19. júní - 19.06.1988, Blaðsíða 76

ÁMÖRGUM
PLÖNUM
Gunnlaðar saga eftir Svövu Jakobsdóttur
Af skáldsögum síðasta árs
vakti Gunnlaðar saga eftir
Svövu Jakobsdóttur einna
mesta athygli. Pað er sam-
dóma álit flestra sem um söguna hafa
fjallað að hún sé hátindur á glæstum
ferli höfundar; skáldsaga sem vart
eigi sinn líka í íslenskum nútímabók-
menntum og þótt víðar væri leitað.
Gunnlaðar saga er ferðalag í marg-
ræðum skilningi. Sögukona er á
heimleið frá Kaupmannahöfn í flug-
vél (bókstaflegt ferðalag) ásamt dótt-
ur sinni, Dís, sem er fangi og mun að
öllum líkindum dvelja á geðsjúkra-
húsi næstu árin. Sögukona/móðirin
rifjar upp í huganum atburði síðast-
liðinna daga (hugarferðalag) og bein-
ir orðum/hugsunum sínum til eigin-
manns síns og föður Dísar og um leið
til lesandans. Saga móðurinnar segir
frá ferðalagi um Kaupmannahöfn nú-
tímans, sem oft tekur á sig goðsagna-
kenndan blæ, t.a.m. ferð hennar um
„undirheima" borgarinnar. En viða-
mesta ferðalagið sem lesandinn legg-
ur upp í með sögupersónum er ferðin
aftur til forsögulegs tíma, inn í goð-
sagnaheim.
Þannig eru plön frásagnarinnar
mörg um leið og hefðbundnum skiln-
ingi á tíma er varpað fyrir róða, fortíð
og nútíð skarast sífellt og vekja upp
grun um framtíð. Tíminn verður heild
sem ekki verður rofin; samfella,
hringur.
Tímann ber maður ekki utan á sér...
Tíminn er innra með manni... og
liann streymir þar háttbundið eins og
blóð. Hlusti maður á tímastreymið
innra með sér verður aldrei neitt of
snemma eða of seint. Allt verður
samræmi og kemur af sjálfu sér.
(bls.7)
Hin mörgu plön frásagnarinnar
fléttar höfundur saman af miklu list-
fengi, allir þræðir mætast í einingu í
sögulok. Jafnframt er auðvelt að lesa
hvert plan fyrir sig. Þannig mætti til
dæmis taka út goðsagnaheiminn,
sögu Gunnlaðar, og upplifa hana sér-
staklega sem heillandi ljóðræna frá-
sögn. En galdur Svövu er ekki síst
Grein: Soffía Auður Birgisdóttir
fólginn í því hvernig hún vefur goð-
söguna inn í nútímasöguna og gefur
henni þannig nýja táknræna merk-
ingu, goðsagan vísar stöðugt til sam-
tímans og vekur upp áleitnar spurn-
ingar um heim á heljarþröm, um gildi
skáldskaparins í nútímanum, um lífs-
gildi og verðmætamat.
A táknrænu plani má lesa söguna
sem lýsingu á árekstri tveggja heima:
Goðsagnaheims og nútíma, skáld-
skapar og „raunveruleika", sannleika
og lygi, kvennaheims og karlaheims.
Einnig má lesa í sögunni um árekstur
og ólíkt gildismat tveggja kynslóða.
Einn þráður sögunnar er þroskasaga
sögukonu. Á ferðalagi sínu öðlast
hún nýjan skilning á lífi sínu, vaknar
til vitundar, öðlast nýjan sannleika
sem hún er tilbúin að borga dýru
verði.
I Gunnlaðar sögu tekst ástin á við
valdið og kannski liggja þau átök til
grundvallar nútímamenningu. Svava
veltir m.a. upp spurningum um gildi
og kraft ástarinnar gegn valdníðsl-
unni, um sekt og sakleysi. Heimssýn
sögunnar vísar langt út fyrir sig á
táknrænu plani. Það hefur m.a. í för
með sér að túlkunarmöguleikar sög-
unnar eru margvíslegir, enda hefur
það þegar komið á daginn.
B Æ K U R
76