Æskan - 01.11.1984, Síða 82

VITRUSTU DYRIN
Menn hafa oft rætt um þaö sín á
milli, hvaöa dýrategund stæöi
manninum næst aö vitsmunum og
sitt sýnist hverjum eins og vænta
má, því aö bæði er þaö, aö menn
þekkja mismikið til þeirra dýrateg-
unda, sem til greina geta komið í
þessu tilliti, og svo hitt, aö mörgum
hættir til aö halda fram því dýri,
sem þeir hafa mestar mætur á.
Flestir eru þó sammála um það, að
aparnir, og þá sérstaklega
simpansinn, séu mönnunum næstir
aö vitsmunum. Þaö kann þó aö
vera, aö þær skoöanir eigi eftir að
breytast: Nýjustu rannsóknir benda
sem sagt til þess, að sumir sjávar-
búa gætu orðið landkröbbunum
skeinuhættir, hvað það snertir. Am-
erísk vísindakona, sem rannsakað
hefur höfrunga og hátterni þeirra
fullyröir, aö þeir tali saman með
einhvers konar hljóðtáknum, og
ekki nóg meö þaö, - hún fullyrðir,
að þaö sé meira aö segja hægt að
kenna þeim mannamál. Ekki er þó
enn sannað, hvort þessi kenning
hefur viö rök aö styðjast, og hingaö
til hafa menn látið sér nægja að
miöa viö landdýr ein, þegar þeir
hafa skipaö dýrum niður eftir vits-
munum.
Fyrrverandi forstööumaöur dýra-
garðsins í New York, dr. Reid Blair,
sem starfaði við dýragarðinn í rúm
þrjátíu ár og fylgdist meö hátterni
dýranna, geröi nokkrar athyglis-
veröar athuganir varöandi greind
dýra. - Ef reiknað er með, aö
greind dýra samanstandi af þáttun-
um minni, hæfni til aö yfirvega,
hermigetu, næmi og útsjónarsemi,
skipaöi hann þeim niður sam-
kvæmt greind í eftirfarandi röð: 1)
Simpansi, 2) órangútan, 3) fíll, 4)
górilla, 5) hundur, 6) bjór, 7) hestur,
8) sæljón, 9) björn, 10) köttur. - Aö
áliti dr. Blair er simpansinn lang-
greindasta dýrið. Hann álítur, aö
greind simpansans heföi getað orð-
iö meiri en margra frumstæöra
manna, ef hann hefði haft jafnnáið
samband viö manninn og hundur-
inn. Hundurinn er næmur og hjálp-
fús nemandi, en simpansinn hefur
aftur á móti ríka þörf til aö læra.
Þessarar þarfar verður maöur var
hjá öðrum apategundum, en hún er
þar á byrjunarstigi og kemur fram
sem eftirhermuþörf.
Bæöi simpansi og órangútan
geta dregiö réttar ályktanir varö-
andi hluti, sem liggja utan hins
eiginlega reynslusviðs þeirra. Solt-
inn simpansi, sem sér banana, er
liggur utan seilingar, reynir aö
VT^'H '
draga hann til sín með priki, ef þaö
er nærtækt. Skyldi nú vilja svo til,
aö prikið væri of stutt, en simpans-
inn fengi tvö prik, sem væru útbúin
þannig, aö hægt væri aö tengja
annað við hitt meö því aö stinga því
inn í hólk, er hægt að ganga út frá
því sem vísu, aö hann kemst aö
því, hvernig hann á aö bera sig aö.
Það eru jafnvel dæmi þess, aö
simpansar hafi tekið til hluti og
staflað þeim upp til þess aö eiga
auðveldara meö að ná gómsætum
bita, sem hékk of hátt til þess aö
þeir gætu náð í hann af jafnsléttu.
Dr. Blair segir maðal annars frá því,
að hinn frægi órangútan hans, Do-
hong, haföi af sjálfsdáðum fundiö
upp aö nota krók. Dohong braut
grein af tré, sem var í búrinu,
beygði hana milli handanna, þang-
aö til komið var á hana krókslag, og
krækti síðan meö henni í ávöxt,
sem var utan viö búr hans.
Dr. Blair álítur, aö górillan heföi
ef til vill veriö þriðja dýriö í rööinni,
hvaö greind snertir, ef menn heföu
haft tækifæri til þess að kynnast
honum nánar. En því miður hafa
fáar górillur þolaö lengi vistina í
dýragörðum fram aö þessu, og all-
ar tilraunir til þess aö temja þær
hafa reynst árangurslitlar. Vegna
þessa telur hann, aö fíllinn sé þriöji
í röðinni. Hann er heimspekingur
meðal dýranna og ekkert ferfætt
dýr er jafn erfitt að handsama og
hann. En ekkert dýr er svo fljótt aö
sætta sig viö hiö óumflýjanlega, og
hann er einnig fljótur aö skilja, aö
þegar hann hefur verið sviþtur
frelsinu, er best að haga sér í sam-
ræmi við óskir mannsins.
Fullorðinn fíll er oröinn fullgilt
vinnudýr sex vikum eftir aö hann
hefur verið handsamaöur og getur
framkvæmt aö minnsta kosti sex-
tán ólík verk samkvæmt skipunum.
Hvaö hin dýrin snertir, er nauðsyn-
legt aö kenna þeim, meöan þau eru
ung, ef einhver árangur á að nást,
en fíllinn er aldrei of gamall til þess
að læra.
82