Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Blaðsíða 14

12
Biörn Júlíusson
HÆGÐATREGÐA í BÖRNUM
Það hefur komið í minn hlut að ræða
hér stuttlega hæeðavandamál og þá aðal-
leea hægðatregðu hjá börnum. Þessi vanda-
mál eru gamalkunn. Á fyrstu öld eftir
Kristburð ráðlaeði t.d. Soranus útvíkkun á
endaþarmi ungbarna með fingri til þess að
koma í veg fyrir og lækna hæ°ðatrec’ðu.
Laxeringar af ýmsu tagi voru viðurkennd-
ar lækningaaðferðír og mikið notaðar við
margskonar sjúkdóma allt fram undir vora
daga. Sumir ráðiöcrðu úthreinsanir revlu-
leffa. Herodotus skvrir frá því að egyntar
hafi tekið hæCTðalvf í 3 daffa í röð einu sinni
í mánuði sér til heilsubótar. Þetta er nátt-
úrleva liðin t’ð. en hæcTðavandamál eru
enn til staðar og valda börnum oft veru-
leffum óþægindum og margvíslegum erfið-
leikum.
Anatomia og physiologia anorectal svæð-
isins eru marcrbætt oCT flókin o<r befur ekki
að fullu tekist að skiloreina bessa bæt.ti. Á
fvrsta aldursári er defekationin eða bæCTða-
losunin fyrst og fremst reflexbundin. Þeg-
ar kemur fram á annað árið fer barnið að
fá nokkra stiórn á bessu, en bað er ekki
fvrr en um 3 ára aldur að flest, börn hafa
náð fullri stiórn á bæPðum og bvafflátum.
HæCTðabörfin virðist koma fram þeCTar
rectum þenst út eða bæffðirnar koma banc-
að ofan úr ristlinum. HæCTðafvrirferð í
ristlinum kemur af stað bvlCTiuhrevfingu í
ristilveggnum eða peristaltik og er um að
ræða samsnil tveCTgia bátta hins ósiálfráða
taugakerfis í ristlinum, parasvmpaticus og
svmnaticus. Þar sem sá fyrri hefur örvandi
áhrif á þarmavegginn, en slakar á
snhincterum eða hringvöðvum, en sympa-
ticus hefur gacnstæð áhrif, slakar á þarma-
veggnum og dregur saman hringvöðva eða
sphinctera. Þecar rectum er orðið útþanið
af hægðum flytja aðlægar taugar eða
afferentar taugar boð upp í defecations-
centrið, sem er í 2., 3. og 4. saeralsegmenti
mænunnar. Hreyfiboð frá þessu svæði
valda og slökun á innri endaþarms hring-
vöðvanum. Þessi hringvöðvi er einnig und-
ir áhrifum ósjálfráða taugakerfisins. Þau
aðlægu taugaboð sem fara uno eftir mæn-
unni, valda samdráttum í siáifráðum eða
þverrákóttum vöðvum sem hiálpa til við
hæcðalosunina eða defekationina. Þrýst-
ingurinn inni í kviðarholinu er aukinn með
því að halda niðri í sér andanum og draga
saman bindar- og kviðvöðva, þ.e.a.s. remb-
ast. Slökun á ytri endaþarmshrinCTvöðvan-
um er reflexbundin að nokkru leyti, en
einnig að nokkru undir stiórn vilians.
Levator ani vöðvarnir dracast saman við
hæCTðalosunina eða defekationina oc draca
endabarmsopið eða anus upo um leið og
hæCTðirnar renna niður. Ef bessi st.arfsemi
ristils og þarma er eitthvað truflnð eða
hindruð, cetur það haft í för með sér að
garnainnihaldið færist ekki niður á eðli-
legan hátt. Þetta genaur hæaar niður, jafn-
vel stöðxast að nokkru. Það resorheT’ast
meira vatn úr hæCTðunum þeim mun hæCTar
sem þær færast niður. þær verða burrar
oCT harðar. Ef hæCTðafvrirfpv^;n ínni í ri=tl-
inum er miöCT lítil. verða bvlaiuhre'rfmg- '
arnar eða peristaltikin í börmunum litlar.
Þ°ð CTetur átt, sér st.að við vrrsa lanmv’nna
siúkdóma og hreyfingaleysi eða sem afleið-
ing af bessu.
Við lvstarleysi, vannærinau, uppköst eða
sult gegnir sama máli. Ef neytt er í of
ríkum mæli úrvancslítillar fæðu. t d. miólk-
urfæðu eða séu trefiaefni of lítil í fæðunni,
getur afleiðingin orð’ð brálát hæCTðatreCTða.
Þá geta rennslishindranir í meltinaarveg-
inum, svo sem atresiur, stenosur, röng lega
líffæra eða óeðlileg, t.d. malrotatio, volvul-
us, incarceratio oCT ileus haft sömu áhrif.
Aðaleinkenni við Hírschsprungs siúkdóm
eða megacolon aganglionicum, er þrálát og
erfið hægðatregða vegna þess að það vant- 1
ar parasympatiskar gangliufrumur í tauga-
kerfið í ristilveggnum, svo það mvndast
samdráttarhringir, oftast neðst í ristli með
þeim afleiðingum að hæcðirnar komast
ekki niður fyrir þrengslin. Ristillinn þenst
út og lengist þar fyrir ofan, en ampulla
1