19. júní - 19.06.1988, Blaðsíða 63

Katrín Magnússon
Þórunn Jónassen
Guðrún Björnsdóttir
Bríet Bjarnhéðinsdóttir
Hinn 27. janúar 1987 var
þess minnst að áttatíu ár
voru liðin frá stofnun
Kvenréttindafélags ís-
lands. Tæpu ári síðar eða 24. jan-
úar 1988 voru átta tugir ára frá
sögufrægum kosningum til bæjar-
stjórnar í Reykjavík. í krafti nýrra
laga um skipan bæjarstjórnarmála
sem Alþingi samþykkti sumarið
1907 og konungur staðfesti í nóv-
ember það ár, öðluðust giftar kon-
ur kosningarétt og kjörgengi. Áður
höfðu aðeins ekkjur og konur sem
áttu með sig sjálfar haft þann rétt.
Með Kvenréttindafélagið að bak-
hjarli og fyrir hvatningu Bríetar
Bjarnhéðinsdóttur formanns þess
sigldu reykvískar konur út á ólgu-
sjó íslenskra stjórnmála. Þær
buðu fram fjórar konur á sérstök-
um lista og hlutu þær allar kosn-
ingu í bæjarstjórnina. Þessi at-
burður markar tímamót í sögu ís-
lenskra kvenna.
Stofnun
Kvenréttindafélagsins
Tildrögin að stofnun Kvenrétt-
indafélagsins voru í stórum
dráttum eftirfarandi. Bríet
Bjarnhéðinsdóttir, útgefandi
og ritstjóri Kvennablaðsins frá stofn-
un þess árið 1895, tók sér ferð á hend-
ur til Noregs, Svíþjóðar og Danmerk-
ur 1904. Dvaldist hún þar í nokkra
mánuði til að kynna sér hússtjórnar-
skóla, skólaeldhús og vinnustofur
skólabarna einkum með það fyrir
augum að rita síðan um þau málefni í
blað sitt. í förinni kynntist Bríet
BROTIÐ
BLAÐ
í sögu íslenskra
kvenna
nokkrum fremstu konum í kvenrétt-
indafélögum þessar landa. Frá þeim
og einnig hinni kunnu bandarísku
kvenréttindakonu Carrie Chapmann
Catt bárust Bríet síðan áskoranir um
að mæta fyrir hönd íslenskra kvenna á
fyrsta þing Alþjóðasambands kven-
réttindafélaga í Kaupmannahöfn
sumarið 1906. Sambandið hafði verið
stofnað í Berlín árið 1903.
Bríet sótti þingið sem fullgildur
fulltrúi íslands með málfrelsi, tillögu-
rétti og atkvæðisrétti enda þótt hún
hefði þá engin samtök kvenna á ís-
landi á bak við sig. Á þinginu flutti
hún skýrslu á ensku um hagi og réttar-
stöðu íslenskra kvenna. í veganesti
heim af þinginu fékk Bríet eindregna
áskorun um að stofna félag á íslandi
sem eingöngu hefði á stefnuskrá að
vinna að fullu jafnrétti kvenna og
karla á öllum sviðum. Tilvist slíks fé-
lags tryggði að ísland uppfyllti skil-
yrðin um aðild að Alþjóðasamtökun-
um.
Björg Einarsdóttir
Heimkomin tók Bríet að ræða við
konur um þessi mál og lyktaði þeim
umræðum á þann veg að hinn 27. jan-
úar 1907 boðaði hún fimmtán konur
til fundar á heimili sínu að Þingholts-
stræti 18. Félagsstofnun var samþykkt
og kosin bráðabirgðastjórn til að
semja frumvarp til félagslaga og
leggja fram á framhalds-stofnfundi
mánuði síðar. Á þeim fundi voru lög-
in samþykkt og hljóðar fyrsti liður 2.
greinar þeirra svo: „Markmið félags-
ins er að starfa að því að íslenskar
konur fái fullt stjórnmálalegt jafnrétti
við karlmenn: Kosningarétt og kjör-
gengi, einnig rétt til embætta og at-
vinnu með sömu skilyrðum og þeir.“
Þessi fyrstu félagslög voru í aðalatrið-
um sniðin eftir lögum sænska Kven-
réttindafélagsins. í fyrstu stjórn
Kvenréttindafélags íslands voru
kjörnar Bríet Bjarnhéðinsdóttir for-
maður, Sigríður Hjaltadóttir Jens-
son, Guðrún Pétursdóttir, Sigríður
Björnsdóttir og Laufey Vilhjálms-
dóttir.
Kvennasigurinn mikli
Lög þau sem áður eru nefnd um
nýskipan bæjarstjórnar
Reykjavíkur tóku gildi 1. jan-
úar 1908 og kjördagurinn
ákveðinn 24. sama mánaðar. Bæjar-
fulltrúum var fjölgað í fimmtán og
skyldi bæjarstjóri kosinn af þeim sér-
staklega. Reglulegir stjórnmálaflokk-
ar líkt og nú tíðkast voru þá enn ekki
komnir á fót og buðu ýmis félagasam-
tök og hagsmunahópar fram lista við
kosningarnar. Hjá Kvenréttindafé-
Framh. á bls. 69
63