Menntamál - 01.03.1953, Blaðsíða 10

4
MENNTAMÁL
til bættra uppeldishátta. Öllum þorra barna var kennt
stafróf menningarinnar. Þegar því var lokið, voru sauðir
skildir frá höfrum. Og við þetta situr víða enn þá. Mennt-
unarhugsjónirnar gömlu náðu brátt tökum á barnafræðsl-
unni. Þekkingarforðans höfðu aðrir aflað. Að læra varð
að tileinka sér eitthvað úr þessu forðabúri, en alls ekki
að uppgötva neitt af sjálfsdáðum. Umbótamenn í uppeldis-
málum mega lengi fjargviðrast um ítroðsluaðferðir og
óvirkt nám, en allt mun hjakka í sama farinu, meðan
þessar hugmyndir um eðli þekkingarinnar eru taldar
góð latína. Meðan sagt er í sundur með starfi hugar og
athöfnum handar, verður allt nám að meira eða minna
leyti óraunhæft.
1 þessu efni stendur skólauppeldið langt að baki því
uppeldi, sem unglingar nutu á heimilum, þar sem þeir
voru beinir þátttakendur í margháttuðum störfum, ekki
sízt þar sem húsbændur létu málefni samfélagsins til sín
taka, eins og í Bandaríkjunum. — Meðan börn ólust upp
við náin kynni af spuna, vefnaði, klæðagerð og fylgdust
yfirleitt með öllum stigum framleiðslunnar, höfðu þau
vitneskju um tilgang vinnunnar og alvöru hennar. Hún
kallaði á þá krafta, sem í þeim bjuggu. Meðan þessu var
svo háttað, gátu skólar látið sér nægja að fást við bók-
lega kennslu.
Nú er öldin önnur. Verksmiðjur, en ekki heimili eru
miðstöðvar framleiðslunnar. Hver starfsmaður á þess að
jafnaði ekki kost að kynnast nema einhverjum litlum
þætti úr framleiðslu hverrar vöru. Heildarsamhengið, til-
gangurinn í starfi hans, fer fyrir ofan garð og neðan
hjá honum.
Hins vegar hefur annað áunnizt. Nú á almenningur
miklu greiðari aðgöngu að bókum, blöðum og hvers konar
fræðslu en áður var. Hlutverk skólanna í þessu efni er
því ekki nándarnærri jafnómissandi og þá, þótt það sé
enn brýnna en áður, að þeir kenni nemendum sínum að