Vera - 01.10.2000, Blaðsíða 38

Hlynur Helgason skrifar um myndiist
Hugleiðingar um list
Heklu Daggar
Jónsdóttur
og fleiri kvenna
Myndir úr einkasafni greinarhöfundar
> Ung kona, hvítklædd, gengur um
á meðal áhorfenda. í vösum á
brjósti og rassi er gerdeig sem
smátt og smátt þrútnar út á meðan
uppákoman stendur yfir.
> Myndin sýnir hendi þakta ljósum
hárum. Á hendinni er laufblað sem
er þakið sams konar Ijósum hárum.
> Stór frystiskápur er lagður yfir
lítinn poll í götunni. Pollinn þarf að
vökva reglulega því þurr jarðvegur-
inn drekkur í sig vatnið. Þegar fryst-
irinn er fjarlægður stendur eftir
lftill frosinn pollur á jörðinni.
> Meret Oppenheim er svissnesk
listakona árið 1936 sem býr til lista-
verk með því að þekja kaffibolla,
undirskál og teskeið með loðfeldi.
Hún setur listaverkið á sýningu með
félögum sínum úr hreyfingu Súrrealista.
> Carolee Schneemann er banda-
rísk listakona sem stendur nakin í
salnum árið 1975. Hún dregur
pappírslengju út úr leggöngum
sfnum og les upp textann sem skrif-
aður er á lengjuna.
> Hekla Dögg var listamaður sem
var kona þegar hún gekk á meðal
áhorfenda með deig í vösum í
Nýlistasafninu í Reykjavík. Hekla
Dögg var listamaður sem var kona
og hún var líka útlendingur þegar
hún stillti upp frystiskápnum í
Maine í Bandaríkjunum eða þegar
hún tíndi laufblaðið sem var með
hár alveg eins og hún í Maine í
Bandaríkjunum.
Súrrealistar voru vakandi fyrir
óræðum hugrenningatengslum og
þess vegna gerðu þeir mikið af
verkum þar sem ólíkum, aðþví-
ervirtist táknrænum, hlutum var
steypt saman í |dularfulla| heildar-
mynd þar sem hlutirnir kölluðust á.
Hugmyndin var að höfða til ómeð-
vitaðra bernskutilfinninga áhorf-
andans um merkingu sem ekki var
hægt að orða. Iðulega urðu þessi
samansöfn að sérvitringslegum
uppstillingum sem hver og einn gat
túlkað á sinn hátt og þar sem
meginmerkingin reyndist vera
„sjáið, hér er sérvitringsleg upp-
stilling".
Verk Meretar verður eitt eftir-
minnilegasta verk súrrealismans
(ef tii vill er það ástæðan fyrir því
að margir halda að hún hafi verið
karl!) vegna þess að í verkinu nær
hún að bræða saman hugmynd-
irnar. Táknin sem kallast á eru ekki
aðskilin heldur mynda þau órofa-
heild; bollastell sem er ekki lengur
„bara" bollastell, loðfeldur sem er
ekki bara loðfeldur. Hluturinn
verður eitthvað mitt á milii og
bæði, tvennt sem er brætt saman
þó það passi ekki saman: bolli sem
er loðfeldur |kona sem er lista-
maður sem er útlendingur|.
Þar sem Meret er skáldleg, þá er
Carolee bókstafleg. Hún var harður
femínisti, hún vissi nákvæmlega
hvað hún vildi segja og hún sagði
það hreint út. Þegar hún dregur
pappírslengu út úr leggöngum
sfnum, hægt og rólega, les hún upp
texta eftir sig sjálfa þar sem hún
fjallar um hvernig konur eru máðar
af spjöldum sögunnar. Hún er að
fjalla, blátt áfram, um þversagnir í
stöðu konunnar, kaldhæðnislega
um fæðingu textans sem er þá tákn
um eitthvað skapandi en yfirieitt
ekki þess virði að minnast frekar á
ef kona á í hlut. Verkið verður ekki
órofa heild, heldur óþægilega
aðgreint; það er eins og textinn og
líkaminn (konunnar) passi ekki
saman og það er það sem gerir
verkið erfitt fyrir áhorfendur, það er
þar sem Schneemann lýsir á tákn-
rænan hátt stöðu konunnar sem
listamanns og stöðu |líkama|
hennar sem útlendings þegar text-
inn er annars vegar.
Þegar Hekla Dögg velur laufblað
vegna þess að það er með eins hár
og hún sjálf þá kallast hún á við