Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Blaðsíða 8

konar eða hliðstæð vandamál og jafnframt nýta sér reynslu þeirra. Það má
vissulega segja að menn þurfi ekki endilega að leggja stund á samanburðarlög-
fræði sem sjálfstæða grein til að vera færir um að kynna sér nánar tilgreind atriði í
löggjöf annarra þjóða. A það er hins vegar að líta að innsýn í réttarkerfið í heild
er oft hjálpleg til að skilja til hlítar það sem aðrir hafa haft fram að færa. Þetta
verður skýrt nánar þegar fjallað verður um aðferðir samanburðarlögfræðinnar
hér á eftir.
4) Samanburðarlögfræði getur haft þýðingu í alþjóðlegum einkamálarétti, þar
sem dómstólar í tilteknu ríki geta staðið frammi fyrir því að þurfa að beita
réttareglum annars ríkis við úrlausn dómsmáls.
5) Samanburðarlögfræði sem kennslugrein í háskóla hefur ótvírætt menntun-
ar- og uppeldisgildi. Viðleitni til að draga fram grundvallarmismun réttarkerfa
og átta sig á sérkennum þeirra og sögulegum forsendum er til þess fallin að
dýpka skilning á rétti eigin þjóðar og auka víðsýni nemenda. Markmið með slíku
námskeiði er ekki að koma á framfæri sundurlausum fróðleik um rétt einstakra
ríkja, heldur skapa skýrari mynd af stöðu réttar eigin þjóðar í fjölþjóðlegu
samhengi. Fátt er betur til þess fallið að auka nemendum víðsýni og opna augu
þeirra fyrir því að þær aðferðir og þær hugmyndir sem þeim eru innprentaðar eru
ekki algildar og að í öðrum ríkjum hafa menn fundið lausnir sem eru all ólíkar.6
Þá getur slíkt námskeið verið æskilegur og heppilegur undirbúningur undir
framhaldsnám í öðrum löndum.
3. ÁGRIP AF SÖGU GREINARINNAR
Samanburðarlögfræðin í þeirri mynd sem hún er stunduð nú á dögum er
tiltölulega ung fræðigrein. Hún á sér tvær aðskildar rætur: í fyrsta lagi í
rannsóknum á erlendum rétti sem lið í undirbúningi löggjafar sem miða þá að því
að leita heppilegra fyrirmynda. í öðru lagi fara fræðimenn að leggja stund á
samanburðarlögfræði sem stuðningsgrein við rannsóknir í réttarheimspeki.
Upphafið að samanburðarrannsóknum sem lið í löggjafarstarfi er að rekja til
miðrar 19. aldar. Þá var við undirbúning á samræmingu laga hinna þýsku ríkja
unnið gríðarlegt starf við rannsóknir á rétti einstakra ríkja innan Þýskalands og
annarra ríkja Evrópu. Þessar rannsóknir urðu síðar undirstaðan undir nýja
lagabálka á mikilvægum sviðum réttarins og höfðu varanleg áhrif á aðferðir
samanburðarlögfræðinnar. Viðgangur samanburðarlögfræðinnar sem stuðn-
ingsgreinar við réttarheimspeki helst í hendur við þróun í réttarheimspeki á
sama tíma. Náttúrurétturinn var á undanhaldi og vildarrétturinn varð ráðandi í
6 Sjá hér Jonathan Hill: „Comparative Law, Law Reform and Legal Theory", Oxford Journal of
Legal Studies, Vol. 9, 1:1989, s. 101-115. í þessari ritgerð er lögð sérstök áhersla á gildi
samanburðarlögfræðinnar sem kennslugreinar í háskólum og sem stoðgreinar í réttarheimspeki.
206