappaður þegar hann var innan um börnin sín. Þá gat hann verið hann sjálf- ur. Hann lék jafnvægislistir fyrir þau, meðal annars átti hann til að reyna að láta postulínsvasa standa á nefinu á sér til þess eins að skemmta þeim. Hann kenndi þeim einnig að hjóla, renna sér á skautum og synda. Þegar tungl- skin var dreif hann fjölskylduna oft út í miðnæturhjólatúra og þá festi hann hvítan vasaklút á bak- ið á sér til að tryggja að börnin gætu fylgt honum eftir í rökkrinu. John og kona hans, sem var alltaf kölluð Cettie, vildu ekki að börnin ælust upp við ofdek- ur. Þau skömmtuðu þeim því litla vasapeninga og hvöttu þau til að vinna sér inn aukaeyðslueyri með því að ydda blýanta eða vinna heimilisstörf með móður sinni. Hjónin voru einnig sam- mála um að börnin þyrftu að læra hversu mikilvæg samábyrgð í samfélaginu væri og mönnum bæri skylda til að láta eitthvað af hendi rakna til hinna verr settu. Vikan
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.