Muninn - 29.10.1987, Side 32

Hebbðir
Ábúðarmikill ritstjórinn,
sem var við völd fyrir ári en er
nú burt floginn, vatt sér að
mér um þetta leyti í fyrra og
fór þess á leit við mig að ég
skrifaði þessa grein. Mér
skilst að mér eldri og vitrari
menn hafi talið sig of unga til
að geta fjallað um efnið og því
mun hafa verið talið eðlilegt að
ég tæki það að mér.
Ný ritstjórn bað mig svo núna
á haustdögum um leyfi til að
birta greinina á ný. Ekki veit
ég hvort það er vegna þess að
greinin hefur ekki þótt hitta
nægilega vel í mark eða svo
góð að rétt væri að búa til þá
nýju hefð að birta hana á
hverju hausti. Hvort heldur
sem er kemur húnhér á ný,
með örlitlum breytingum
svona formsins vegna.
Viðfangsefnið er hefðirnar í
skólalífinu. Þær eru raunar
margar og mundi æra óstöð-
ugan að fá skýringu á þeim
öllum á einum stað. Af þeim
sökum koma hér fáein atriði
um fáeinar hefðir, sem að vísu
voru kallaðar tradisjónir í
mínu ungdæmi. En það er
önnur saga.
TOLLERIN GAR
Lengi mun hafa tíðkast í
lærðum skólum að vígja ný-
nema til setu meðal hinna,
sem töldu sig þrepi hærra í
virðingarstiganum. Ttúlega
hafa íslenskir skólamenn lært
þetta af dvöl sinni við útlenda
skóla og flutt siðinn með sér
heim. Af einhverjum sökum
voru fram eftir árum notaðar
sömu aðferðir við að vígja
nemendur í lærðu skólana í
Reykjavík og hér á Akureyri.
Af einhverjum öðrum sökum
þótti með öllu ómögulegt að
taka upp þá sömu siði þegar
stofhaðir voru nýir skólar ná-
lægt 1970. Af einhverjum enn-
þá öðrum sökum var ný-
breytnin sem nýju skólarnir
ollu tekin meiraogminna hrá
og færð inn í gömlu skólana,
a.m.k. suma.
Hinn forni siður, gamla
tradisjónin við M.R. og M.A.,
var að tollera nýnema. Fram
til a.m.k. 1970 var látið við
það sitja hér um slóðir að
fleygja busum upp í loft, í
mesta lagi fengu þeir stimpil
eða eitthvert annað merki á
andlit eða hendur - svona rétt
til þess að ekki þyrfti að
fleygja þeim upp á ný. Þetta
var allt og sumt og þótti alveg
nóg. Grímubúningar eða
dularklæði þekktust ekki í
þessari athöfn, enda þurfti
enginn að dyljast við þetta
einfalda, saklausa verk.
í tolleringu er trúlega fólgin
sú merking að fólki sé fleygt í
átt til stjamanna og þannig
hafið upp á hærra svið. Nafn
athafnarinnar er tekið af
latneskri sögn sem mun hafa
þessa merkingu, eins og þeir
vita sem fengið hafa að njóta
þeirrar blessunar að kynna
sér þá höfuðtungu. Aðtollera
er því að hefja upp, hefja
nemann úr því auma ástandi
að vera busi upp í þá stöðu að
vera meðal manna, jafningi.
Vissulega gengu busar ekki
ævinlega eins og lömb til slát-
runar heldur urðu á tíðum
töluverðar ryskingar úti og
inni, jafnvel einhver vatns-
gangur og eltingaleikur við
sprettsnarpa unga út um allan
bæ. Flestum varð þó á endan-
um komið í loftið stórslysa-
laust. Þó varð það einu sinni
að Steindór skólameistari
Steindórsson bannaði toller-
ingar, enþá hafði nemandi
mölvað undan sér annan fót-
inn á tolleringadegi. Því var
það að næsta haust voru busar
skírðir inn í skólann með
mikilli viðhöfn á Sal. Yfir-
klerkur var Jón A. Baldvins-
son, þá nemandi í sjötta bekk,
nú prestur til Lundúnaþinga.
Að þessu var mikið gaman og
allir skemmtu sér hið besta -
nema Erlingur, sem þá var í
fimmta bekk. Síðar kom í ljós
að fótbrotið var rakið til allt
annarra saka en tolleringa og
þær því leyfðar á ný.
Þegar Hamrahlíðarskóli kom
til var þar tekinn upp sá
vígslusiður að grímuklæddir
böðlar leiddu busa eins og
fanga til slátrunar út í Öskju-
hlíð þar sem fram fór svolítil
aftaka. Þegar menntaskóli
hófst við Tjörnina var busum
fleygt út í drulluleðjuna í
henni. Síðar voru þessir siðir
hvorir tveggja apaðir hér fyrir
norðan eftir þessum tveimur
nýju Reykjavíkurskólum og
nemendur í efsta bekk tóku að
dulbúast við að niðurlægja
busa með illþefjandi vökvum
og kámi áður en þeir eru toll-
eraðir. Oft hefur busum þótt
skringilegt - eftir á að hyggja -
að nauðsynlegt skuli að niður-
lægja þá til þess að unnt sé að
hefja þá upp á sama plan og
efribekkingar standa á! Þess
má svo geta að nafnið busa-
vígsla er örfárra ára gamalt
hér í skóla og sögnin að busa
er ennþá yngri. Þetta hét að
tollera og athöfnin tolleringar.
MATTHÍASARFRÍ
Þegar allir eru orðnir jafn-
ir í skólanum tekur við hver
hefðin af annarri. Um
a?w