Ársrit Verkfræðingafjelags Íslands - 01.01.1914, Blaðsíða 16

Ársrit Verkfræðingafjelags Íslands - 01.01.1914, Blaðsíða 16
16 5. TJm íslenzkt melkorn Erindi flutt í Verkl'ræðingaljelagi íslands 30. janúa Það má heita svo, að ísland sje brauðlaust land. Engar af þeim venjulegu korntegundum vaxa hjer óræktaðar, og varia er teljandi það, sem ræktað er af þeim. Að vísu var ræktað hjer korn (bygg) í fornöld, og hefir það að líkindum orðið fullþroskað í nokkurn vegin góðum árum. En þót't kornræktin haíi verið talsvert mikil i þá daga, heíir hún samt lagst niður og gleymst, enda líklega aldrei verið mjög arðsöm. Nú á seinustu árum hafa verið gerðar nokkrar til- raunir með kornrækt, en þótt sumar hafi heppnast allvel, virðast þær þó helzt benda í þá áttina, að hjer á landi borgi kornrækt sig ver en grasrækt. En þótt við höfum ekki þær hinar algengu korn- tegundir, þá eigum við samt eina jurt hjer á landi, sem gefur af sjer brauðkorn. Þessi jurt er melurinn (Elymus arenarius). Að vísu vex melurinn ekki um alt land, langt frá því. Hann þrífst nefnilega ekki vel annarsstaðar en þar, sem sandfok er. En þar sem jarðvegur er hentugur fyrir hann, getur hann orðið stór og þroskamikill og borið þroskað korn ár eflir ár. Algengaslur er melurinn í Veslur-Skaftafellssýslu, og það er líklega eina hjerað landsins, sem hann hefir verið hafður til manneldis í, svo nokkru nemi. Áður á öldum, þegar verzlunin var bæði lítil og ill, hafði melurinn afarmikla þýðingu fyrir hjeruð þau, er hann óx í, enda hefir honum verið veitt mikil eftirlekt í þá daga, og talsvert verið um hann ritað. Skal eg þar af að eins nefna hina ítarlegu og fróðlegu ritgerð: »Um Meitakið i Skaptafellssýslu« eftir Sæmund Magn- ússon Hólm í 1. og 2. bindi rita hins islenska Lær- dómslistafélags. Þar er mjög nákvæm lýsing á meln- um og allri meðferð hans, frá því hann byrjar að vaxa og þar til er kornið er orðið að mjöli. Enn- fremur minnist Björn Halldórsson á melinn í Gras- nytjum sínum (bls. 150—152). Segir hann meðal ann- ars: »Melkornið er til matar brúkað, hellsl austr á landi; enn her [þ. e. í Sauðlauksdal] fær þat ei ár- lega fullorðinn kiarna, og alldrei fyrr enn i October mánuði, optast nálægt velrarnóttum.« Hann gerir og ráð fyrir, að mel sje sáð til að hefta sandfok. Hefir hann reynt það sjálfur og geíist vel. Auk þess að melkornið (tininn) helir verið, og er, notað til manneldis, er melgrasið (blaðkan) sjálft mikið notað til slægna og beitar. Telur Sæmundur Hólm það skaðlegt fyrir meltakið og segir jafnvel, að eí mikið sje gert að þessu, eyðileggist það. En það sem allramest hefir þó eyðilagt meltakið er það, að melræturnar (sumtag, buski) hafa víða verið rifnar upp og hafðar í reiðinga (meljur), en þegar einu sinni er búið að eyðileggja það, er erfitt að koma því í Iag aftur. Sem betur fer mun þessu nú að mestu hælt. og nokkra sæþörunga. r 1913 íil' Ásgeiri Torfasyni efnafræðing. Að undirlagi Búnaðarfjelags íslands sendi herra Bjarni Pálsson í Hrísnesi hingað í fyrra sumar tvö sýnishorn af melkorni. Annað eins og það er haft til manneldis, en hitt eins og það er geíið skepnum. Þessi sýnishorn hafa nú verið rannsökuð hjer í Rann- sóknastofunni. Þótli rjettast að gera efnagreininguna sem ítarlegasta, og var því, auk venjulegra efnagrein- inga, ákveðinn meltanleiki köfnunarefnissambandann.a, og köfnunarefnissamböndin greind í eggjahvítuefni og amídefni. Hjer á eftir fer svo efnagreiningin: Melkorn œtlað lil Mclkorn etlað til manneldis skepnulöðurs Vatn.................. 14,30% 13,88% Aska................. 2,81— 8,84 — Sellúlósa .............. 3,(50— 18,87 — Feiti (eterextrakt) .......... 1,88— 1,48 — Köfnunarefnissambönd (NX6.25) 19,05— 14,35 — Önnur efni (sterkja o. fl.) ... 58,36— 42,58 — 100,00% 100,00% Köfnunarefnið skiftist þannig niður í hundraðs- deildir: a. köfnunarefni í korninu, b. köfnunarefnið sjálft. Melk rnan: a orn til tieldis Melkorn lil skepnuíóðurs b a l> Köfnunarefni ......... 3,05 100,0 2,28 100,0 Þar af í amídefnum ... 0,76 24,9 0,49 21,5 í eggjahvituefnum 2,29 75,1 1,79 78,5 meltanlegt............ 2,74 89,8 1,90 83,4 Til samanburðar set eg hjer á eftir efnasambönd nokkurra mjöltegunda, eins og þær eru alment taldar: Hveiti(fínt) Húgur Hafrar Bygg Baunir 13,71 10,07 14,83 13,77 1,44 2,24 0,59 2,92 1,59 2,39 0,47 ,££* 11,52 14,66 10,89 25,00 2,08 5,91 1,48 1,20 69,66 64,73 71,74 57,89 Beri maður efnagreiningu melkornsins saman við ofantaldar efnagreiningar, sjest fljótt, að melkornið hefir hlutfallslega mjög mikil köfnunarefnissambönd, stendur að því leyti aðeins að baki baunum. Þar sem nú köfnunarefnissamböndin eru dýrmætustu næring- arefnin, er óhætt að fullyrða, að melkornið er ekki næringarminna en hveiti, rúgur, hafrar eða bygg, heldur þvert á móti. Vatn .........% 13,34 Aska ...... — 0,48 Sellúlósa ......— 0,31 Köfn.efnissambönd— 10,18 Feiti........ — 0,94 Önnur efni . ... — 74,75 Sæþörungar hafa frá aldaöðli verið notaðir mikið til skepnufóðurs hjer á landi, og einstöku þeirra til manneldis. Aðal-notkun þörunganna er fjörubeitin;

x

Ársrit Verkfræðingafjelags Íslands

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ársrit Verkfræðingafjelags Íslands
https://timarit.is/publication/404

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.