Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Blaðsíða 45

Pétur Kr. Hafstein er bœjarfógeti
á ísafirði og sýslumcður í ísafjarðarsýslu.
Pétur Kr. Hafstein:
UM HANDHAFA FORSETAVALDS
i.
Embætti forseta íslands nýtur algjörrar sérstöðu meðal starfa á vegum
íslenzka ríkisins og raunar að verulegu leyti einnig meðal kjörinna þjóðhöfðingja
í lýðræðisríkjum. Það er ekki aðeins nauðsynlegt, að um starfssvið og stöðu
forseta íslands séu skýr og ótvíræð ákvæði í stjórnlögum og eftir atvikum annarri
löggjöf, heldur verður svo einnig að vera um þá, sem koma í stað forseta í
forföllum eða fjarveru hans.
í 8. gr. stjórnarskrárinnar er svo kveðið á, að verði sæti forseta lýðveldisins
laust eða hann geti ekki gegnt störfum um sinn vegna dvalar erlendis, sjúkleika
eða af öðrum ástæðum, skuli forsætisráðherra, forseti sameinaðs Alþingis og
forseti Hæstaréttar fara með forsetavald. Forseti sameinaðs þings skal stýra
fundum þeirra. Ef ágreiningur rís þeirra í milli, ræður meirihlutinn.
Fyrirkomulag af þessu tagi mun vera nær einsdæmi í veröldinni en þó ekki
alveg óþekkt. Á írlandi gegna forsetar beggja þingdeilda og forseti hæstaréttar
störfum forseta landsins í forföllum hans. Víða annars staðar er sá háttur hafður
á, að sérstaklega kjörinn varaforseti gegnir störfum í forföllum forseta og tekur
við forsetaembætti til loka kjörtímabils, ef hins kjörna forseta missir af
einhverjum ástæðum við.1
Það er ljóst, að sú tilhögun, að oddvitar hinna þriggja þátta ríkisvaldsins fari
með forsetavald í forföllum þjóðkjörins forseta, hefur ýmsa annmarka. Bjarni
Benediktsson taldi það of umstangsmikið að hafa þrjá menn til að gegna
1 Gunnar G. Schram: Um endurskoðun stjórnarskrárinnar, 69-70.
243