Vera - 01.10.2000, Síða 65

Inga Ósk Ásgeirsdóttir og Úlfhildur Dagsdóttir
BÆKUR
GUDRÚN III I.GADÓTTIR
Eins og í sögu
Oddaflug
eftir Guðrúnu Helgadóttur
Vaka-Helgafell 2000
S káldsaga
O ddaflug er fyrsta skáldsaga
Guðrúnar Helgadóttur sem ætluð
er fullorðnum en hún er vel þekkt
fyrir barnabækur sínar. Guðrún
byrjar söguna á unglingnum Elsu
Katrínu, barnabarni Katrínar
Ketilsdóttur aðalpersónu sögunn-
ar, og sjónarhorn unglingsstelp-
unnar tengir þessa bók við fyrri
sögur Guðrúnar svo og sú skoðun
að kynslóðabilið margfræga sé ekki
til.
Sagan lýsir íslenskri stórfjöl-
skyldu sem er sérstæð að því leyti
að hún býr á sömu jörðinni,
Hrauntjörn, sem f seinni tíð er
nánast í þéttbýli. Katrín, sem er 79
ára og svo til nýorðin ekkja, býr í
íbúðarhúsinu ásamt elstu dóttur-
inni og fyrrnefndri dótturdóttur.
Hinar dæturnar búa síðan í fyrrum
útihúsum ásamt mönnum sínum
en börn þeirra eru flutt að heiman
og hafa flest stofnað eigin fjöl-
skyldur. Á yfirborði er allt slétt og
fellt. Fjölskyldan er samheldin,
borðar til dæmis hjá ömmu á
sunnudögum og lýsingin á 25
manna fjölskylduboðinu þar sem
allt einkenndist af huggulegheitum
og samheldni var allt að því óhug-
nanleg að mér fannst. Síðar banka
upp á ýmis mál úr fortíðinni sem
hafa verið þögguð niður. Stærsta
leyndarmálið tengist láti Eyjólfs,
eina sonarins, en hann dó 9 ára.
Felst vald kvenna í
þögn?
Þögnin
eftir Vigdísi Grímsdóttur
Iðunn, 2000 - Skáldsaga
Spurningar tengdar láti hans skapa
meginspennuna f sögunni en auk
þess skýrast fleiri mál fyrir lesanda-
num án þess að Guðrún falli f þá
gryfju að allsherjar uppgjör fjöl-
skyldunnar eigi sér stað.
Þó svo ýmsilegt komi á óvart
varðandi fjölskyldumeðlimi finnst
mér persónurnar ekki nógu sann-
færandi. Saga Katrínar Ketilsdóttur
er rómantísk ástarsaga. Hún, ríka
og fallega stúlkan, giftist Sæmundi,
fátæka og duglega drengnum á
Hrauntjörn, gegn vilja foreldranna
og þau lifa hamingjusöm til ævi-
loka, hans það er að segja. Sama er
að segja með dæturnar. Þær eiga
yndislega eiginmenn, börn, barna-
börn og hvaðeina. Lítið bólar á
togstreitu í samskiptum fjölskyldu-
meðlima en flókin sambönd systra
og mæðgna hafa einmitt einkennt
margar skáldsögur kvenrithöfunda.
Ættmóðirin Katrín er kventöffari,
stórglæsileg í útliti og sérfræðingur
í að skipta um umræðuefni til að
forðast óþægindi. Hún gerir upp
ákveðin mál í sögunni en það
uppgjör krefst ekki róttækrar sjálfs-
skoðunar þar sem líf hennar hefur
verið tiltölulega einfalt. Sömuleiðis
eru dæturnar flestar sáttar við líf
sitt, það er kannski kaldhæðnislegt
að Elísabet, sem verður húsmóðir
og sér um að gæta eigin barna og
annarra í fjölskyldunni, er sáttari en
Vilhelmína sem fór út í pólitík og
var svikin af flokksystkinum sinum!
Þrátt fyrir að mér hafi þótt per-
sónur full staðlaðar fannst mér
sagan skemmtileg. Og kærleiksríkt
andrúmsloft sögunnar ber í sér
sígildan boðskap um gildi fjöl-
skyldunnar, náttúrunnar og þess að
njóta lífsins. Guðrún hefur mjög
skýran tón og segir mjög hnitmiðað
frá. Sjónarhornið flakkar milli ým-
issa persóna en þrátt fyrir skipting-
arnar er frásögnin raunsæisleg,
persónurnar sjá hlutina á svipaðan
hátt. Ég tel frásagnaraðferðina,
hvernig sagan er sögð, vera helsta
kost hennar og galla. Mér finnst
lýsingar á persónum og umhverfi of
hefðbundnar og rómantískar og
ekki snerta mig sem skyldi en engu
að síður er Oddaflug mjög grípandi
og ég las hana í einum rykk.
Inga Ósk Ásgeirsdóttir
Vigdís Grímsdóttir er ein af fáum
íslenskum höfundum sem hafa
markvisst lagt áherslu á fantasíu í
verkum sínum. Fantasía Vigdísar er
Ijóðræn og birtist yfirleitt í innra lífi
persóna hennar, þarsem drauma-
og ævintýraheimar eru sjálfstæður
veruleiki til hliðar við hinn viður-
kennda. Þannig eru fantasíur
Vigdísar sálfræðilegar og tengjast
iðulega geðröskunum og andlegum
kvillum og átökum.
Fantasían hefur í femínískum
fræðum þótt ákaflega kvenvænt
form, og kemur þá tvennt til,
annarsvegar hin bókmenntafræði-
lega formlega skilgreining sem sér
fantasíuna sem (kvenlega) upp-
reisn gegn (karllegu) raunsæi, skil-
greint fyrir karla og útfrá þeim. En
einnig hefur fantasían Ijáð sig
kvenröddum að þvf leyti sem fanta-
sían býður konum upp á að skapa
sitt eigið rými innan hennar, og
skapa heima sem eru á skjön við
hinn karllega og bjóða upp á aðra
samfélagssamsetningu en þá sem
við lifum við dags daglega.
Og það er þetta sem Vigdís gerir
í Þögninni, hún skapar fantasískan
kvennaheim sem lýtur öðrum lög-
málum en hinn raunsæi. Þögnin
segir frá ungri stúlku, Lindu
Þorsteinsdóttur, og samskiptum
hennar við ömmu sína og alnöfnu,
sem er mállaus. Málleysi ömmunn-