19. júní - 19.06.1988, Blaðsíða 34

Þorbjörn Broddason
lektor:
ÍHALDSSEMI
TIL HÆGRI
OG VINSTRI
Andlit félagshyggjunnar (sós-
íalismans) eru mörg og vilja
ekki öll kannast hvort við
annað. Sú félagshyggja sem
ég vil fylgja ber umfram allt svip
mannúðar og skynsemi. Þriðji eigin-
leikinn sem mér er ofarlega í huga er
raunsæi, en ég tel það ekki til kosta
heldur lít ég það sem víti til að varast.
Allir stjórnmálamenn verða raun-
sæinu að bráð í einhverjum mæli og
eru þeim mun gagnslausari sem þeir
eru verr haldnir af því.
Afstaða stjórnmálamanna til fjöl-
skyldunnar einkenndist lengi af
hirðuleysi svipuðu því sem við sýnum
loftinu sem við öndum að okkur.
Fyrir nokkrum árum rann hins vegar
upp ljós fyrir öllum stjórnmálahreyf-
ingum landsins um að fjölskyldan,
þetta árþúsunda gamla festi, væri í
bráðri tortímingarhættu. Nýtt her-
óp, fjölskyldustefna, gall skyndilega
meðal allra stjórnmálahreyfinga en
engri þeirri tókst þó mér vitanlega að
nýta hávaðann til stærri afreka en
fundahalda og skýrslugerðar. Nú er
herópið hljóðnað og skýrslurnar að
fyrnast, en kreppa fjölskyldunnar
verður að sífellt alvarlegra þjóðfé-
lagsmeini.
Hagnýt hugmyndafræði allra ís-
lenskra flokka einkennist af íhalds-
semi þegar fjölskyldan á í hlut; íhalds-
samri hægrimennsku og íhaldssamri
vinstrimennsku. Hinir hægrisinnuðu
eru slegnir slíkri tregablindu að hún
ein sér stofnar framtíð fjölskyldunnar
beinlínis í voða. Þeir eru blessunar-
lega lausir við raunsæi í dýrkun sinni á
draumsýn sem naumast er nokkurs
staðar að finna nema í hillingum for-
ystugreina flokksblaða, en félags-
hyggja þeirra er fálmkennd, svo sem
vænta má af þeim sem heyja daglega
baráttu við þversagnir í eigin vitund.
Skynsamleg er stefna þeirra ekki.
Vinstrimenn leitast við að létta sem
allra flestum verkefnum af fjölskyld-
unni; þar ríður raunsæið húsum en
þeir átta sig samt ekki á því að verk-
efni og ábyrgð eru kjölfesta fjölskyld-
unnar; umhyggja þeirra fyrir fjöl-
skyldunni snýst í andhverfu sína og
getur riðið henni að fullu með sama
áframhaldi. Félagshyggja undir
merkjum raunsæis úthýsir mannúð-
inni og þá þarf ekki að spyrja um af-
drif skynseminnar. Norræni vanda-
málasérfræðingurinn sem komst að
þeirri spaklegu niðurstöðu að sundr-
ungin væri hið eðlilega ástand fjöl-
skyldunnar gæti vel hafa verið vinstri-
sinnaður.
Ef vinstrimenn létu raunsæi lönd
og leið og spyrðu um mannúð um leið
og þeir spyrja um skynsemi væru þeir
búnir að stíga fyrsta skrefið í átt að
íhaldssamri framtíðarsýn sinni: Efl-
ingu fjölskyldunnar.
Um árþúsundir var fjölskyldan
þungamiðja þjóðfélagsins. Með iðn-
byltingunni myndaðist alvarlegt mis-
gengi milli fjölskyldunnar og annarra
meginfesta. Þetta misgengi hefur
verið að aukast fram á síðustu ár en ég
tel að nú sé unnt að snúa við blaðinu.
Fjölskyldan getur orðið þungamiðja
framtíðarþjóðfélagsins og vinstri-
menn geta stuðlað að því að sú þróun
verði undir merkjum mannúðlegr-
ar og skynsamlegrar félagshyggju.
Lausnin felst í því að auka ábyrgð
fjölskyldunnar en ekki í því að létta
sífellt af henni verkefnum. Vinna þarf
markvisst að því að gera heimilið á ný
að vettvangi daglegs erfiðis og tryggja
að afleiðing þeirrar þróunar verði
ekki aukin mismunun stétta og kynja.
Börn framtíðarinnar munu ekki
sækja skóla vegna þess að skólinn
mun koma til þeirra inn á heimilin og
hlutverk foreldranna í skólastarfinu
verður miklu stærra en áður. Þessi
hugmynd um skóla framtíðarinnar
getur hins vegar leitt af sér aukna mis-
munun og mun gera það ef félags-
hyggja verður ekki höfð að leiðar-
ljósi. Abyrgð fjölskyldunnar á eigin
heilbrigði mun aukast mjög í framtíð-
inni og einnig þar er hætta á aukinni
mismunun, einkum karla og kvenna,
ef vinstrimenn sofa á verðinum.
Dagvistir framtíðarinnar munu ein-
kennast af nánari tengslum við heim-
ilin.
Þessi þróun mun kosta átök vegna
þess að augljóst virðist að markaðs-
öflunum muni vaxa ásmegin í upplýs-
ingaþjóðfélaginu og þau muni seilast
æ lengra inn á svið sem þau þógu
hendur sínar af til skamms tíma (t.d.
ljósvakann, skólakerfið). Markaðs-
öflin geta vissulega gert sitt gagn,
bæði í nútíð og framtíð, en óhamin
verða þau aðeins til ógæfu. Ein merk-
asta spurningin sem við okkur blasir
nú er þessi: Viljum við að tæknin og
markaðurinn þjóni þjóðfélagi fjöl-
skyldunnar eða viljum við að fjöl-
skyldan verði í enn auknum mæli leik-
soppur markaðsþjóðfélagsins? Við
höfum svarið á valdi okkar.
HflNS PETERSEN HF
TKYGGÐU GÆÐIN -TAKTÁ KODAK
34