Vera - 01.10.2000, Blaðsíða 70

BÆKUR
Geir Svansson
þroskabrautinni sem væri hægt að
hafa langt mál um. í þremur sögum
sem skera sig örlítið frá hinum fá
lesendur að fylgjast með átökum
skáldsins, kannski í eiginlegri og
óeiginlegri merkingu. í sögunni
„Ást" takast eiginlega á fjórar raddir
innan bókmenntalegra textatengsla.
í sögunni „Sumardagur" er ein-
sýnt að skáldkonan kemst ekki
undan skáldskapnum þótt hún flýji
tölvuna sína út í lífið, raunveruna,
til að fá sér ís; skáldskapurinn er
hvarvetna og hún er fyrr en varir
komin á harða skáldhlaup „aðeins
hársbreidd frá því að fljúga," eins
og segir í sögunni.
Síðasta sagan í Sumarblús,
„Seinkun" segir frá hversdagslegu
en sérkennilegu atviki í Iífi skáld-
konu. Hún er að bíða í biðsalnum
við Reykjavíkurflugvöll eftir ungri
frænku sinni sem er að koma heim
úr sveitinni. Syrgjandi maður, sem
segist þekkja skáldkonuna, segir
henni (skáld)sögu sína og fær hana
til að hugsa um látinn föður sinn.
Þessi saga gæti verið lykill að
bókinni í heild; hér er það ef til vill
eðli skáidskapar sem er til umfjöll-
unar en hann er í sjálfu sér eins
konar seinkun eða töf á milli komu
og brottfarar, milli lífs og dauða.
Skáldskapurinn, hversdagslegur
eða háleitur, er tilraun til að fylla
upp í tómið og söknuðinn sem
hinn grundvallandi missir skilur
eftir sig.
Ceir Svansson
Kínversk kyngreining
Ósýnilega konan:
SG tríóið leikur og syngur
eftir Sigurð Guðmundsson
Mál og menning 2000 - Skáldsaga
s
Osýnilega konan er óvenjuleg skáld-
saga á íslenska vísu. Bókin er
reyndar ekki skáldsaga í hefð-
bundnum skilningi og ekki víst að
hún hefði fengið þann merkimiða á
erlendum bókamarkaði. Hér eru á
ferðinni skáldævisöguleg skrif;
frásagnir og hugleiðingar um
„raunverulega" atburði í Iífi mynd-
listarmannsins Sigurðar Guð-
mundssonar. Að þessu leyti er
bókin forvitnileg fyrir þá sem hafa
gaman af ævisögum og skemmti-
legum atvikssögum, hvort sem þær
Ósýnilega SQ TRlÓIÐ konan LEIKUR OQ SYNGUR
SIGURÐUR GUÐMUNDSSON
eiga sér stað í Kína þar sem höf-
undur er búsettur, á fslandi eða í
smáþorpi f Svíþjóð.
En Ósýnilega konan hefur líka upp
á meira að bjóða; hún er stútfull af
listfræðilegum og heimspekilegum
vangaveltum sem settar eru fram
með húmor, léttleika í stíl og jafn-
framt hógværð. Þeir sem það vilja
geta reyndar lesið bókina sem
hugmyndafræðileg átök þriggja
radda sem búa í brjósti höfundan
SG tríóið (í undirtitlinum) saman-
stendur nefnilega af röddum
karlsins, konunnar og hulstursins
en þessar ólíku raddir eru allar
nauðsynlegar lífi og listsköpun
höfundar, til að halda honum
opnum og lifandi. Sigurður skrifar
gegn dúalisma eða tvíhyggju sem
grundvallast á annaðhvort/eða -
hugsun — hans móttó er bæði/og-.
"Við erum ekkert eitt við erum alltaf
þrennt," segir í Ijóði höfundar í
bókinni.
Án þess að það íþyngi henni á
nokkurn hátt, heldur þvert á móti,
er Ósýnilega konan, heilmikil kynja-
fræðileg stúdía. Yfirlýst markmið
bókarinnar og raddanna þriggja er
að skrifa sig inn í „einhvers konar
hugleiðingar sem tengjast kyn-
greiningu á okkur og menningunni
sem við búum við." í Ijósi téðrar
kyngreiningar heldur höfundurinn f
verkinu uppi gagnrýni á karlasam-
félagið og „ballarhyggju" sem
„dóminerar allsstaðar". Heimurinn
sé því „staður þar sem við, konur og
karlar, stöndum alltaf frammi fyrir
hugsmíðum helmings mannkyns-
ins; karlanna. |...| Menning okkar
er einkynja, hún er karlkyns."
Gegn einkynja menningu; sperrtri
og einsýnni ballarhyggju sem
styður sig við eðlishyggju og kven-
fyrirlitningu, stefnir Sigurður lá-
réttri „vallarhugsun" sem er „um-
burðarlyndari, breiðari, marg-
breyttari og meira spontant," eins
og hann segir. Hann gerir sér þó
engar grillur, hvorki varðandi sitt
hlutverk í bókinni (og kvenna-
baráttu) né möguleikann eða
Iíkindin á valdayfirtöku og drottn-
um vallarhugsunar „yfir öllum
greinum samfélagsins, því slíkt
væri hrein ballarhugsun [...J"(93).
En hvaða þýðingu hefur það
þegar karlmaður tekur upp femin-
ískt/kvenlægt sjónarhorn? Er það
trúverðugt? Eru kven- og hvoru-
kynsraddirnar ekki tóm tilgerð og
karlröddin ráðandi þegar allt kemur
til alls? Og er það ekki vonlaust
verkefni fyrir karl að gera konuna
sýnilega? Við þessum spurningum
er ekkert einhlítt svar en Ósýnilega
konan stendur fyrir sínu m.a. vegna
þess að Sigurður gerir (sér) fulla
grein fyrir sér og er í þokkabót ein-
lægur og sjálfsgagnrýninn. Radd-
irnar fá auk þess allar að njóta sín
og þær greina og gagnrýna hver
aðra í sífellu.
Þannig gengst hann við því að
vera karl, kannski fyrst og fremst,
(og jafnvel „hani" ef marka má
lokaorð sögunnar). Og þessi kari er
ekki feiminn við kynferði sitt og er
ekkert að þykjast vera mjúkur; í
skondnum „vönunaróttadraumi"
þar sem hópur kvenna ætlar að
gera hann „höfðinu" styttri and-
mælir hann harðlega: „Svo lengi
sem ég dreg andann skal reður
minn, þessi pensill ástarinnar, vera
virkur og halda sinni eðlilegu lengd
— og aldrei skal ég Ifða það að svo
mikið sem einn millimetrer verði af
honum tekinn." (49). Karlinn í sög-
unni er sér því meðvitaður um
stöðu sína allan tfmann og tekur
sig hæfilega hátíðlega. Engin
ástæða er þó til að draga einlægni
„kyngreiningarinnar" f efa þótt hún
sé fráleitt auðsótt, eins og höfundi
er fullljóst:
Æ, þetta gengur svona með herkjum
undir Meyjarmerkjum
Og kannski er kyngreining í Kína
alveg kolvitlaus lína (68)
Geir Svansson
70